Uwagi wstępne
Istotą zobowiązania wydawcy elektronicznego instrumentu płatniczego (dalej e.i.p.) jest rozliczenie operacji posiadacza e.i.p., zleconej za pomocą tego instrumentu. Rozliczenie operacji ma na celu przekazanie beneficjentowi rozliczenia świadczenia pieniężnego, należnego mu od posiadacza. W większości systemów płatności e.i.p. przekazanie świadczenia beneficjentowi rozliczenia wymaga udziału osób trzecich. W przypadku operacji polegającej na zapłacie konieczny jest udział agenta rozliczeniowego , oraz banku agenta rozliczeniowego, banku akceptanta, instytucji pośredniczących. W przypadku innych operacji e.i.p. (polecenie przelewu, polecenie zapłaty) konieczny jest udział banku beneficjenta oraz instytucji pośredniczących. Z uwagi na okoliczność, iż każdy z tych podmiotów może nie wykonać swojego zobowiązania do przekazania świadczenia kolejnemu podmiotowi (przykładowo z powodu niewypłacalności, braku odpowiednich informacji, itd.), konieczne jest ustalenie, jak dalece sięga zobowiązanie wydawcy e.i.p. do rozliczenia operacji zleconej z użyciem e.i.p. Innymi słowy odpowiedzi wymaga pytanie, jak dalece sięga odpowiedzialność wydawcy e.i.p. za inne podmioty uczestniczące w rozliczeniu operacji e.i.p. Odpowiedź na to pytanie komplikuje okoliczność, iż niektóre rozliczenia za pomocą e.i.p. są rozliczeniami pieniężnymi przeprowadzanymi za pośrednictwem banków w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (pr. bank.), która częściowo samodzielnie reguluje kwestię zobowiązań podmiotów biorących udział w rozliczeniu.Zobowiązanie wydawcy w zakresie rozliczenia operacji wynikające z umowy o kartę płatniczą
Rozliczenie operacji zleconej przy użyciu karty płatniczej oznacza technicznie obciążenie rachunku karty płatniczej posiadacza, przekazanie kwoty operacji agentowi rozliczeniowemu , wypłatę przez agenta rozliczeniowego akceptantowi kwoty operacji (przelewem bankowym na rachunek bankowy akceptanta).Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych (u.e.i.p.) wydawca karty zobowiązuje się do "rozliczania" operacji dokonanych przy użyciu karty płatniczej. Ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych nie precyzuje, co wchodzi w zakres zobowiązania wydawcy do rozliczania operacji. Możliwości są co najmniej dwie. Wydawca albo jest zobowiązany doprowadzić do zapłaty akceptantowi, albo zobowiązanie wydawcy ogranicza się jedynie do przekazania kwoty operacji kolejnemu podmiotowi w łańcuchu rozliczeniowym operacji kartą płatniczą, wraz z instrukcją, dla którego akceptanta przeznaczone jest świadczenie. W pierwszym modelu w razie niedotarcia zapłaty do akceptanta posiadacz dysponuje roszczeniem do wydawcy o zapłatę bez względu na przyczynę niedotarcia zapłaty. W drugim modelu posiadacz może podnosić wobec wydawcy roszczenia tylko jeśli wydawca nie wydał właściwego polecenia agentowi rozliczeniowemu.
W braku wyraźnego wskazania w ustawie, jaki skutek ma w tym zakresie umowa o kartę płatniczą, wyznaczyć go trzeba poprzez pryzmat całokształtu stosunków pomiędzy uczestnikami systemu płatności e.i.p. Każda z umów zawieranych w ramach systemu płatności e.i.p. realizuje wspólny systemowy cel, wykraczający poza jej ramy. Celem tym jest udostępnienie posiadaczowi i akceptantowi e.i.p. środka zastępującego gotówkę, stwarzającego tym podmiotom pozycję prawną porównywalną z płatnością gotówkową. Funkcja substytutu pieniądza gotówkowego staje się zatem wzorem, który muszą bezwzględnie uwzględniać poszczególne stosunki umowne, a różnice prawne pomiędzy płatnością za pomocą e.i.p. a płatnością gotówkową powinny być eliminowane.
Skoro w modelu zapłaty gotówkowej posiadacz i akceptant nie są obciążeni ryzykiem niedojścia zapłaty do akceptanta, przy płatności substytutem gotówki, czyli kartą płatniczą, ryzyko to nie powinno obciążać te podmioty. Przyjąć zatem należy, iż wydawca, zobowiązując się do zwolnienia posiadacza z obowiązku świadczenia pieniężnego wobec akceptanta, ponosi wobec posiadacza odpowiedzialność za dojście świadczenia do akceptanta. Umowa o kartę płatniczą (art. 14 u.e.i.p.) jest w wówczas w swojej istocie umową o zwolnienie posiadacza karty przez wydawcę z obowiązku świadczenia na rzecz akceptanta (art. 392 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - k.c.) .
Zwrócić należy uwagę, iż w pewnych okolicznościach akceptantowi nie przysługuje roszczenie o zapłatę od agenta kwoty operacji, którą akceptant zrealizował jako zapłatę od posiadacza. Mianowicie z mocy umów o przyjmowanie płatności za pomocą e.i.p. pomiędzy agentem rozliczeniowym i akceptantem (art. 8 u.e.i.p.; zwanej dalej umową akwizycyjną) akceptant nie jest uprawniony do żądania zapłaty za przyjętą operację e.i.p., jeśli nie dochował określonych obowiązków formalnych. Przesłanką odmowy zapłaty akceptantowi przez agenta może być niezachowanie przez akceptanta dokumentów obciążeniowych, przesłanie danych operacji po terminie określonym w umowie akwizycyjnej, itd. W takim wypadku wydawca nie jest w stanie doprowadzić do przekazania należności akceptantowi, nie byłoby to też celowe z punktu widzenia prawidłowego funkcjonowania systemu płatności e.i.p. Uwzględniając powyższe, zobowiązanie wydawcy, wynikające z umowy o kartę płatniczą w zakresie rozliczenia operacji, sprecyzować należy w następujący sposób: wydawca karty płatniczej jest zobowiązany do zapewnienia, aby akceptant nie żądał od posiadacza zapłaty gotówkowej z tytułu świadczenia pieniężnego należnego akceptantowi na mocy czynności dokonanej z posiadaczem.
Wykonanie powyższego zobowiązania przez wydawcę wygląda następująco. Jeżeli akceptant podjął wszystkie czynności, z należytą starannością, w celu uzyskania zapłaty od wydawcy lub agenta, a mimo to nie otrzymał zapłaty z powodu leżącego po stronie pozostałych podmiotów systemu płatności e.i.p. i w związku z tym żąda jej od posiadacza zapłaty, wydawca odpowiada za niedoprowadzenie do zapłaty akceptantowi. Jeśli natomiast akceptant żąda zapłaty od posiadacza zapłaty, gdyż z powodów przez siebie zawinionych akceptant nie mógł uzyskać zapłaty od wydawcy lub agenta, wydawca nie ponosi powyższej odpowiedzialności. Posiadacz winien wtedy udostępnić akceptantowi kartę płatniczą w celu ponownego dokonania operacji.
Karta płatnicza jako instrument rozliczeń pieniężnych przeprowadzanych za pośrednictwem banków
Jak sygnalizowano wyżej, karta płatnicza jest jednocześnie instrumentem rozliczeń pieniężnych przeprowadzanych za pośrednictwem banków, a konkretnie rozliczeń bezgotówkowych. Dla omawianej w niniejszym opracowaniu problematyki ma to istotne znaczenie, gdyż, zgodnie z art. 64 pr. bank., jeśli polecenie rozliczenia wykonywane jest przez kilka banków, każdy z tych banków ponosi solidarną odpowiedzialność wobec posiadacza za szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem polecenia.Wbrew pozorom ustalenie skutków prawnych uznania przez ustawodawcę, iż karta płatnicza jest instrumentem rozliczeń bezgotówkowych za pośrednictwem banków, w tym ustalenia stosowania do kart płatniczych art. 64 pr. bank., nie jest łatwe. Zgodnie z art. 63 ust. 1 pr. bank., rozliczenie pieniężne za pośrednictwem banków ma miejsce, gdy co najmniej jedna ze stron posiada rachunek bankowy. Podobnie na gruncie art. 64 pr. bank. odpowiedzialność przewidziana tym przepisem zastrzeżona jest wobec posiadacza rachunku bankowego. Wydanie karty płatniczej nie zawsze zaś musi się łączyć z założeniem i prowadzeniem dla jej posiadacza rachunku bankowego. Co więcej, art. 64 pr. bank. przewiduje odpowiedzialność banków, a agent rozliczeniowy nie musi być bankiem. W związku z powyższym wymogi przepisów pr. bank. o rozliczeniach za pośrednictwem banków, interpretowane literalnie, utrudniają stosowanie do kart płatniczych tych przepisów, choć przepisy te wprost uznają kartę płatniczą za instrument takich rozliczeń.
Pierwsza przesłanka utrudniająca stosowanie przepisów o rozliczeniach pieniężnych za pomocą banków do karty płatniczej, czyli odniesienie w art. 63 ust. 1 pr. bank. do rachunku bankowego, jest do usunięcia. Rachunek bankowy posiada mianowicie zawsze akceptant, gdyż wymaga tego od niego umowa akwizycyjna. Uznać zatem można, iż wymóg posiadania rachunku przez jedną ze stron, statuowany przez art. 63 ust. 1 pr. bank. jest spełniony, a tym samym przepisy o rozliczeniach pieniężnych za pomocą banków co do zasady znajdują zastosowanie do kart płatniczych.
Trudniej ustalić dopuszczalność stosowania art. 64 pr. bank. do rozliczeń za pomocą karty. W rozliczeniu operacji za pośrednictwem agenta rozliczeniowego wyróżnić można rozliczenie główne, czyli przekazanie płatności od wydawcy do akceptanta oraz rozliczenia poboczne (rozliczenie pomiędzy wydawcą a agentem za pośrednictwem różnych banków oraz rozliczenie pomiędzy agentem a akceptantem, za pomocą polecenia przelewu).
Art. 64 pr. bank. znajduje zastosowanie niewątpliwie w pełnym zakresie do rozliczenia pomiędzy agentem rozliczeniowym i akceptantem. Na tym odcinku ma miejsce tradycyjne polecenie przelewu wykonywane przez banki, zlecone przez agenta na rzecz akceptanta .
Art. 64 pr. bank. nie znajduje zastosowania do przekazania środków pomiędzy wydawcą a agentem. Przepis ten służy ochronie klientów banków, nie zaś bankowi zlecającemu rozliczenie na własne potrzeby.
Pozostaje rozważenie, czy art. 64 pr. bank. stosuje się do opisanego wyżej rozliczenia głównego, czyli rozliczenia wydawca - agent - akceptant. Literalna wykładnia przepisu nie prowadzi w tym wypadku do akceptowalnych wniosków. Odczytując przepis literalnie, w przypadku rozliczenia zleconego za pomocą karty płatniczej odpowiedzialność ponoszą tylko banki uczestniczące w rozliczeniu. A zatem jeśli agent rozliczeniowy nie jest bankiem, a jednocześnie z przyczyn leżących po jego stronie dojdzie do niewykonania polecenia przeprowadzenia rozliczenia , odpowiedzialność solidarną mają ponosić wyłącznie banki realizujące rozliczenie (czyli wydawca i banki pośredniczące w przekazaniu płatności do agenta, a następnie od agenta do akceptanta). Agent pozostawałby w takim przypadku wolny od jakiejkolwiek odpowiedzialności.
Wykładnię literalną przepisu skorygować należy zatem przez wykładnię celowościową. Przyjąć należy, iż art. 64 pr. bank. stosuje się przez analogię do rozliczenia zleconego za pomocą karty płatniczej w ten sposób, iż wydawca i agent rozliczeniowy ponoszą wobec posiadacza solidarną odpowiedzialność za przekazanie kwoty operacji akceptantowi. Skoro ustawodawca wyraźnymi słowy uznał kartę płatniczą za instrument rozliczeń pieniężnych za pomocą banków, a istotą tych rozliczeń jest solidarna odpowiedzialność podmiotów uczestniczących w rozliczeniu wobec zlecającego rozliczenie, w przypadku karty płatniczej cel ten jest spełniony jedynie jeśli odpowiedzialność taką ponoszą wobec posiadacza agent i wydawca, bez względu na okoliczność, czy agent jest bankiem.
Pozostaje kwestia rozróżnienia pomiędzy posiadaczami kart płatniczych przypisanych do rachunku bankowego i kart płatniczych wydanych bez otwierania posiadaczowi karty rachunku bankowego . Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 64 pr. bank., jak wspominano wyżej, odpowiedzialność podmiotów przewidziana w tym przepisie stosuje się jedynie wobec posiadacza rachunku bankowego. Literalna interpretacja przepisu oznaczałaby, iż na odpowiedzialność tą mógłby się powołać jedynie posiadacz karty płatniczej, która jest powiązana z rachunkiem bankowym posiadacza u wydawcy (karta debetowa). Prowadziłoby to jednak do rozróżnienia niezrozumiałego dla podmiotów korzystających z usług finansowych: sytuacja prawna posiadacza karty płatniczej wydanej przez bank różniłaby się w zależności od tego, czy karta funkcjonuje w oparciu o rachunek bankowy czy bez powiązania z takim rachunkiem. Mimo iż chodzi o ten sam instrument płatniczy - kartę płatniczą i o to samo rozliczenie (polecenie rozliczenia wydane przy użyciu karty płatniczej), reguły odpowiedzialności i możliwość dochodzenia swoich roszczeń jest diametralnie inna. Sytuacja ta nie wydaje się odpowiadać celowi realizowanemu przez przepisy o ochronie podmiotów korzystających z rozliczeń za pośrednictwem banków, ujawnionym przez ustawodawcę w art. 64 pr. bank. Przyjąć zatem należy, iż przepis ten, mimo posługiwania się terminem "posiadacz rachunku bankowego", odnosi się do wszystkich operacji kartą płatniczą, bez względu na tryb jej wydania i prowadzenie przez bank.
Uprawnienia posiadacza karty płatniczej wynikające z art. 64 pr. bank. przedstawiają się następująco. Posiadacz może żądać wykonania zobowiązania (zapłaty akceptantowi) jedynie od wydawcy karty płatniczej, gdyż jedynie z nim wiąże go umowny stosunek zobowiązaniowy. Na podstawie omawianego przepisu posiadacz może dochodzić roszczeń od wydawcy i agenta, ale są to tylko roszczenia odszkodowawcze, czyli naprawienie szkód wynikłych po stronie posiadacza z niewykonania rozliczenia operacji zleconej przez posiadacza przy użyciu karty płatniczej. Jeśli posiadacz zapłacił akceptantowi samodzielnie, a wcześniej został już obciążony z tytułu operacji, szkoda to kwota operacji plus koszty organizacyjne (koszty przekazania płatności akceptantowi, wyjaśnienia sprawy z wydawcą). Jeśli posiadacz nie został wcześniej obciążony kwotą operacji, szkoda obejmuje wyłącznie koszty organizacyjne.
Usługi bankowości elektronicznej
Bank udostępniający usługi bankowości elektronicznej zobowiązuje się do "wykonywania" operacji (art. 29 pkt 1 in fine u.e.i.p.). Jako że usługi bankowości elektronicznej to jedynie inna postać zlecania tradycyjnych rozliczeń za pośrednictwem banków (polecenie przelewu, polecenie zapłaty), usługi bankowości elektronicznej nie zmieniają zasad odpowiedzialności banku za wykonanie rozliczenia.
Instrument pieniądza elektronicznego
Szczególna sytuacja ma miejsce w przypadku zapłaty pieniądzem elektronicznym za pomocą instrumentu pieniądza elektronicznego.Zapłata pieniądzem elektronicznym polega na przekazaniu jednostek pieniądza elektronicznego z instrumentu pieniądza elektronicznego posiadacza do instrumentu akceptanta. Akceptant, aby uzyskać na skutek transakcji środki pieniężne (gotówka, środki na rachunku bankowym), musi wymienić pieniądz elektroniczny na tradycyjny. Na początku może się wydawać, że zasadne jest rozważenie, tak jak w przypadku karty płatniczej i usług bankowości elektronicznej, jak dalece sięga odpowiedzialność wydawcy pieniądza elektronicznego za przeprowadzenie rozliczenia. Rozważania te byłyby jednak bezprzedmiotowe, ze względu na ukształtowanie konstrukcji pieniądza elektronicznego przez polskiego ustawodawcę. Jak się zdaje bowiem, w przypadku pieniądza elektronicznego ustawodawca przyjął, iż spełnienie świadczenia na rzecz akceptanta pieniądza elektronicznego następuje już z chwilą przekazania akceptantowi jednostek pieniądza elektronicznego . Wniosek ten wynika z następujących przesłanek. W myśl art. 14 u.e.i.p. i art. 29 pkt 1 u.e.i.p. do zobowiązania wydawcy karty i banku należy obowiązek realizacji operacji zleconych przez posiadacza. Odpowiada to okoliczności, iż sama zapłata e.i.p. nie zwalnia posiadacza z zobowiązania wobec akceptanta. Wydawca takiego instrumentu musi być zobowiązany wobec posiadacza do doprowadzenia, aby wygasło zobowiązanie posiadacza wobec akceptanta, czyli do realizacji operacji (zapłaty akceptantowi). Artykuł 55 u.e.i.p. zobowiązuje zaś instytucję pieniądza elektronicznego jedynie do udostępnienia posiadaczowi pieniądza elektronicznego. Nie wspomina się o obowiązku realizowania operacji zleconych instrumentem pieniądza elektronicznego. Trudno przypuścić, aby intencją ustawodawcy było pozostawienie uznaniu wydawcy, czy zrealizuje zapłatę zleconą przez posiadacza, a w konsekwencji czy posiadacz będzie narażony na konieczność zapłaty gotówkowej akceptantowi mimo wcześniejszego posłużenia się e.i.p. Pominięcie w definicji umowy o instrument pieniądza elektronicznego obowiązku rozliczania operacji oznaczać może tylko, iż ustawodawca przyjmuje zwolnienie posiadacza pieniądza elektronicznego z zobowiązania wobec akceptanta już z chwilą zapłaty akceptantowi. Nie ma wtedy konieczności wprowadzania obowiązku doprowadzenia przez wydawcę do realizacji operacji .
Wniosek powyższy potwierdza także inny argument. Ze względu mianowicie na anonimowość posiadaczy instrumentów pieniądza elektronicznego, nie jest praktycznie wykonalne dochodzenie przez akceptanta od posiadacza zapłaty, gdyby akceptantowi nie udało jej się uzyskać od agenta. To zaś jest istotą zapłaty solvendi causa, o której mowa była wyżej przy rozpatrywaniu charakteru płatności kartą. W przypadku pieniądza elektronicznego nie ma również technicznej możliwości zwrotu przez akceptanta pobranych wcześniej od posiadacza jednostek pieniądza elektronicznego, gdyby akceptant uzyskał od posiadacza zapłatę w tradycyjny sposób z powodu niemożności uzyskania zapłaty od agenta. Odpada zatem w praktyce możliwość dochodzenia przez akceptanta zapłaty wprost od posiadacza, gdyby temu pierwszemu nie udało się uzyskać zapłaty od agenta rozliczeniowego.
Wskazać warto jeszcze jeden istotny argument teoretyczny za tezą, iż zapłata pieniądzem elektronicznym zwalnia dłużnika z zobowiązania wobec wierzyciela. Ze względu mianowicie na okoliczność, iż zapłata pieniądzem elektronicznym powoduje natychmiastowe zmniejszenie jego ilości przechowywanej w instrumencie pieniądza elektronicznego, posiadacz wraz z zapłatą ponosi od razu ofiarę ze swojego majątku. Teraźniejsza ofiara z majątku dłużnika jest zaś cechą odróżniającą świadczenie in solutum od świadczenia solvendi causa, w którym dłużnik zaciąga jedynie nowe zobowiązanie wobec wierzyciela.
Uwzględniając powyższe, przyjąć można, iż spełnienie świadczenia przez posiadacza wobec akceptanta następuje już z chwilą przekazania przez posiadacza akceptantowi jednostek pieniądza elektronicznego, przechowywanego w instrumencie pieniądza elektronicznego . Skoro rozliczenie pomiędzy akceptantem i posiadaczem pieniądze elektronicznego odbywa się na wzór pieniądza gotówkowego, bezprzedmiotowe jest rozważanie, jak dalece sięga zobowiązanie wydawcy do przekazania akceptantowi kwoty operacji.
Rozliczenie w ciężar rachunku karty płatniczej na rzecz podmiotu niebędącego akceptantem
Niektóre banki - wydawcy kart płatniczych (w szczególności kart kredytowych), oferowanych bez konieczności zakładania rachunku bankowego, proponują posiadaczom tych kart usługę dokonywania rozliczeń w ciężar rachunku karty płatniczej na wzór przelewu z rachunku bankowego. Posiadacz składa dyspozycję przekazania wskazanemu wierzycielowi określonej kwoty , w ciężar udostępnionego limitu operacji kartą płatniczą. Rozliczenia dokonane w ten sposób wchodzą do zestawienia operacji kartą i są traktowane tak jak tradycyjne operacje kartą (zapłata u akceptanta, wypłata gotówki).Nie można przyjąć bez zastrzeżeń, iż jest to polecenie przelewu w rozumieniu pr. bank. Posiadacz nie posiada bowiem rachunku bankowego, w ciężar którego mógłby zlecić przelew. Do operacji, o których tu mowa, można jednak stosować w pełni zasady odpowiedzialności wydawcy za operacje zlecone kartą płatniczą. Zgodnie z art. 14 u.e.i.p. wydawca e.i.p. zobowiązuje się do rozliczania wszelkich operacji kartą płatniczą. Bez wdawania się w spór, do której z operacji przewidzianych w art. 2 pkt 9 u.e.i.p. zaliczyć należy opisywane rozliczenie w ciężar rachunku karty wobec nieakceptanta, zgodnie z brzmieniem art. 14 u.e.i.p., wydawca zobowiązuje się do jej rozliczenia. Wnioski wyprowadzone powyżej wobec karty płatniczej pozostają zatem w mocy wobec operacji stanowiącej rozliczenie w ciężar rachunku karty płatniczej wobec nieakceptanta.
Krzysztof Korus
Przypisy:
Chyba że rozpatrywany jest system płatności, w którym ten sam podmiot pełni funkcję wydawcy i agenta rozliczeniowego.
Chyba że wydawca pełni również funkcję agenta rozliczeniowego.
Tak też na gruncie prawa niemieckiego W. Hadding, [w:] J. Mertens, T. Soergel [red.], Buergerliches Gesetzbuch, Band 2, Schuldrecht I, 241-432, Stuttgart 1990, str. 1607.
Wyjaśnić należy, iż akceptant nie traci w takim wypadku możliwości zaspokojenia swojego roszczenia o świadczenie pieniężne w związku z operacją e.i.p. przyjętą od posiadacza. Świadczenie, które akceptant otrzymał od posiadacza w momencie płatności kartą, czyli uzyskanie od posiadacza polecenia do wydawcy, aby ten zapłacił akceptantowi kwotę długu posiadacza, nie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania posiadacza wobec akceptanta. Zapłata kartą jest mianowicie świadczeniem w celu wykonania (solvendi causa), a nie świadczeniem w miejsce wykonania (in solutum). Zgodnie z naczelną zasadą, iż zobowiązanie dłużnika wygasa z chwilą zaspokojenia interesu wierzyciela, nieotrzymanie przez akceptanta zapłaty od wydawcy lub agenta powoduje odżycie roszczenia akceptanta wobec posiadacza (niewymagalnego przez czas określony w dorozumianym porozumieniu pomiędzy akceptantem i posiadaczem, w którym akceptant zobowiązuje się poszukiwać zapłaty u agenta i wydawcy e.i.p. - tzw. pactum de non petendo). Zatem jeśli akceptant nie uzyskał zapłaty od agenta czy wydawcy e.i.p., może zwrócić się do posiadacza o zapłatę gotówkową. Jeśli jednak nieuzyskanie zapłaty od tych podmiotów nastąpiło z przyczyn leżących po stronie akceptanta (przykładowo z powodu zaniedbania obowiązków formalnych) akceptant może jedynie zażądać od posiadacza ponownego przedstawienia karty płatniczej do zapłaty, nie zaś zapłaty gotówkowej. Akceptant nie dopełnił bowiem wszystkich obowiązków należących do treści pactum de non petendo, mających na celu uzyskanie zapłaty od wydawcy lub agenta rozliczeniowego, a tylko to upoważnia akceptanta do żądania zapłaty gotówkowej od posiadacza.
W rozliczeniu pomiędzy wydawcą a agentem art. 64 pr. bank. nie znajduje zastosowania, gdyż brak tu posiadacza rachunku, który zleciłby polecenie przelewu (bank - wydawca nie wydaje sobie polecenia przelewu, a przekazuje po prostu środki na rachunek bankowy agenta rozliczeniowego).
Przepis odnosi się ogólnie do niewykonania lub nienależytego wykonania polecenia posiadacza, a nie do nienależytego wykonania lub niewykonania zobowiązania przez którykolwiek z banków.
W praktyce wszystkie karty wydawane przez banki mają swój rachunek ewidencyjny, choćby posiadacz nie zawierał z bankiem umowy o rachunek bankowy.
O odpowiedzialności banku za wykonanie polecenia M. Porzycki [w:] F. Zoll [red.], Prawo bankowe. Komentarz. Tom I, Kraków 2005, str. 657, J. Pisuliński [w:] E. Fojcik - Mastalska [red.], Prawo bankowe, Warszawa 2005, str. 97.
Tytułem przypomnienia, w przypadku karty płatniczej, poleceń przelewu, zapłaty spełnienie świadczenia wobec beneficjenta operacji następuje dopiero z chwilą faktycznego otrzymania przez beneficjenta środków pieniężnych, chyba że umowa pomiędzy beneficjentem a posiadaczem (wydającym polecenie rozliczenia) stanowi inaczej.
Za zwalniającym skutkiem zapłaty za pomocą pieniądza elektronicznego poprzez datio in solutum opowiada się również A. Koblischek, Die elektronische Geldboerse, Frankfurt a/M 2000, str. 107. W literaturze polskiej zwalniającego skutku zapłaty za pomocą pieniądza elektronicznego nie wykluczają W. Srokosz, Istota prawna pieniądza elektronicznego, Prawo Bankowe nr 12/2002, str. 72, J. Grodzicki, Karty płatnicze i pieniądz elektroniczny - różnice i cechy wspólne, Glosa 4/2001, str. 11.
Obowiązkiem wydawcy jest w takim układzie jedynie udostępnienie posiadaczowi jednostek pieniądza elektronicznego i zapewnienie możliwości przekazania tych jednostek z instrumentu pieniądza elektronicznego posiadacza do urządzenia akceptanta.
Wierzyciel nie jest w tym przypadku akceptantem, to jest podmiotem będącym stroną umowy o przyjmowanie płatności przy pomocy e.i.p. (art. 2 pkt 2 u.e.i.p.). Świadczenie na rzecz wierzyciela jest spełniane przez wydawcę karty na podstawie art. 356 § 2 k.c.
Źródło:
