Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Stopa procentowa - czym jest? Jak stopy procentowe wpływają na koszt kredytu?

Stopa procentowa - czym jest? Jak stopy procentowe wpływają na koszt kredytu?
Spis treści

Stopa procentowa to koszt kapitału, czyli cena, jaką należy zapłacić za pożyczenie pieniądza. Dotyczy nie tylko rozliczeń pomiędzy klientem a bankiem, ale także transakcji pomiędzy instytucjami finansowymi. Wysokość stopy procentowej przekłada się na koszt kredytu, dlatego coraz częściej śledzimy decyzje Rady Polityki Pieniężnej w tym zakresie.

Pod pojęciem stopy procentowe w Polsce najczęściej rozumie się główne stopy procentowe NBP, jednak pojęcie „stopa procentowa” ma o wiele szersze znaczenie. O jej wpływie na życie finansowe doskonale wiedzą osoby spłacające zobowiązania oparte o oprocentowanie zmienne. W szczególności wysokokwotowe kredyty hipoteczne z terminem spłaty sięgającym kilkudziesięciu lat. Tak długi horyzont czasu zwiększa prawdopodobieństwo wyraźnego wzrostu lub spadku kwoty miesięcznej raty.

Oprocentowanie zmienne stosowane jest także w przypadku niektórych kredytów gotówkowych czy kredytów samochodowych. Stopy procentowe znajdują się także w kręgu zainteresowania osób posiadających wolne środki finansowe, ponieważ ich poziom przekłada się m.in. na zyskowność lokat bankowych, kont oszczędnościowych czy obligacji skarbowych. Wysokość stóp procentowych wpływa też na szereg operacji w gospodarce i nie zawsze są to relacje na linii klient indywidualny - instytucja finansowa.

Czym jest stopa procentowa?

Stopa procentowa o nic innego, jak koszt pożyczenia pieniędzy, na przykład od banku, wyrażony w procentach w skali roku. W odwrotnym ujęciu stopa procentowa informuje nas, jaką kwotę odsetek otrzymamy od banku w zamian za udostępnienie mu kapitału na ustalony w umowie okres np. zakładając lokatę terminową. Operacje tego typu nie odbywają się tylko pomiędzy instytucjami finansowymi, a ich klientami.

Kredytobiorcą mogą być też same banki komercyjne, które w celu zapewnienia sobie płynności pożyczają pieniądze od Narodowego Banku Polskiego (NBP). W ten sposób bank centralny może regulować ilość pieniądza na rynku wpływając m.in. na poziom inflacji w średnim terminie.

Warto pamiętać, że banki pożyczając kapitał chcą na tym zarobić. Dlatego stopa procentowa dotycząca założonych depozytów jest niższa od oprocentowania udzielonych kredytów i pożyczek. Różnica ta pozwala generować bankom przychód. Aby się o tym przekonać, wystarczy przyjrzeć się oprocentowaniu najlepszych lokat bankowych i kont oszczędnościowych i porównać je z oprocentowaniem najlepszych kredytów gotówkowych czy hipotecznych. Co ważne - banki nie mogą  ustalać oprocentowania w dowolny sposób, a jego maksymalny poziom regulują przepisy.

Jakie są podstawowe stopy procentowe NBP?

Poziom stóp procentowych w Polsce określa Rada Polityki Pieniężnej, która jest organem decyzyjnym Narodowego Banku Polskiego. Zmiany stóp procentowych przekładają się m.in. na oprocentowanie kredytów i pożyczek, co wpływa na ich dostępność i reguluje ilość pieniądza w obiegu. Na podstawowe stopy procentowe NBP składają się:

  • Stopa referencyjna - Narodowy Bank Polski emituje bony pieniężne, których poziom rentowności określa stopa referencyjna. Transakcje kupna-sprzedaży bonów pieniężnych pozwalają regulować płynność na rynku międzybankowym. Ich emisja ściąga pieniądz z rynku. Natomiast skup bonów przez Narodowy Bank Polski zwiększa płynność na rynku. Zmiana poziomu stopy referencyjnej przekłada się na koszt kredytów dla klientów detalicznych i instytucjonalnych. Stopa referencyjna wykorzystywana jest podczas ustalania maksymalnego oprocentowania kredytów konsumenckich. Nie może być ono wyższe od dwukrotności odsetek ustawowych, a te są równe stopie referencyjnej powiększonej o 3,5%. Aktualnie odsetki maksymalne nie mogą przekroczyć 12,5%.
  • Stopa lombardowa - określa maksymalne oprocentowanie kredytów na rynku międzybankowym. Zmiana stopy lombardowej wpływa zatem na koszt pieniądza pozyskiwanego przez banki komercyjne.
  • Stopa depozytowa - określa wysokość oprocentowania jednodniowych depozytów zakładanych przez banki komercyjne w banku centralnym.
  • Stopa redyskontowa weksli - określa cenę skupu weksli od banków komercyjnych przez bank centralny, które wcześniej banki nabyły od swoich klientów. Pozwala to na szybszy dostęp do gotówki, która wypłacana jest wcześniej niż wynika to z zapadalności weksla wystawionego przez klienta.
  • Stopa dyskontowa - określa cenę, jaką płacą NBP banki komercyjne, za kredyt udzielony pod zastaw własny weksli przedsiębiorstw, które wystawione zostały jako zabezpieczenie kredytów obrotowych.

3 najlepsze oferty kredytu na niespodziewane wydatki - 10 000zł

Jaki jest poziom podstawowych stóp procentowych NBP?

Rada Polityki Pieniężnej od października 2021 roku do lutego 2022 roku przeprowadziła serię pięciu podwyżek stóp procentowych. Ich poziom na dzień 08.02.2022 roku kształtuje się następująco:

  • stopa referencyjna - 2,75% w skali rocznej (poprzednio 2,25%),
  • stopa lombardowa - 3,25% w skali rocznej (poprzednio 2,75%,
  • stopa depozytowa - 1,75% w skali rocznej (poprzednio 2,25%),
  • stopa redyskonta weksli - 2,80% w skali rocznej (poprzednio 2,30%),
  • stopa dyskontowa weksli - 2,85% w skali rocznej (poprzednio 2,35%).

Cykl podwyżek rozpoczął się w Polsce w październiku 2021 roku, kiedy RPP zdecydowała się na podwyższenie stopy referencyjnej o 0,40% do 0,50%. Stopa lombardowa została podniesiona z poziomu 0,50% do 1,00%, a stopa redyskontowa weksli z poziomu 0,11% do 0,51%. Stopa depozytowa pozostała bez zmian i wynosiła 0,00%. Była to pierwsza podwyżka od 9 lat.

Pomimo serii podwyżek rynek oczekuje dalszych wzrostów stóp procentowych. Jeśli ten scenariusz się ziści, czekają nas jeszcze wyższe raty kredytów opartych o oprocentowanie zmienne.

Czym spowodowany jest wzrost stóp procentowych NBP?

Wzrost podstawowych stóp procentowych prowadzić ma do obniżenia inflacji do poziomu celu inflacyjnego NBP w średnim okresie. Ruch ten ma w średnim terminie zapewnić stabilność cen z zachowaniem zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Wyższe stopy procentowe to wyższy koszt pieniądza, który banki komercyjne pożyczają od banku centralnego oraz wyższa stopa WIBOR, która jest wyznacznikiem ceny pieniądza na rynku międzybankowym.

W efekcie kredyt staje się droższy, co ogranicza jego dostępność i zmniejsza np. popyt konsumpcyjny, który jest jednym z motorów napędowych inflacji. Z drugiej strony wyższe stopy procentowe przekładają się na wyższą zyskowność depozytów bankowych, co zwiększa skłonność do oszczędzania, co również ogranicza konsumpcję.

Jak stopy procentowe wpływają na wskaźnik WIBOR?

Wskaźnik WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) jest to wysokość oprocentowania pożyczek, jakich udzielają sobie banki komercyjne. Istnieje silna zależność pomiędzy poziomem podstawowych stóp procentowych NBP, a wysokością wskaźnika WIBOR, który z kolei przekłada się na wysokość miesięcznych rat zobowiązań o zmiennym oprocentowaniu. Tłumaczy to dlaczego ostatnie decyzje Rady Polityki Pieniężnej budzą wśród kredytobiorców takie emocje.

Poziom stawki WIBOR mieści się w pewnym kanale. Dolna wartość wskaźnika  ograniczona jest poziomem stopy depozytowej. Górnym ograniczeniem jest natomiast wysokość stopy lombardowej. Najczęściej wskaźnik WIBOR zbliżony jest do poziomu stopy referencyjnej.

Zanim zdecydujesz, porównaj oferty banków
Dalej

Jak stopy procentowe wpływają na koszt kredytu?

Zaciągając kredyt trzeba mieć świadomość, że może być on oferowany z oprocentowaniem stałym lub zmiennym. Najczęściej wspomina się o tym przy okazji kredytów hipotecznych. Wynika to z faktu, że po pierwsze kredyty hipoteczne to zazwyczaj zobowiązania zaciągane na wysokie kwoty. Zgodnie z danymi Biura Informacji Kredytowej w grudniu 2021 roku średnia kwota wnioskowanego kredytu mieszkaniowego wyniosła 340 704 zł i była o 33,25 tys. zł wyższa niż rok wcześniej. Przy tak wysokim zobowiązaniu nawet niewielka zmiana oprocentowania może oznaczać wzrost lub spadek raty o odczuwalne kwoty.

Po drugie kredyty hipoteczne udzielane są na okres sięgający nawet na 35 lat. Niemożliwe jest zatem, aby na takiej przestrzeni czasu nie dochodziło do wyraźnych zmian stóp procentowych. Dlatego trzeba być gotowym na różne, nie zawsze korzystne dla kredytobiorcy, scenariusze. 

Aby zrozumieć ryzyko stopy procentowej trzeba wiedzieć, jak bank ustala oprocentowanie zmienne kredytu hipotecznego. Składa się ono z dwóch elementów. Pierwszy to marża kredytowa, która jest komponentem stałym i nie zmienia się w całym okresie finansowania. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy obie strony umowy wyrażą zgodę na podwyższenie bądź obniżenie marży.

Drugim elementem oprocentowania kredytu hipotecznego jest stawka WIBOR, najczęściej WIBOR 3M lub WIBOR 6M, która jest zmienna. Ani kredytobiorca, ani bank nie mają żadnego wpływu na jej poziom. Z kolei wysokość stawki WIBOR określa poziom stóp procentowych NBP.

Załóżmy, że zaciągnęliśmy kredyt hipoteczny w sierpniu 2021 roku. Marża kredytowa wynosiła 2,00% i była powiększona o WIBOR 6M na poziomie 0,25%. Oprocentowanie nominalne wynosiło zatem 2,25%. Natomiast 8 lutego 2022 roku, po serii podwyżek stóp procentowych WIBOR 6M dotarł do poziomu 3,62%. Po niespełna pół roku oprocentowanie nominalne wzrosło do 5,62%. Obrazuje to , na czym polega ryzyko stopy procentowej. W tym przypadku elementem podlegającym ewentualnej negocjacji jest wyłącznie 2,00% marża banku.

Warto również pamiętać, że oprocentowanie zmienne nie jest wyłącznie domeną kredytów hipotecznych. W taki sposób mogą być oprocentowane również popularne kredyty gotówkowe. Zazwyczaj dotyczy to zobowiązań zaciągniętych na dłuższy okres. Część banków oferuje mechanizm, dzięki któremu przez 2-3 pierwsze lata spłaty kredytu gotówkowego oferowane jest oprocentowanie stałe, które następnie przekształcane jest w oprocentowanie zmienne oparte o marżę i stopę WIBOR.

Zmiana stóp procentowych a oprocentowanie kredytu - przykład

Sprawdziliśmy, jak zmiana stóp procentowych, a co za tym idzie zmiana stawki WIBOR 6M wpływa na oprocentowanie kredytu hipotecznego zaciągniętego na okres 25 lat z marżą na poziomie 2,00%. Zobowiązanie spłacane jest w ratach równych. Do raty nie są doliczane dodatkowe koszty z tytułu prowizji za udzielenie finansowania i ubezpieczenia.

W symulacji wykorzystaliśmy stopę WIBOR 6M z 6 sierpnia 2021 roku (0,25%) i z 8 lutego 2022 roku (3,62%). Założyliśmy również scenariusz, w którym WIBOR 6M wynosi 5,50%. Kwota potencjalnego kredytu hipotecznego mieści się w przedziale od 100 do 500 tys. zł.

Miesięczna rata równa przy zmianie WIBOR 6M (marża 2,00%, okres 25 lat)
Kwota WIBOR 6M (0,25%) WIBOR 6M (3,62%) WIBOR 6M (5,50%)
100 000 zł 436 zł 621 zł 739 zł
200 000 zł 872 zł 1 243 zł 1 478 zł
300 000 zł 1 308 zł 1 864 zł 2 217 zł
400 000 zł 1 745 zł 2 485 zł 2 956 zł
500 000 zł 2 181 zł 3 106 zł 3 695 zł

Zaciągając kredyt na kwotę 300 tys. zł w sierpniu 2021 roku miesięczna rata równa wynosiła 1.308 zł. Uwzględniając WIBOR 6M na poziomie 3,62% miesięczna rata wzrasta o 556 zł. Natomiast w najbardziej pesymistycznym wariancie, kiedy WIBOR 6M dochodzi do poziomu 5,50%, miesięczna rata zwiększa się o 909 zł. Jest to już kwota, która może okazać się problematyczna dla części kredytobiorców.

Sprawdź też: Podatek Belki. Czym jest podatek od zysków kapitałowych?

Stopy procentowe, a pandemia koronawirusa - jaka rola?

Obostrzenia i ograniczenia w przemieszczaniu, będące jednym ze skutków walki z pandemią koronawirusa wpłynęły na drastyczne ograniczenie aktywności gospodarczej. Okres spowolnienia przełożył się m.in. na brak możliwości generowania przychodów czy osiągania dochodów przez przedsiębiorstwa i konsumentów. To z kolei mogło spowodować wiele istotnych problemów związanych np. z terminową obsługą zaciągniętych zobowiązań czy utrzymywaniem miejsc pracy.

W tak wymagających warunkach pojawia się zwiększony popyt na kapitał ze strony firm i gospodarstw domowych. Sposobem na ułatwienie dostępu do taniego kredytu jest obniżenie przez Radę Polityki Pieniężnej podstawowych stóp procentowych Narodowego Banku Polskiego. W odpowiedzi na ograniczenie aktywności gospodarczej RPP zadecydowała się w 2020 roku na serię trzech obniżek stóp procentowych. Poziom stopy referencyjnej zmieniał się następująco:

  • marzec 2020 roku - obniżenie z 1,50% do 1,00%,
  • kwiecień 2020 roku - obniżenie z 1,00% do 0,50%,
  • maj 2020 roku - obniżenie z 0,50% do 0,10%.

Historycznie niskie stopy procentowe utrzymywały się od maja 2020 r. do października 2021 r. kiedy nastąpiła pierwsza podwyżka stopy referencyjnej do 0,50%. W lutym 2022 r. stopa referencyjna osiągnęła poziom 2,75%. RPP prawdopodobnie nie powiedziała jeszcze w kwestii podwyżek ostatniego słowa.

Ruchy te są spowodowane podwyższoną inflacją, która w grudniu 2021 r. wyniosła 8,6 proc. w porównaniu do analogicznego miesiąca w roku ubiegłym. Warto przy okazji wspomnieć, że cel inflacyjny NBP wynosi 2,5 proc. z możliwością odchylenia w górę lub w dół o 1 punkt procentowy. Zatem roczny wskaźnik inflacji konsumenckiej powinien w każdym miesiącu znajdować się jak najbliżej poziomu 2,50 proc.

Czy zmiana stóp procentowych wpływa na koszt kredytu ze stałym oprocentowaniem?

Aktualnie każdy bank sprzedający kredyty hipoteczne zobowiązany jest do oferowania ich również w wariancie z oprocentowaniem stałym. Na pierwszy rzut oka zabezpieczenie się przed wzrostem miesięcznej raty w przyszłości jest bardzo kuszącą wizją. Jednak oferty tego typu posiadają też swoje minusy.

Przede wszystkim kredyt hipoteczny ze stałym oprocentowaniem gwarantuje niezmienność miesięcznej raty w okresie od 5 do 7 lat. Po upływie tego terminu zazwyczaj można zablokować stawkę na kolejny okres, ale wcześniej konieczna jest renegocjacja umowy z bankiem. Innym wariantem jest przekształcenie stawki stałej na oprocentowanie zmienne, na które składa się marża banku i stopa WIBOR.

Kredyt hipoteczny ze stałym oprocentowaniem jest również rozwiązaniem droższym. Wynika to z faktu, że bank musi zabezpieczyć się przed ryzykiem stopy procentowej. Prawdopodobnie z tego powodu kredyty hipoteczne z oprocentowaniem stałym nie cieszą się dużą popularnością wśród klientów polskich banków.

Sprawdź też: Upadłość konsumencka 2022 - na czym polega i kiedy ją ogłosić?

Sprawdź też: Minimalne wynagrodzenie 2022 - najniższa krajowa netto i brutto

Znajdź najlepszy kredyt gotówkowy

miesięcy

Poradniki