Ocena umowy
Pracownicy urzędów skarbowych prowadzący postępowania podatkowe mają obowiązek ustalić wszystkie okoliczności i aspekty sprawy. Muszą zebrać kompletny materiał dowodowy, a następnie dokonać jego oceny. W tych granicach mieści się możliwość analizowania umów zawartych przez sprawdzanego podatnika, np. sprzedaży nieruchomości, komisu, najmu, darowizny.
 | »Rozwiązanie umów o pracę w przypadku upadłości firmy |
Sąd na wątpliwości
Podatnicy często zarzucają urzędnikom skarbowym, że nie mają kompetencji, aby samodzielnie rozstrzygać kwestie ze styku prawa cywilnego i regulacji podatkowych, a w konsekwencji "wyczytywać" z kontraktów co innego niż zawierające je strony. Podnoszą, że o tych kwestiach powinny decydować sądy powszechne. Tak jednak nie jest.
Urzędnicy skarbowi zwracają się do sądu tylko w trudnych do rozstrzygnięcia przypadkach. Mają obowiązek to zrobić, gdy z dowodów zgromadzonych w toku postępowania - w szczególności z zeznań podatnika (chyba że odmawia ich składania) - wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe. Stanowi o tym art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej.
Urzędnicy skarbowi nie są więc zwolnieni z samodzielnego ustalania treści umów cywilnoprawnych zawieranych przez podatników i przesądzania o ich ważności lub nieważności. Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego składają w sądzie dopiero wtedy, gdy zebrany przez nich materiał dowodowy nie pozwala na dokonanie niebudzącej wątpliwości wykładni oświadczeń woli stron transakcji i ustalenie rzeczywistej treści umowy. Niejasności te mogą wynikać z rozbieżności w zeznaniach kontrahentów, sprzeczności ich twierdzeń z innymi dowodami, braku stanowiska podatnika itp. W przypadkach niebudzących podobnych kontrowersji sądy nie mogą wyręczać urzędników w przeprowadzeniu postępowania podatkowego.
Należy zaznaczyć, że sądy wypowiadają się wyłącznie w kwestii stosunków prawnych objętych zakresem stosowania K.p.c., np. prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, pracy, ubezpieczeń społecznych.
Zawieszony termin
Złożenie powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa powoduje wydłużenie postępowania podatkowego - o kilka miesięcy, niekiedy nawet lat. Nie należy jednak sądzić, że w tym czasie, gdy sprawa będzie w sądzie, przedawnią się podatki.
 | »Myślisz, że kontrola fiskusa Ci nie grozi? A zapłaciłeś abonament? |
| Z orzecznictwa sądowego Spółka z o.o. zaliczyła do przychodów podatkowych kwotę 75 tys. zł na podstawie faktury VAT wystawionej na rzecz klienta w oparciu o zawartą z nim umowę pośrednictwa. Przedmiotem kontraktu były negocjacje w imieniu klienta warunków najmu lokalu pod restaurację oraz warunków technicznych z biurem projektowym i generalnym wykonawcą. Organ kontroli skarbowej, w trakcie postępowania kontrolnego prowadzonego wobec spółki z o.o., zakwestionował tę transakcję. Stwierdził, że umowa pośrednictwa była fikcyjna. Potwierdzał to zebrany w sprawie materiał dowodowy. Firma, z którą rzekomo były prowadzone negocjacje, nie istniała w dniu podpisania umowy, warunki budowy budynku zostały wydane na kilka miesięcy przed podpisaniem umowy, a projektant zaprzeczył współdziałaniu ze spółką z o.o. Urzędnicy wskazali ponadto na fakt powiązań rodzinnych między osobami pełniącymi funkcje udziałowców lub członków zarządu w podmiotach będących formalnymi stronami transakcji. Mając na względzie tak bliskie relacje, uznali, że zapłata za zlecone usługi była podyktowana jedynie próbą uwiarygodnienia całej operacji. Spółka z o.o. zarzuciła organowi kontroli skarbowej naruszenie zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Jej zdaniem to sąd powinien rozstrzygnąć, czy zakwestionowana umowa pośrednictwa była fikcyjna, czy nie. WSA w Krakowie, do którego trafiła sprawa, nie podzielił tego stanowiska. Urzędnicy powinni samodzielnie rozstrzygnąć o wszystkich okolicznościach sprawy istotnych z prawnopodatkowego punktu widzenia, a do sądu występują z powództwem dopiero w przypadku zaistnienia wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego lub prawa. W tym przypadku wniesienie powództwa było zbędne. Ustalono bowiem ponad wszelką wątpliwość, że spółka z o.o. nie wykonała czynności, na które się powoływała. Wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 937/12 (orzeczenie nieprawomocne) |
Ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)
Małgorzata Żujewska
Gazeta Podatkowa nr 96 (928) z dnia 2012-11-29
Zatrudnianie emerytów i rencistów. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl
