Rozstanie pracodawcy z pracownikiem może rodzić obowiązek wypłacenia temu ostatniemu odprawy w formie jednorazowego świadczenia pieniężnego. Uprawnieni do otrzymania odprawy są zarówno pracownicy zatrudnieni na czas nieokreślony, jak i zatrudnieni na podstawie umów terminowych. Natomiast przedsiębiorca nie wypłaca tego świadczenia osobie zatrudnionej na podstawie umowy zlecenia, o dzieło czy agencyjnej.
foto: Digital Vision / Thinkstock
Odprawy przewidziane w Kodeksie pracy
Jak wynika z art. 92 Kodeksu pracy, pracownikowi przysługuje odprawa
w przypadku ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę lub emeryturę.Ustanie stosunku pracy należy rozumieć szeroko, jako jego zakończenie w drodze wypowiedzenia, niezależnie z czyjej inicjatywy, rozwiązania za porozumieniem, lub wygaśnięcia w związku upływem terminu obowiązywania umowy. Odprawa przysługuje jedynie w przypadku przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy. Pracownik nie otrzyma tego świadczenia jeżeli nabywa prawo do renty rodzinnej. Podobnie, uzyskanie świadczenia przedemerytalnego również nie rodzi obowiązku wypłaty odprawy. Odprawa emerytalno-rentowa przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia ustalonego tak,
jak w przypadku obliczania ekwiwalentu za urlop.
 |
»Interwencja Bankier.pl: czy należy mi się odszkodowanie za wcześniejsze zwolnienie? |
Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Oznacza to między innymi, że pracodawca nie będzie zobowiązany do wypłaty odprawy emerytalnej, jeżeli pracownik otrzymał wcześniej tego rodzaju świadczenie w związku
z przejściem na rentę.
Kodeks pracy w reguluje w art. 93 zasady wypłaty odprawy pośmiertnej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, odprawa ta przysługuje rodzinie jeżeli śmierć pracownika nastąpiła w trakcie trwania stosunku pracy lub po jego rozwiązaniu, w okresie pobierania zasiłku z tytułu niezdolności do pracy z powodu choroby. Wysokość odprawy jest zależna
od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i stanowi równowartość:
- jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik pracował krócej niż 10 lat,
- trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat,
- sześciomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.
 |
» Zemsta zwolnionych pracowników |
Uprawnionymi do otrzymania odprawy pośmiertnej są: małżonek oraz ci członkowie rodziny, którzy spełniają warunki do otrzymania renty rodzinnej. Kto może otrzymać rentę rodzinną określone zostało w art. 65 i następnych Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli uprawnionych do odprawy jest więcej, to odprawa wypłacana jest w częściach równych. Natomiast gdy uprawniona jest tylko jedna osoba odprawa przysługuje w połowie wysokości.
Przedsiębiorca może zwolnić się z obowiązku wypłaty odprawy pośmiertnej poprzez ubezpieczenie życia pracownika. W tej sytuacji rodzina otrzyma odszkodowanie zamiast odprawy. Tylko wtedy, gdy odszkodowanie nie pokrywa w pełnej wysokości należnej odprawy pracodawca zobowiązany jest dopłacić różnicę.
Odprawa według Ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników
Oprócz wskazanych wyżej przypadków uprawnienie do otrzymania odprawy wynika z przepisów ustawy o przytoczonym wyżej tytule. Jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej dwudziestu pracowników, to odprawę wypłacić powinien, gdy umowa o pracę zostaje rozwiązana z przyczyn niedotyczących pracownika. Co kryje się pod pojęciem tych przyczyn? Będą to w szczególności względy ekonomiczne i wynikająca z nich konieczność redukcji etatów czy organizacyjne, wymagające likwidacji określonego stanowiska pracy. Odprawa natomiast nie przysługuje gdy przyczyną rozstania pracodawcy z pracownikiem jest wadliwe wykonywanie obowiązków pracowniczych czy utrata wymaganych w pracy uprawnień. Istotnym jest, że odprawa przysługuje nie tylko w ramach tzw. zwolnień grupowych, ale również w przypadku dokonywania pojedynczych zwolnień pracowników, o ile przyczyny niedotyczące pracownika są jedynymi przyczynami uzasadniającymi zwolnienie. Ponadto należy zaznaczyć, że odprawa przysługuje zarówno w razie wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę, jak również w razie jej rozwiązania za porozumieniem.
Wysokość odprawy uzależniona jest od stażu pracy. Pracownik zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż dwa lata otrzyma świadczenie wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Świadczenie wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia należy wypłacić pracownikowi, który przepracował od dwóch do ośmiu lat. Pracownikom z dłuższym okresem zatrudnienia przysługuje odprawa w wysokości trzymiesięcznego uposażenia.
Od kilku lat dopuszczalny jest zbieg pracowniczych uprawnień do odprawy emerytalno-rentowej i odprawy przewidzianej w przepisach o zwolnieniach grupowych, jeżeli jednocześnie spełnione zostaną przesłanki do uzyskania każdej z nich. Może się zatem zdarzyć tak, że odchodzący pracownik otrzyma dwie różne odprawy.
 |
»Kiedy można zwolnić chorego pracownika? |
Nic nie szkodzi na przeszkodzie by pracodawca ustalił w regulaminie wynagradzania jeszcze inne, dodatkowe sytuacje, w których pracownik uprawniony będzie do otrzymania odprawy pieniężnej lub też by przewidział odprawy w wyższej wysokości. Regulacje wewnętrzne nie powinny być jednak mniej korzystne, niż to, co gwarantują pracownikowi przepisy prawa. Przedsiębiorca nie może zatem w wewnętrznym regulaminie pozbawić czy obniżyć wysokość tego świadczenia pieniężnego. Kwestie zasad przyznawania i wysokości odpraw mogą zostać uregulowane również w układach zbiorowych pracy.
Agata Kurowska
radca prawny
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.),
- Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm.),
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
