Obecna sytuacja gospodarcza zmusza pracodawców do szukania oszczędności. Optymalizacja kosztów coraz częściej dotyczy redukcji zatrudnienia i rezygnacji z umów o pracę na rzecz umów cywilnoprawnych. W sytuacji, gdy pracownik nie jest już studentem, a więc umowa zlecenie rodzi obowiązek ubezpieczeń społecznych, natomiast charakter wykonywanych czynności uniemożliwia zawarcie umowy o dzieło, pracodawcy decydują się na nawiązywanie współpracy w ramach prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej. Samozatrudnienie staje się swego rodzaju alternatywą dla umów o pracę, a dla wielu osób jest jedyną możliwością zarobkowania.
Umowa o świadczenie usług zakłada wykonywanie pewnych czynności przez jedną stronę umowy na rzecz drugiej. Jest to tzw. umowa nienazwana i w myśl art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się do niej przepisy o zleceniu, dlatego zwykle i treść umowy o świadczenie usług jest bardzo zbliżona do treści umowy zlecenia. Dla pracodawcy oczywistą oszczędnością jest brak konieczności opłacania składek ZUS oraz zaliczki na podatek dochodowy. Nie ma również obowiązku realizowania uprawnień pracowniczych - prawa do urlopu, wynagrodzenia chorobowego i innych świadczeń.
Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy są:
● zatrudnianie pracownika za wynagrodzeniem,
● zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem,
● wykonywanie pracy w określonym przez pracodawcę miejscu i czasie.
 |
» Elastyczne formy zatrudniania pracowników - praca tymczasowa |
Zatrudnienie na powyższych warunkach jest zawsze zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, niezależnie od rodzaju zawartej umowy.
Co istotne, przepis ten nie stwarza domniemania prawnego zawarcia stosunku pracy, ale umożliwia uznanie istnienia stosunku pracy w sytuacji, gdy stan faktyczny wskazuje na spełnienie przesłanek art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Uznania istnienia stosunku pracy dokonuje sąd na wniosek pracownika, Inspektora Pracy lub innej osoby, która wykaże w tym swój interes prawny.
Poza wymienionymi w Kodeksie pracy przesłankami na istnienie stosunku pracy mogą wskazywać również:
● ewidencjonowanie czasu pracy,
● zobowiązanie do przestrzegania regulaminu zakładowego,
● stała dyspozycyjność,
● praca w systemie zmianowym,
● prawo do korzystania z płatnego urlopu wypoczynkowego,
● konieczność usprawiedliwiania nieobecności w pracy.
Tym samym warunkiem niezbędnym dla zakwalifikowania umowy cywilnoprawnej (np. umowy o świadczenie usług) jako umowy o pracę jest ustalenie, że w relacji pomiędzy stronami umowy przeważają cechy istotne dla umowy o pracę. O tym, czy strony nawiązały stosunek pracy, decyduje rzeczywiste realizowanie charakterystycznych dla niego elementów. Nie bez znaczenia są też fakty, czy pracownik, który wytoczył powództwo, miał możliwość zapoznania się z umową, czy i jak rozumiał jej zapisy, czy miał wcześniej zastrzeżenia, a także jaki był zamiar stron w momencie podpisywania umowy.
Ryzyko, jakie ponosi pracodawca, decydując się na zastąpienie etatu umową o świadczenie usług, jest wysokie. W razie uznania istnienia stosunku pracy musi liczyć się z koniecznością uregulowania wraz z odsetkami należności składkowych i podatkowych, jakie powstałyby, gdyby zawarta umowa od początku była umową o pracę.
 |
» Umowa zlecenie czy umowa o dzieło - jak zatrudnić pierwszego współpracownika? |
Mimo tego ryzyka wielu pracodawców w obliczu trudnej sytuacji finansowej proponuje swoim dotychczasowym pracownikom etatowym założenie własnej działalności gospodarczej i przejście na quasi-wynagrodzenie na podstawie wystawianych faktur. Podobnie w przypadku przyjmowania nowych pracowników. Koronnym argumentem jest w tej sytuacji możliwość opłacania przez nowych przedsiębiorców preferencyjnych składek ZUS w ciągu pierwszych 24 miesięcy działalności.
W branżach takich jak pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, pośrednictwo kredytowe, czy usługi finansowe zawieranie z quasi-pracownikami umów o świadczenie usług jest powszechnie przyjętą praktyką. Wynagrodzenie jest im najczęściej wypłacane wyłącznie z tytułu prowizji za dokonaną transakcję, natomiast czas spędzany w biurze lub na spotkaniach z klientami nie jest wynagradzany.
Kiedy zatem można zawrzeć umowę o świadczenie usług z osobą prowadzącą działalność, tak aby nie zaistniało podejrzenie zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną?
Dobrymi przykładami są umowy o świadczenie usług edukacyjnych (przeprowadzenie szkoleń, kursów językowych), umowa o wykonanie robót budowlanych, remontowych (wykonanie więźby dachowej, otynkowanie domu) czy kontrakt menedżerski.
Małgorzata Karolewska - specjalista ds. kadr i płac
wfirma.pl
