Ukraina szybko nadrabia dystans
Ostatnie wydarzenia na Ukrainie nazwane "pomarańczową rewolucją" zwróciły na ten kraj uwagę całego świata. W Polsce wydarzenia te wyzwoliły falę zainteresowania i sympatii dla niego. Zmiany, które mają teraz miejsce na Ukrainie niosą nadzieję, że kraj ten wejdzie na ścieżkę trwałego wzrostu, która za kilka lat doprowadzi go do członkostwa w Unii Europejskiej.Obecnie Ukraina w wielu dziedzinach szybko nadrabia dystans dzielący ją do Europy. Tak jest m.in. w przypadku rynku kart płatniczych który rozwija się z ogromną dynamiką. Ocenia się że na koniec 2004 roku Ukraińcy posiadali w swoich portfelach około 15 milionów kart, podczas gdy rok wcześniej było ich niecałe 9 milionów. Oznacza to przyrost o prawie 70% w ciągu jednego roku. Wraz ze wzrostem liczby kart postępuje także zwiększenie sieci bankomatów oraz terminali POS.
Debetowa Ukraina
Jak oceniają eksperci, Ukraiński rynek kartowy rozwija się w sposób zbliżony do rynku polskiego i innych rynków Europy Środkowej. Zdecydowana większość funkcjonujących na nim kart, to karty debetowe. Rozwój rynku kart debetowych jest natomiast napędzany przez przedsiębiorstwa, które pragną ułatwień w wypłatach pensji dla swoich pracowników. Firmy te zachęcają pracowników do zakładania kont w bankach na które będzie przelewana ich wypłata. W związku z tym, co obrazują statystyki, wielu posiadaczy kart debetowych korzysta z nich tylko jeden raz w miesiącu by pobrać całą przelaną przez pracodawcę pensję.
Powoli na rynku ukraińskim pojawiają się także karty kredytowe, jednak barierą w ich rozwoju, jest brak instytucji służących wymianie danych pomiędzy bankami. Bez instytucji, podobnej po polskiego Biura Informacji Kredytowej, która zbierałaby informacje o klientach i ich wiarygodności kredytowej, nie sposób sobie wyobrazić rozminiętego rynku kart kredytowych.
20 milionów i stop
Obecnie na rynku ukraińskim działa 157 banków z których 70 wydaje karty płatnicze. W większości banków zaangażowany jest miejscowy kapitał, w nielicznych bankach większościowy udział należy do inwestorów zagranicznych, głownie z Francji, Rosji i Polski.Ocenia się, że na koniec 2004 roku ukraińskie banki wydały 15 milionów kart. Jest to bardzo dobry wynik zważywszy, ze karty na Ukrainie sa wydawane dopiero od 1997 roku. Szczególnie szybko ilość kart przyrastała w ostatnich 3 latach, bowiem na koniec 2001 roku w portfelach Ukraińców znajdowało się jedynie 1,8 miliona kart.
Międzynarodowe karty płatnicze na Ukrainie (w tysiącach)
*dane szacunkowe
Źródło: ECR nr 9-10/2004
Prognozuje się, że jeszcze w 2005 roku ilość kart sięgnie 18-20 milionów i przestanie rosnąć. Będzie to efekt podobny do obserwowanego od kilku lat na naszym rynku, gdy ilość kart zatrzymała się na 15 milionach. Dzieje się tak, w sytuacji gdy karty mają już wszyscy posiadacze kont w bankach. Dalszy wzrost ilości kart może nastąpić albo poprzez zwiększenie ubankowienia społeczeństwa, lub poprzez powszechne wydawanie kart kredytowych.
Krajowe i międzynarodowe
Około 55% kart wydawanych na Ukraińskim rynku to karty organizacji MasterCard, w większości karty Maestro. Dużym powodzeniem w ostatnim okresie czasu ciesza się także karty MasterCard Electronic.Pozostałe 45% kart jest wydawane przez Visa, która jednak wiedzie prym jeśli chodzi o tzw. karty wypukłe. Na koniec 2003 roku kary "wypukłe" - MasterCard oraz Visa Classic stanowiły 13% wszystkich kart.
Poza kartami organizacji międzynarodowych na Ukrainie wydawane są także dwie karty krajowe: UkrCard i NMEPS.
UkrCard to karta z paskiem magnetycznym funkcjonująca jak zwykła debetowa karta płatnicza. W połowie 2004 roku na rynku funkcjonowało 71 tysięcy tego rodzaju kart. Większość z tych kart to jednak karty co-branded Maestro-UkrCard. Zwykłe karty UkrCard powoli są wycofywane z rynku.
Druga karta o zasięgu krajowym - NMEPS (National Mass Electronic Payments System) oparta jest natomiast o technologie chipową. Karta ta jest wydawana przez banki we współpracy z Narodowym Bankiem Ukrainy od 2000 roku. Karta jest także wspierana przez Ukrpost, czyli ukraińską pocztę posiadającą ponad 15 tysięcy placówek w całym kraju.
Karta funkcjonuje w sposób zbliżony do elektronicznej portmonetki, z tym, że może być także połączona ze zwykłym rachunkiem bankowym. Dużą zaletą karty na rynku ukraińskim jest to, że funkcjonuje w środowisku off-line, dzięki czemu transakcje odbywają się bez połączenia z bankiem. To zaś obniża koszt autoryzacji każdej transakcji oraz powoduje, że karta może być akceptowana także tam, gdzie nie ma dostępu do łączy telekomunikacyjnych.
W połowie 2004 roku na rynku funkcjonowało 600 tysięcy kart NMEPS. Twórcy systemu, chcą by ciągu kilku lat ilość kart wzrosła do 10 milionów, a ilość punktów ją akceptujących do 100 tysiący. Chęć współpracy z NMEPS wyraziła już organizacja Mastercard, która chciałaby wydawać karty co-branded Maestro-NMEPS.
Trzeba zaznaczyć także, że wiele ukraińskich banków wydaje karty z logo międzynarodowych organizacji płatniczych, z których korzystać można tylko na terytorium Ukrainy. Karty krajowe z logo Visa lub MasterCard można także znaleźć na polskim rynku.
Bogactwo kart
Największymi wydawcami kary na Ukrainie są: PrivatBank, Aval Bank, Nadra Bank i Prominvest Bank. PrivatBank na koniec 2004 roku wydał w sumie 5,94 miliona kart, kolejny wydawca - Aval Bank posiadał w swoim portfelu 2,06 miliona kart.
Oferta ukraińskich banków jest w przypadku kart bardzo bogata. Banki oferują zarówno najprostsze karty elektroniczne, karty typu Classic oraz prestiżowe karty złote i platynowe. Banki wydają także karty co-branded, takie jak chociażby wydana przez Aval Bank wraz z operatorem telefonii komórkowej karta Visa-UMC. PrivatBank oferuje swoim klientom także karty pre-paid oraz karty wirtualne, służące tylko do płatności w Internecie. Specjalne karty są także kierowane do studentów, jak np. karta ISIC - Maestro, która jest jednocześnie międzynarodową legitymacją studencką.
Na Ukrainie można także wyrobić sobie kartę , która na awersie bezie posiadała dowolnie wybrany przez klienta motyw lub zdjęcie. Tego rodzaju karty nie są jeszcze niestety dostępne w Polsce.
POSy i bankomaty
Wraz ze wzrostem liczby kart rozwija się także sieć ich akceptacji w postaci bankomatów i terminali POS. Jak już wcześniej wspomniałem Ukraińcy nadal najchętniej korzystają z bankomatów, rzadko natomiast płacą kartami za towary i usługi. Jak pokazują statystyki Visa w 2003 roku na jedną kartę w Polsce przypadało 7,7 transakcji w terminalu POS na rok., w tym samym czasie na Ukrainie na kartę przypadło jedynie 0,9 transakcji.
Zdecydowana większość ukraińskich posiadaczy kart ani razu nie zapłaciła kartą za zakupiony towar. Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest niewielka ilość działających terminali POS. W połowie 2004 roku było ich na Ukrainie około 20 tysięcy i są one zlokalizowane głownie w dużych miastach w sklepach obsługujących bogatszych mieszkańców i zagranicznych turystów.
Akceptacją kart zajmują się wydające karty banki, nie ma natomiast na rynku niezależnych centrów rozliczeniowych. Największym acquirerem na Ukrainie jest największy bank wydający karty - PrivatBank, który posiada 14 tysięcy terminali POS.
W 2003 roku jedną kartą na Ukrainie dokonano średnio 12,7 transakcji w bankomacie (w Polsce w tym samym czasie na kartę przypadło 34,4 transakcje). Bankomaty na Ukrainie można już znaleźć praktycznie w każdym większym mieście, w dużych miastach dostępność bankomatów jest praktycznie taka sama jak w Polsce.
Na koniec 2004 roku na Ukrainie działało 6500 bankomatów, czyli niewiele mniej niż w Polsce. Oczywiście trzeba brać pod uwagę to, że terytorium Ukrainy jest o 2/3 większe od Polski, żyje tam także o 25% więcej ludności. Operatorami bankomatów także są banki - największym z nich jest także PrivatBank, który posiada w swojej sieci 2100 maszyn.
Regulacje prawne
Ukraińskie regulacje prawne i praktyka dotycząca obrotu kartowego także przypominają sytuację na polskim rynku sprzed kilku lat. Banki pobierają wciąż opłaty za zastrzeżenie zgubionej lub ukradzionej karty płatniczej, a klienci ponoszą pełną odpowiedzialność za transakcje wykonane przez przestępców.Jest to o tyle ważne, że poziom kartowej przestępczości jest na Ukrainie bardzo wysoki. Działają tam zorganizowane grupy przestępcze, które zajmują się skimmingiem, nie tylko na terytorium Ukrainy ale w całej Europie. Skimming to przestępstwo polegające na skopiowaniu paska magnetycznego karty płatniczej ofiary i wykonaniu kopii karty, która jest wykorzystywana do dokonywania zakupów lub wypłat w bankomacie.
Rozwój rynku kartowego wymusi na Ukrainie wprowadzenie przepisów, które w większym stopniu chronić będą posiadaczy kart. Jeśli Ukraina nie wprowadzi regulacji podobnych do polskiej ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych z własnej inicjatywy, to będzie musiała tego dokonać w procesie przygotowań do członkostwa w Unii Europejskiej.
Ukraina obok Rosji posiada najbardziej obiecujący rynek kartowy Europy Wschodniej. Przemiany jakie zaszły w tym kraju oraz zarysowanie, odległej lecz realnej perspektywy jego wejścia do Unii Europejskiej czynią go jeszcze bardziej atrakcyjnym.
Ukraiński rynek kartowy znajduje się w podobnym stadium rozwoju jak rynek polski około roku 2000. Aby mógł on dalej się rozwijać potrzebny jest dalszy rozwój ukraińskiej gospodarki oraz zbudowanie nowych instytucji. Nie będzie bowiem rozwoju kart kredytowych bez sprawnej wymiany informacji pomiędzy instytucjami udzielającymi kredytu. W tym celu ukraińskie banki będą musiały powołać biuro zajmujące się wyminą informacji o kredytobiorcach.
Jeśli to się stanie, to w następnych latach możemy się spodziewać dalszego dynamicznego wzrostu ilości kart na Ukrainie. Wzrost ten będzie powodowany gównie gwałtownym zwiększeniem się liczby kart kredytowych. Aby jednak kart te mogły być powszechnie wykorzystywane potrzebne jest znaczące zwiększenie ilości terminali POS i punktów akceptujących karty płatnicze.
Autor: Paweł Majtkowski
Źródło:
