Zarządzanie informacją w obszarze ubezpieczeń komunikacyjnych

Referat wygłoszony na II Międzynarodowej Konferencji „Ubezpieczenia wobec wyzwań XXI wieku” zorganizowanej przez Katedrę Ubezpieczeń Akademii Ekonomicznej w Poznaniu w dniach 24–25 listopada 2008 r., w roku jubileuszu 60-lecia Katedry.

Patronat medialny nad konferencją objęła „Gazeta Ubezpieczeniowa”. Jednym z punktów konferencji jest uroczystość wręczenia nagrody-portretu Człowiekowi Roku Ubezpieczeń 2008.

1. UFG i jego funkcje

Sektor ubezpieczeń w Polsce obsługuje 77 zakładów ubezpieczeń, w tym 65 krajowych zakładów ubezpieczeń. W dziale ubezpieczeń majątkowych działalność prowadzi 45 ubezpieczycieli, z których 30 prowadzi sprzedaż ubezpieczeń komunikacyjnych(1). Od 1990 r. są one członkami Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG).

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG) jest podmiotem sektora ubezpieczeń majątkowych, który jest efektem potrzeb wyrażonych w II Dyrektywie ówczesnej EWG. Dyrektywa ta zalecała powołanie w każdym z państw członkowskich Unii organu o charakterze funduszu wypłacającego odszkodowania za szkody spowodowane przez pojazdy nieubezpieczone i niezidentyfikowane. Jednocześnie umożliwiono wprowadzenie do prawa wewnętrznego ograniczenia „ze względu na niebezpieczeństwo oszustwa” wypłaty odszkodowań za szkody w mieniu w razie szkody wyrządzonej przez ruch niezidentyfikowanego pojazdu(2). W Polsce Fundusz powołany został do życia w 1990 r., zaś jego aktualny zakres zadań określony został ustawą z dnia 22 maja 2003 r.(3). Zadania Funduszu sprowadzają się przede wszystkim do zaspokajania roszczeń za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów mechanicznych (ppm) i rolników posiadających gospodarstwa rolne:
1) na osobie i w mieniu, gdy szkoda została wyrządzona przez pojazd mechaniczny prowadzony przez osobę o nieustalonej tożsamości w określonych przez ustawę warunkach;
2) w mieniu i na osobie, gdy posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem wyrządzono szkodę, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC ppm, albo gdy rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym wyrządzili szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia, a rolnik nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników.

UFG nie wypłaca odszkodowania poszkodowanym, jeżeli mogą oni zaspokoić roszczenia na podstawie umów ubezpieczenia dobrowolnego (np. AC, ubezpieczenie mienia w transporcie, itp.).

Fundusz – jako podmiot rynku ubezpieczeniowego – pełni cztery funkcje: kompensacyjną, represyjną, pomocową oraz informacyjną. Funkcja kompensacyjna – najbardziej interesująca dla poszkodowanych – jest główną funkcją, która realizowana jest przez Fundusz od zarania jego istnienia.

Podstawowym zadaniem w zakresie realizacji funkcji kompensacyjnej (rys. 1) jest wypłacanie odszkodowań i roszczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego(4) . Fundusz w 2007 r. zlikwidował 937 szkód spowodowanych przez niezidentyfikowanych sprawców. Stanowiło to 21,7% wszystkich zlikwidowanych przez Fundusz szkód komunikacyjnych. Dane dotyczące stanu i przebiegu „szkodowości” ppm zawarte są w posiadanej przez UFG tzw. bazie szkodowej. Fundusz wypłaca także 1148 rent z tytułu OC komunikacyjnego z działalności podstawowej, z czego ok. 58% wynika z odpowiedzialności niezidentyfikowanego sprawcy(5) .



Rys. 1. Charakterystyka funkcji kompensacyjnej UFG

Funkcja represyjna Funduszu polega na nakładaniu i egzekwowaniu tzw. opłat „karnych” za niespełnienie ustawowego obowiązku zawarcia obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego OC. Wsparciem w tych działaniach jest posiadana baza danych zawierająca czynne polisy OC (tzw. baza polisowa).

Funkcja informacyjna Funduszu wiąże się z gromadzeniem informacji dotyczących polis OC i AC. Jest to przedsięwzięcie wymagające znacznej obudowy informatycznej. Równocześnie – podobnie jak z danymi szkodowymi – istnieją duże oczekiwania środowiska zakładów ubezpieczeniowych obsługujących ubezpieczenia komunikacyjne w stosunku do zgromadzonych tam informacji.

Funkcja kompensacyjna realizowana przez UFG do końca lat 90. ubiegłego stulecia wsparta była tradycyjnymi technikami przetwarzania informacji, tj. w decydującym zakresie oparta na nośnikach papierowych. Jednakże procesy integracyjne z Unią Europejską, a w związku z tym nowy paradygmat i nowa filozofia działań w zakresie interesów konsumenta, w tym ubezpieczonego, wymusiły zmiany także i w tej sferze działalności.

W działalności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego można wyróżnić trzy etapy jego rozwoju. Pierwszy to etap budowy i stabilizacji jako podmiotu rynku ubezpieczeniowego. Drugi (lata 2003–2008) to etap wymuszonej przez przepisy prawa UE (IV i V Dyrektywa komunikacyjna) informatyzacji. Etap trzeci to reengineering(6) w kierunku użyteczności informacyjnej dla zakładów ubezpieczeń. Wiąże się on z konieczną zmianą filozofii działania Funduszu w kontekście możliwości stwarzanych przez wdrożone systemy informatyczne. Etap ten będzie cechowała przede wszystkim konsumpcja możliwości stwarzanych przez posiadane zasoby informacyjne w bazach danych Ośrodka Informacji (OI), tj. bazy polisowej i bazy szkodowej.

2. Ośrodek Informacji jako element struktury informacyjnej

IV Dyrektywa Komunikacyjna przyjęta przez Parlament Europejski w 2000 r. m.in. zalecała, aby w każdym państwie członkowskim UE funkcjonowało tzw. centrum (ośrodek) informacji odpowiedzialne za prowadzenie rejestru danych o ubezpieczonych oraz pojazdach mechanicznych. Tworzenie ośrodków wiąże się z zabezpieczeniem interesu poszkodowanych w standardowych wypadkach drogowych (gdy sprawca legitymuje się polisą ubezpieczenia), a także poszkodowanych przez sprawców nieznanych lub nieposiadających ubezpieczenia OC, celem ułatwienia dochodzenia roszczeń. Zgromadzone w takim ośrodku dane, w kontekście danych gromadzonych w oparciu o dyspozycję V Dyrektywy Komunikacyjnej, a dotyczące szkód komunikacyjnych, oraz w zderzeniu z danymi dostarczanymi przez CEPiK(7) na temat rejestracji aut i ich posiadaczy umożliwiają już obecnie dokonywanie porównań oraz poszukiwań osób, które posiadając pojazd mechaniczny w rozumieniu ustawy o ruchu drogowym nie wykupiły obowiązkowego ubezpieczenia OC, posiadają lub nie ubezpieczenie AC, uczestniczyły w szkodach komunikacyjnych itp.



Rys. 2. Organizacja zarządzania procesowego informacją ubezpieczeniową w SSIU

Utworzenie OI w UFG rozpoczęło proces tworzenia sektorowego systemu informacji ubezpieczeniowej (SSIU) w sektorze ubezpieczeń(8). Tworzone na potrzeby tego systemu bazy danych umożliwiają realizację wielu zadań, które służą zarówno interesowi społecznemu (np. ochrona osób poszkodowanych w wypadkach drogowych przez nieznanych sprawców prowadzących pojazdy mechaniczne), jak i interesowi branży, czyli zakładów ubezpieczeń (np. wykrywanie wyłudzeń ubezpieczeniowych), a w efekcie interesowi ubezpieczonych (zahamowanie wzrostu składki ubezpieczeniowej)(9). Szacuje się, że 19,5% wartości wypłaconych w Polsce ubezpieczeń komunikacyjnych trafiło do nieuczciwych klientów. W przeliczeniu na 1 zawartą polisę ubezpieczenia komunikacyjnego w 2005 r. dawało to 70 zł. Tyle „dopłacał” przeciętny klient wykupujący ubezpieczenie komunikacyjne(10). Z kolei międzynarodowe obliczenia pokazują, że 10–15% składki jest pochodną kosztów przestępstw ubezpieczeniowych(11). OI UFG pełni dwie funkcje: zewnętrzną i wewnętrzną.

Pierwsza polega na udzielaniu informacji podmiotom nienazwanym i nazwanym oraz sporządzaniu statystyk, a z czasem także różnorodnych analiz dla podmiotów sektora ubezpieczeniowego czy organów kontrolnych. Z kolei funkcja wewnętrzna umożliwia realizację celu ustawowego, jaką jest dla Funduszu funkcja kontrolna (represyjna), polegająca na sprawdzaniu obowiązku posiadania ubezpieczenia komunikacyjnego OC przez posiadaczy pojazdów mechanicznych. Jest to możliwe dzięki zderzeniu posiadanych danych dotyczących komunikacyjnych polis OC pochodzących ze wszystkich zakładów ubezpieczeń przesyłanych do bazy danych OI on line z danymi o zarejestrowanych pojazdach mechanicznych(12) z CEPiK. Brak pokrycia ubezpieczeniowego jest podstawą wszczęcia postępowania polegającego na nałożeniu przez UFG opłaty karnej, o ile brak polisy OC okaże się faktem. Szacuje się, że ok. 160 tys. posiadaczy pojazdów mechanicznych nie ma czynnych lub nie wykupiło polisy OC(13). Stanowi to ok. 1% zarejestrowanych pojazdów mechanicznych(14). Przykładowo w Wielkiej Brytanii ubezpieczenia OC nie ma ponad 6% kierowców(15).

UFG otrzymuje zawiadomienia o braku pokrycia ubezpieczeniowego z kilku źródeł. Ze źródeł zewnętrznych(16) oraz z ustaleń własnych. W sumie w 2008 r. otrzymano ze źródeł zewnętrznych ponad 28,8 tys. zawiadomień, przy czym dla ponad 29% otrzymanych z Policji wykazano pokrycie w czynnych polisach OC. W wyniku postępowania weryfikacyjnego UFG samo wszczęło postępowanie w ponad 2,8 tys. przypadków stwierdzonego braku polisy OC(17).

Fundusz wypłacił w 2007 r. odszkodowania i świadczenia w kwocie ok. 36 mln zł (rok wcześniej ok. 3 mln zł mniej). W 2007 roku zlikwidowano 4311 szkód z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, w tym 121 szkód z ubezpieczenia OC rolników. Ponad 78% wszystkich zlikwidowanych szkód zostało wyrządzonych przez nieubezpieczonych sprawców, zaś ok. 22% przez sprawców nieustalonych. Wzrósł udział szkód spowodowanych przez sprawców nieubezpieczonych, a zmniejszył się udział szkód spowodowanych przez sprawców o nieustalonej tożsamości. Znacząco zmniejszyła się liczba szkód z tytułu braku obowiązkowego ubezpieczenia OC rolników. Liczy się zatem nie tyle sama występowalność szkód obciążających wszystkich ubezpieczonych, ile koszty ponoszone na pokrycie szkód spowodowanych głównie przez nieubezpieczonych, ale i nieznanych sprawców(18) .

3. System informacji dla sektora ubezpieczeń komunikacyjnych

Najważniejszym obszarem, którego dotyczy system informacji dla sektora ubezpieczeń, są obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne. Sprawne funkcjonowanie systemu wymaga, aby był spełniony warunek integralności. System docelowo powinien składać się z takich elementów jak bazy danych dotyczące:
· ubezpieczeń komunikacyjnych OC,
· ubezpieczeń dobrowolnych komunikacyjnych AC,
· ubezpieczeń dobrowolnych komunikacyjnych NNW,
· danych nt. przebiegu szkodowości w poszczególnych rodzajach ubezpieczeń,
· danych dot. wypłacanych odszkodowań i świadczeń,
· informacji o agentach ubezpieczeniowych, z którymi zakład ubezpieczeń rozwiązał umowę, oraz
· informacji o osobach, przeciwko którym było prowadzone postępowanie w związku z podejrzeniem popełnienia przez nie przestępstwa na szkodę zakładu ubezpieczeń zakończone wyrokiem skazującym lub warunkowym umorzeniem postępowania. Poza czterema pierwszymi, którymi zarządza UFG, pozostałe są w konceptualnej fazie tworzenia przez Polską Izbę Ubezpieczeń (PIU), która pełni rolę ubezpieczeniowego samorządu gospodarczego(19). Skromność kapitałowa, techniczna oraz brak doświadczeń Izby sprawiają, że powstał pomysł wykorzystania zaplecza techniczno-technologicznego oraz oprogramowania OI UFG. Jest to pomysł ciekawy, który nie ma jeszcze swojej historii materialnej.

Trzecim miejscem, gdzie gromadzona jest aktualnie informacja ubezpieczeniowa na poziomie sektorowym, jest urząd nadzoru sektora ubezpieczeń (KNF), w którym z początkiem roku 2004 ulokowano dwie bazy, tj. bazę danych (rejestr) o agentach, zaś drugą o brokerach działających na terenie Polski.

„Ufunkcjonalnienie” zbieranych informacji mających wspólne znaczenie dla sektora ubezpieczeń komunikacyjnych jest obecnie najważniejszym, jak się wydaje, zadaniem, i to nie tylko dla zainteresowanych zakładów ubezpieczeń. Na dobrą sprawę, łożąc składkę (jest to koszt dla zainteresowanych) na rzecz UFG i PIU, zakłady mogą traktować ten wydatek jako swoistą inwestycję, z której z czasem oczekują zwrotu w postaci choćby informacji. Należy pamiętać, że nałożone ustawowo obowiązki w zakresie składki obligują także do dostarczania odpowiednich danych np. do OI UFG. Aby to zrealizować, prawie wszystkie zakłady ubezpieczeń musiały ponieść koszty w zakresie przystosowania dostarczanych danych do zunifikowanych wymogów. Niektóre firmy ubezpieczeniowe, szczególnie te, które gromadziły dane w rozproszonych systemach informatycznych tworzonych dodatkowo w różnych okresach i standardach technicznych, zostały zmuszone do wykonania restrukturyzacji – co też należy traktować jako koszt. W sumie istnieje powszechne oczekiwanie, aby poniesione nakłady w całym sektorze ubezpieczeń komunikacyjnych zaczęły przynosić efekt.

4. Specyfika zarządzania informacją ubezpieczeniową

Skuteczność prowadzonych prac oraz efektywność (na zdefiniowanym poziomie) ponoszonych nakładów jest funkcją przyjętego systemu zarządzania. Dotyczy to w naszym przypadku gospodarowania informacją ubezpieczeniową, ale wyłącznie w dziedzinie ubezpieczeń komunikacyjnych, i to na poziomie sektora.

Na potrzeby niniejszych wywodów przydatne jest rozróżnienie typów zarządzania w obszarze informacji na zarządzanie na poziomie biznesowym oraz zarządzanie na potrzeby poziomu biznesowego. Zarządzanie informacją ubezpieczeniową w podmiotach rynku ubezpieczeniowego, jakimi są komercyjne zakłady ubezpieczeń, jest przykładem zarządzania na poziomie biznesowym. UFG jako podmiot rynku ubezpieczeniowego nie jest podmiotem prowadzącym działalność biznesową w dosłownym tego słowa znaczeniu. W dużej mierze ma on charakter podmiotu typu non profit(20). Zatem Fundusz jako podmiot niebiznesowy w rozumieniu relacji rynkowych zarządza informacją mając na uwadze realizację celów statutowych (ustawowych)(21).

Przez pojęcie zarządzania informacją na potrzeby poziomu biznesowego rozumie się tworzenie i dystrybucję informacji na poziomie sektora (branży)(22). Tam pozyskiwana informacja jest dobrem służącym podniesieniu efektywności funkcjonowania poziomu biznesowego. W przypadku Funduszu obydwa rodzaje zarządzania w niektórych zakresach przenikają się. Otóż realizacja np. głównej funkcji UFG, jaką jest funkcja odszkodowawcza, czy kolejna, jaką jest funkcja represyjna, jest realizacją celów statutowych określonych ustawowo. Jednakże już w zakresie funkcji informacyjnej możliwość udostępniania informacji podmiotom sfery ubezpieczeń, tj. zakładom ubezpieczeń obsługującym ubezpieczenia komunikacyjne, efekty otrzymywania tych informacji z UFG można rozpatrywać w kategorii podnoszenia efektywności ich funkcjonowania, i to jako sektora. Informacja z OI na temat stanu ubezpieczenia (z bazy polisowej) oraz szkodowości (baza szkodowa) mogą np. optymalizować działania zapobiegające przestępczości ubezpieczeniowej.

O ile zarządzanie informacją dla poziomu biznesowego czy stworzenie zintegrowanego sektorowego systemu informacji podlega ścisłym regułom wynikającym z prawa (ustaw), o tyle zarządzanie informacją w trakcie jej gromadzenia, niejako w procesie wypełniania dyspozycji ustawowych, stwarza pole do inwencji. Tutaj zarządzanie rozumiane jest bardziej czynnościowo, tj. jako proces obsługi zdarzeń informacyjnych. Te ostatnie według T. Krupy to wnoszenie do bazy danych stosowanych sformalizowanych zapisów(23). W tym sensie UFG zarządzając informacją dba jedynie – z wykorzystaniem dostępnych sposobów i metod nielimitowanych prawnie – o obsługę procesu gromadzenia danych i informacji. Takie rozumienie zarządzania informacją jest typowe dla informatyków inżynierów, którzy przede wszystkim dbają o dobór najlepszych technologii i wyboru najbardziej odpowiednich do warunków technik gromadzenia i przetwarzania ściśle określonych danych oraz informacji.

Środowisko zakładów ubezpieczeń obsługujących ubezpieczenia komunikacyjne, będące istotną częścią sektora ubezpieczeń majątkowych in gremio, ma wspólne cele ekonomiczne(24) polegające m.in. na obniżaniu poziomu szkodowości ubezpieczeń czy ujawnianiu i zmniejszaniu sfery przestępstw ubezpieczeniowych (np. wyłudzeń ubezpieczeń)(25). Dlatego informacje, które gromadzone są w UFG, a pochodzą z tych zakładów, leżą w polu ich zainteresowania wspólnego. W tym sensie zarządzanie informacją ubezpieczeniową przez podmiot zarządzający – w tym przypadku UFG – musi być rozumiane aktywnie (kreatywnie), z nastawieniem na realizację celów biznesowych zakładów, a nie tylko „dosiębiorczo”, tj. obsługowo w rozumieniu realizacji wąsko rozumianych zadań statutowych.

Problem zarządzania informacją ubezpieczeniową (tu: dot. ubezpieczeń komunikacyjnych) na poziomie sektora dotyczy w sumie kilku podmiotów – nie licząc zakładów ubezpieczeń – które posiadają bazy danych i gromadzą w nich dane wzajemnie korelujące. Każdy z tych podmiotów (UFG, KNF, PIU) optymalizuje rozwiązania dotyczące „jego obszaru”. Jednocześnie nie oznacza to, że optymalizacje cząstkowe dają w postaci wyniku zoptymalizowaną całość. Zarówno teoria jak i praktyka nie potwierdza takiej zależności. Są tu możliwe dwa rozwiązania generalne: centralizacja z podmiotem wiodącym uprawnionym do narzucania standardów i egzekwowania ich wdrożenia wraz z wpływaniem na tempo wdrażania przedkładanych rozwiązań (ale także w efekcie z uprawnieniami dystrybucyjnymi w zakresie posiadanego dobra, jakim byłaby informacja) i drugi – stosowany w gospodarkach rynkowych o ustrojach demokratycznych – zdecentralizowane z wspólnie opłacanym lub wynajętym (outsourcing) podmiotem, który zajmuje się stroną techniczno-technologiczną przedsięwzięcia w ramach wytycznych (strategii) przyjętych na zasadzie konsensusu przez zainteresowane strony.

Rozwiązanie trzecie, będące w sumie odmianą drugiego, ale w wariancie niekomercyjnym, to przedsięwzięcia na płaszczyźnie reprezentacji środowiskowej podejmowane przez organizację samorządu gospodarczego, którą jest PIU. Podjęte przez PIU jako organizację samorządową prace należy traktować jako tworzenie ważnego fragmentu sektorowego systemu informacji ubezpieczeniowej. Prace te – za zgodą środowiska ubezpieczeniowego i poparte infrastrukturą prawną – zmierzają w kierunku gromadzenia danych związanych ze zdarzeniami i szkodami ubezpieczeniowymi w zakresie szkód osobowych, z wyłączeniem szkód, z których odpowiedzialność zakładów ubezpieczeń wynika z ryzyk objętych grupami 3 i 10 działu II, czyli tych, którymi zajmuje się UFG. Projektowane bazy danych w PIU to:
• baza danych o przebiegu szkodowości w poszczególnych rodzajach ubezpieczeń (baza danych dot. statystyki ubezpieczeniowej) – nie istnieje,
• baza danych o wypłaconych odszkodowaniach i świadczeniach (z wyłączeniem ubezpieczeń w dz. II gr. 3 i 10 – UFG) – nie istnieje,
• baza danych o agentach ubezpieczeniowych, z którymi zakład ubezpieczeń rozwiązał umowę agencyjną – istnieje,
• baza danych o osobach, przeciwko którym było prowadzone postępowanie karne w związku z podejrzeniem popełnienia przez nie przestępstwa na szkodę zakładu ubezpieczeń zakończone wyrokiem skazującym lub warunkowym umorzeniem postępowania – nie istnieje.

Pozostałe trzy bazy mające służyć przeciwdziałaniu przestępczości ubezpieczeniowej to:
• baza agentów czynnych – istnieje w KNF,
• baza polis ubezpieczeniowych OC i AC oraz
• baza szkodowa dot. OC i AC – w fazie napełniania OI UFG(26).

5. Tworzenie zintegrowanego systemu informacji

Pomysł utworzenia sektorowego systemu informacji ubezpieczeniowej (SSIU) nie jest oryginalny. Powstał on i został wdrożony w jednej z najbardziej liberalnych gospodarek, tj. Wielkiej Brytanii. W 1987 r. powstała pierwsza baza danych, zawierająca dane o pojazdach skradzionych lub całkowicie zniszczonych w wyniku wypadku (Baza Motor Insurance Anti-Fraud and Theft Register – MIAFTR)(27). Zagadnieniami przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej zajmuje się w tym kraju Stowarzyszenie Ubezpieczycieli Brytyjskich (Association of British Insurers – ABI)(28), będące odpowiednikiem PIU.

W 2006 r. ABI utworzyła sekcję o charakterze biura Insurance Fraud Bureau (IFB)(29), w której pracują oddelegowani z wybranych zakładów ubezpieczeń specjaliści oraz przedstawiciele administratorów baz danych, tj. firm Insurance Database Services Ltd. oraz Polaris UK Ltd. Oprócz wspomnianej bazy pojazdów skradzionych, IFB dysponuje utworzoną w 1994 r. Bazą Zdarzeń Szkodowych (CUE) oraz Bazą Danych Ubezpieczeń Komunikacyjnych (MID). W pierwszej oprócz szkód dotyczących pojazdów gromadzone są dane o szkodach osobowych oraz z zakresu ubezpieczeń budynków i ich wyposażenia. W drugiej, utworzonej w 2001 r., utrzymywane są dane dotyczące ubezpieczeń komunikacyjnych OC.

Tam też zlokalizowany jest wymagany IV Dyrektywą komunikacyjną angielski ośrodek informacji (Motor Insurers’ Information Center – MIIC)(30). Wspomniane bazy utrzymywane są przez niezależne firmy świadczące usługi outsourcingowe względem właścicieli tych baz, przy czym mogą to być firmy kapitałowo należące do jakiegoś ubezpieczyciela, jak to jest w przypadku HPI Ltd.(31), która należy do Norwich Union(32).

Tworzenie docelowo zintegrowanego systemu informacji ubezpieczeniowej (ZSIU) jest przedsięwzięciem zarówno dużej komplikacji logistycznej, techniczno-technologicznej, jak i ekonomiczno-organizacyjnej, a także prawnej.

Na początek niezbędne jest uzewnętrznienie woli takich działań oraz ustanowienie jednego ośrodka decyzyjnego odpowiedzialnego za konceptualizację działań w tym zakresie. O ile wola zainteresowanych zakładów ubezpieczeń istnieje – co jest naturalne, o tyle nadal – jak się wydaje – nie rozstrzygnięto sprawy centrum decyzyjnego. Z obserwacji działalności ciał o charakterze samorządowym wynika, że są one dobrym miejscem do formułowania koncepcji i wymiany poglądów, lecz ze względu na charakter pracy nie są w stanie podołać typowym wymogom biznesowym.

Niezbędny reżim technologiczno-organizacyjny powinien w takim rozwiązaniu zapewnić efektywność przyjętego rozwiązania, z którego korzystałyby na określonych zasadach wszystkie zainteresowane podmioty. Głównym celem byłoby zapewne dążenie do obniżenia kosztów funkcjonowania sektora ubezpieczeń oraz zapobieganie przestępczości ubezpieczeniowej.

6. Jakość danych jako warunek funkcjonowania systemu informacji ubezpieczeniowej

Istotnym problemem wiążącym się z tworzeniem jednolitej bazy danych zawierającej informacje nt. ubezpieczonych komunikacyjnych jest jednolitość danych(33), co z kolei wiąże się z problemem standaryzacji danych. Najczęściej występujące anomalie w danych przekazywanych do baz danych OI UFG to podwójny VIN, podwójny nr rejestracyjny, błędny PESEL, wątpliwości co do długości okresu ochrony oraz luki w czasie ubezpieczenia. Równocześnie np. w bazie OI stwierdzono istnienie ponad 40 tys. polis (na 88 mln danych polisowych nadesłanych od początku jego istnienia), na których data zawarcia jest późniejsza niż data przysłania. W bazie jest także 8% polis, na których początek okresu ochrony jest wcześniejszy niż data zawarcia umowy ubezpieczenia.

O ile problem braku lub błędnego numeru PESEL udało się stosunkowo szybko usunąć, o tyle nadal sprawia trudności brak standaryzacji w zakresie opisu pojazdu. Przede wszystkim z uwagi na znaczenie numeru VIN (lub numeru nadwozia), który jest identyfikatorem pojazdu w systemie OI UFG, to jego brak lub zawarte w nim błędy przy jednoczesnych błędach w opisie pozostałych parametrów utrudniają identyfikację pojazdu. Na przykład Golf opisany jest na 30 sposobów, tj. GOLF, GOLF 1.6, GOLF II 1.3 KAT., GOLF III 1.6I KAT., GOLF III, GOLF IV 1.9 SDI BASIS, GOLF 1.9 D, GOLF II 1.6 DIESEL, GOLF 1300 '90, GOLF II 1.6 itd.(34). Błędy związane z różnorodnością zapisów typ/marka/VIN w 2005 r. zidentyfikowano w odniesieniu do 0,5 mln polis OC. Problem komplikuje się w przypadku „migracji” pojazdu, kiedy to parametry takie jak numer rejestracyjny czy dane dotyczące posiadacza pojazdu także ulegają zmianie.

Opis pojazdów dotychczas nie był całościowo uregulowany. Ubezpieczyciele na własny użytek stosują do tego celu kilka rodzajów słowników. Służą one przede wszystkim do realizacji ich celów biznesowych, związanych z procesem zawierania umowy ubezpieczenia oraz likwidacji szkód. W UFG do celów związanych z funkcjonowaniem OI wykorzystano słownik Instytutu Transportu Drogowego (ITS). Jest on zalecany przez ministra komunikacji i transportu w jego obszarze branżowym. W oparciu o umowę z ITS Fundusz udostępnił ten słownik swoim członkom, tj. 30 ubezpieczycielom prowadzącym sprzedaż komunikacyjnych polis ubezpieczeniowych. Podobnie jest ze słownikiem Poczty Polskiej zawierającej kody pocztowe oraz słownikiem adresowym TERYT.

Efektywne zarządzanie informacją wymaga zarządzania jej jakości. Proces ten z natury rzeczy nie może odbywać się wyłącznie na poziomie biznesowym w momencie, gdy chcemy „krzyżowo” wykorzystywać informacje w różnych bazach, które zasilane są z różnych miejsc, gdzie dominują lokalne standardy w zakresie tworzenia zbiorów danych oraz informacji. Na poziomie PIU jako centrum kompetencyjnego środowisko ubezpieczeniowe powołało stosowną komisję ds. standaryzacji, która wypracowuje wraz z przedstawicielami tego środowiska rekomendacje i standardy. Przyjęcie, czy też narzucenie, przez jeden podmiot, np. UFG, jakiegoś standardu czy słownika bez akceptacji środowiska dostarczającego/korzystającego z danych gromadzonych w jego bazach danych mogłoby skutkować zarzutem lub podejrzeniem stosowania nieuczciwych praktyk. Wszak właściciel takiego rozwiązania –jako jednostka biznesowa – odniósłby z tego tytułu określone korzyści skali.

dr Nemezjusz M. Pazio

Wyższa Szkoła Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie, Wydział Ekonomii i Zarządzania

Dr Nemezjusz M. Pazio jest absolwentem SGPiS w Warszawie oraz Wyższej Szkoły Zarządzania im. Enrico Mattei w Mediolanie. W latach 90. był m.in. doradcą w Urzędzie Rady Ministrów oraz pełnił kierownicze funkcje w sektorze bankowości i ubezpieczeń. Od 2002 r. w Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym jest doradcą Prezesa Zarządu. Wykłada zarządzanie marketingiem w Politechnice Warszawskiej i w Wyższej Szkole Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie.


PRZYPISY:

1. Ubezpieczenia komunikacyjne obejmują wszystkie ubezpieczenia dotyczące pojazdów mechanicznych, a przede wszystkim ich posiadaczy. Są to: obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC), które ustawowo dotyczy pojazdu, oraz dobrowolne ubezpieczenie autocasco (AC), tj. ubezpieczenie pojazdów od skutków uszkodzenia, zniszczenia i kradzieży. Ubezpieczenia komunikacyjne obejmują także dobrowolne ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów (NNW) oraz ubezpieczenie assistance. O ile ogólne warunki ubezpieczeń dobrowolnych regulowane są przez zakłady ubezpieczeń, o tyle ogólne warunki ubezpieczeń obowiązkowych OC regulowane są ustawowo.

2. Druga Dyrektywa Rady z dnia 30.12.1983 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstwa państw członkowskich dotyczącego ubezpieczenia odpowiedzialności wynikającej z użytkowania pojazdów mechanicznych (84/5/EWG). Patrz: K. Ludwichowska: Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej komunikacyjne w Polsce a standardy Unii Europejskiej. http://www.knf.gov.pl/Images/forum0505_tcm20-2375.pdf [30.06.2008]

3. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152).

4. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK z dnia 22 maja 2003 r., Dz.U. 2004 r. nr 26, poz. 226.

5. Sprawozdanie UFG za 2007 r. http://www.ufg.pl/index.php?module=pliki&kuid=5 [30.06.2008]

6. Penc J.: Strategiczny system zarządzania. Agencja Wyd. Placet. Warszawa 2001, s. 87.

7. CEPiK – Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców jest systemem informatycznym obejmującym centralną bazę danych gromadzącą dane i informacje o pojazdach, ich właścicielach i posiadaczach oraz osobach posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami.

8. Pazio N.M.: Zarządzanie informacją ubezpieczeniową. „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 10, 2005, s. 21.

9. Denkis W.: Bazy danych w UFG. „Miesięcznik Ubezpieczeniowy” nr 11, 2007, s. 30.

10. Majewski P.: Przestępczość w ubezpieczeniach komunikacyjnych – wyniki badań. W: Przestępczość ubezpieczeniowa. Materiały konferencyjne. Szczecin, 13–14 marca 2008 r., s. 146.

11. Correia A.: Przestępczość ubezpieczeniowa – dlaczego powinniśmy się nią przejmować. W: Przestępczość… źr. cyt., s. 40.

12. Z wyjątkiem danych pojazdów rejestrowanych w trybie art. 73 ust. 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.

13. Wcześniejsze szacunki mówiły o 1 mln pojazdów nieposiadających ubezpieczenia OC.

14. Wg stanu na 30.06.2008 r. w bazie OI UFG znajdowały się dane nt. 15,5 mln czynnych polis OC, które dotyczyły 17,8 mln zarejestrowanych w kraju pojazdów (różnicę stanowią pojazdy objęte polisami flotowymi). W CEPiK zarejestrowanych jest ponad 19 mln pojazdów, ale rejestracji podlegają także pojazdy posiadające Zieloną Kartę, ubezpieczenie graniczne czy pojazdy wolnobieżne. W bazie danych OI są także dane nt 3,5 mln czynnych polis AC, które dotyczą 4,3 mln zarejestrowanych pojazdów.

15. http://biznes.gazetaprawna.pl/wywiady/18428,160_tys_kierowcow_jezdzi_bez_oc.html [03.07.2008]

16. Źródła zewnętrzne to podmioty uprawniane do przeprowadzania kontroli spełnienia obowiązku posiadania ubezpieczenia OC przez posiadaczy pojazdów mechanicznych. Są to: Policja, organy celne, Straż Graniczna, organy właściwe w sprawach rejestracji pojazdów, Inspekcja Transportu Drogowego oraz w zakresie OC rolników wójt (burmistrz, prezydent miasta).

17. Dane ze Sprawozdania z działalności UFG za 2007 r. UFG. Marzec 2007 r. (maszynopis powielony).

18. Średnia szkoda ogółem wypłacona przez zakłady ubezpieczeń w 2006 r. w Polsce wynosiła 4113 zł, zaś przez UFG 7527 zł. Oznacza to, że wypłacone szkody przez Fundusz były o 83% wyższe. Warto nadmienić, że średnia szkoda w Polsce jest najniższa w Europie i wynosi 900 € (podobnie składka OC, która wynosi 85 €). W Niemczech i Austrii liczby te kształtują się odpowiednio: 3200 i 2100 € (250 i 270 €). [Por.: Ortyński K., Funkcje Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w zakresie wypłat odszkodowań i świadczeń – nowe kierunki rozwiązań. Prezentacja na konferencji pt. Perspektywy rozwoju rynku ubezpieczeń motoryzacyjnych w Polsce. Politechnika Warszawska 12.04.2007 r.]. Wg raportu CEA nt. sektora ubezpieczeń komunikacyjnych w Europie w 2006 r. średnie koszty szkód oscylowały w zakresie od 5000 € w Finlandii do poniżej 1000 € na Łotwie i w Słowacji [http://www.cea.eu/uploads/DocumentsLibrary/documents/1201184486the-european-motor-insurance-market.pdf].

19. Ustawa z dn. 22 maja 2003 r., Dz.U. nr 124, poz. 1152, art. 220 ust. 2 pkt 7. Por. także: Pilars-Ratyńska, Szyszko S.: Bazy danych PIU do przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej. Seminarium PIU Pt. IT w ubezpieczeniach. Warszawa, Hotel Holiday Inn, 19.04.2007.

20. Wg międzynarodowej klasyfikacji organizacji non profit ICNPO (International Classification of Non Profit Organizations) UFG co najwyżej można zakwalifikować do grupy organizacji w obszarze tematycznym biznes, stowarzyszenia i związki zawodowe lub grupy pozostałe. Fundusz nie podpada także pod klasyfikację polską zawartą w Ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

21. Zakres zadań UFG określony został ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152).

22. Szerzej nt. zarządzania informacją patrz: Tabaszewska E.: Zarządzanie informacją w polskich przedsiębiorstwach przemysłowych. Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, s. 216 i dalsze.

23. Krupa T.: W: Monkiewicz J. (red) – Podstawy ubezpieczeń. Tom III – przedsiębiorstwo. Podręcznik. Poltext. Warszawa 2003, s. 463.

24. Zgodnie z koncepcją asymetrii informacyjnej (lub tezą domniemanej przewagi informacyjnej partnera w transakcji ubezpieczeniowej) oportunistyczne zachowania ubezpieczycieli mogą skutkować m.in. kształtowaniem zawyżonych stawek taryfowych, oddalaniem roszczeń z tytułu umowy ubezpieczenia, nieprzyjaznym sposobem prowadzenia postępowania odszkodowawczego itp. Posiadanie możliwości weryfikacji w bazach danych (czyli niwelowanie przewagi informacyjnej partnera) sprzyja lepszej wycenie ryzyka oraz cywilizowaniu rynkowych relacji umownych. Por. szerzej: Jędrzejczak I., Duchackowa E., Danchel J.: Dostęp do informacji a potrzeby informacyjne uczestników rynku ubezpieczeniowego. „Wiadomości Ubezpieczeniowe” 2008, nr 3–4, s. 33.



25. Wyłudzenie odszkodowania od zakładu ubezpieczeń jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności. Stanowi tak art. 298 § 1 kodeksu karnego, który mówi „Kto, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

26. Na koniec czerwca 2008 r. w bazie OI UFG znajdowało się 1,2 mln danych szkodowych, z czego 0,7 mln z ubezpieczenia OC, a 0,5 z ubezpieczenia AC. Nadal widoczny jest brak danych z PZU SA.

27. Umożliwia zakładom ubezpieczeniowym identyfikację potencjalnie oszukańczych roszczeń, jeżeli pojazdy są błędnie zgłoszone jako skradzione, lub gdy ma miejsce próba wyłudzenia kilku odszkodowań z jednego zdarzenia (straty pojazdu) ubezpieczeniowego. http://209.85.135.104/search?q=cache:5grdat57nXQJ:www.querycat.com/faq/ed043fe14aad588a75f2d09bbf0c633f+Motor+Insurance+Anti-Fraud+and+Theft+Registe&hl=pl&ct=clnk&cd=2&gl=pl [03.07.2008]

28. http://www.abi.org.uk/ [03.07.2008]

29. Biuro ds. Oszustw Ubezpieczeniowych dostarcza rozwiązania do wykrywania i zapobiegania przestępczości ubezpieczeniowej, działaniom cross sektorowym (cross-industry insurance fraud), ochronie ubezpieczycieli przed działaniami oszukańczymi itp. http://www.google.pl/search?hl=pl&lr=&sa=X&oi=spell&resnum=0&ct=result&cd=1&q=Insurance+Fraud+Bureau&spell=1 [03.07.2008]

30. Analiza baz danych o szkodach i świadczeniach PIU i UFG oraz ich otoczenia prawnego pod kątem realizacji celów biznesowych PIU. Raport opracowany przez KPMG. Kwiecień 2007 r., s. 24–25.

31. Usługi, które świadczy ta firma, to udzielenie informacji m.in. nt.: stanu technicznego i prawnego pojazdu, umorzeń szkód, kradzieży pojazdu, jego ID, rejestru kilometrażu, wyceny, kradzieży pojazdu, przeniesienia tablic, VIN, VRM, VIN/VRM, kontroli, finansowej strony umowy, wypadków itp. http://www.fleetdirectory.co.uk/hpi_ltd/ [03.07.2008].

32. Przydatność i skuteczność outsourcingu w sferze ubezpieczeń w Polsce potwierdza przypadek Benefia TUM SA. Por. Bisek. P., Outsourcing na rynku ubezpieczeń komunikacyjnych. Prezentacja na konferencji pt. Perspektywy rozwoju rynku ubezpieczeń motoryzacyjnych w Polsce. Politechnika Warszawska 12.04.2007 r.

33. O jakość danych należy dbać na początku łańcucha przetwarzania danych, a więc podczas ich ewidencji. Stąd tak ważna rola mechanizmów walidacji wprowadzanych danych. S. Biegluk: Zarządzanie jakością danych. „Miesięcznik Ubezpieczeniowy” Nr 3, 2006, s. 35.

34. Denkis W., Hrycko K.: Jakość danych. Prezentacja na Seminarium PIU pt. Jakość danych w systemach informatycznych zakładów ubezpieczeń. Warszawa 02.2008.
Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj