Dziś mija 700 dni od de facto drugiej agresji Rosji na Ukrainę. To dobra okazja do kilku przemyśleń o roli uchodźców w polskiej gospodarce i społeczeństwie. Im dłużej trwa wojna, tym większy odsetek Polaków ma negatywny stosunek do Ukraińców.
24 lutego 2022 roku świat obiegły informacje, że rosyjskie wojska przekroczyły ukraińską granicę i ruszyły na Kijów. Początkowe sukcesy i szybkie tempo rosyjskiej ofensywy poskutkowały falą uchodźców wojennych. Napływ ponad miliona Ukraińców odbił się na polskiej gospodarce i społeczeństwie.
Co piąty Polak (22 proc.) ma negatywny stosunek do Ukraińców - wynika z opublikowanego w końcówce 2023 r. „Barometru Polskiego Rynku Pracy” Personnel Service. To o 8 pkt proc. więcej niż w poprzedniej edycji badania (z marca 2023 r.).
Od 24 lutego 2022 roku odnotowano 18,7 mln przekroczeń granicy w stronę polską i 16,8 mln przekroczeń w stronę ukraińską. Pomimo kolejnych ataków rakietowych na Ukrainę saldo stabilne i wynosi wciąż ok. 1,85 mln - wylicza na portalu X (d. Twitter) Andrzej Kubisiak, zastępca dyrektora w PIE.
Dziś mija 700 dni od agresji🇷🇺na🇺🇦
— Andrzej Kubisiak (@KubisiakA) January 24, 2024
Poniżej🧵(1/9) z updatem danych migracyjnych i z #rynekpracy:
▶️w stronę🇵🇱odnotowano 18,7 mln przekroczeń granicy
▶️w stronę 🇺🇦odnotowano 16,8 mln przekroczeń
▶️pomimo kolejnych ataków rakietowych na 🇺🇦saldo stabilne i wynosi wciąż ok.1,85 mln pic.twitter.com/6EnTZuc9xn
Dokładna liczba ukraińskich uchodźców w Polsce jest trudna do oszacowania, bowiem na dalszych granicach nie ma kontroli - zgodnie z postanowieniami z Schengen. Z szacunków wynika jednak, że realnie uchodźców w Polsce zostało mniej niż milion. Liderem są Niemcy - obecnie tam przebywa najwięcej uchodźców z Ukrainy.
Ukraińcy na polskim rynku pracy
Według zestawienia OECD poziom aktywizacji zawodowej uchodźców z Ukrainy w Polsce jest najwyższy z analizowanych krajów Europejskich. W 2022 roku wyniósł 65% dla osób w weku produkcyjnym - odnotowuje Kubisiak.
Sytuacja zupełnie inaczej wygląda w Niemczech. Z danych Federalnej Agencji Pracy wynika, że tylko 19 proc. spośród przebywających w Niemczech ukraińskich uchodźców w wieku 18-64 lat jest obecnie zatrudnionych. Dlatego też pojawiają się głosy, by obniżyć zasiłki dla uchodźców z Ukrainy.
Natomiast z badań Personal Service wynika, że większość badanych (69 proc.) nie obawia się utraty pracy na rzecz Ukraińców. Przeciwnego zdania jest 22 proc. respondentów, którzy liczą się z możliwością, że obywatele Ukrainy mogą zabrać im zatrudnienie. Obawy są największe w najmłodszych grupach wiekowych – 17 proc. wśród osób w wieku 18-24 lat i 15 proc. w grupie 25-34 lat. To zjawisko może być związane z intensywną konkurencją o zatrudnienie wśród młodych ludzi, którzy dopiero rozpoczynają swoją karierę zawodową.
Przeczytaj także
Co jednak ważne, rosną obawy Polaków związane z obywatelami Ukrainy na polskim rynku pracy w kontekście tempa wzrostu wynagrodzeń. 40 proc. respondentów obawia się, że napływ pracowników z Ukrainy może je obniżyć, w porównaniu do 32 proc. osób, które nie podzielają tych obaw - czytamy w opracowaniu Personal Service.
Coraz gorsze nastawienie do uchodźców z Ukrainy
Wracając jednak do danych Personnel Service, pogorszenie nastawienia do Ukraińców to konsekwencja kilku czynników, w tym m.in. przedłużającej się wojny i pomocy, a także wyzwań makroekonomicznych, takich jak wysoka inflacja.
Wraz z upływem czasu entuzjazm naszych rodaków zaczął maleć, zwłaszcza że jednocześnie Polacy musieli mierzyć się z wysoką dynamiką sytuacji gospodarczej w kraju, w tym inflacją czy wysokimi stopami procentowymi. Zwiększone koszty życia, a także obawy dotyczące własnej sytuacji finansowej, odbiły się na stosunku do Ukraińców. Mocniej dostrzegamy w nich konkurencję na rynku pracy i obawiamy się ich wpływu na tempo wzrostu wynagrodzeń. Jednak od razu warto podkreślić, że w przypadku zabierania pracy dotyczy to mniejszości naszego społeczeństwa. Mamy bowiem świadomość, że Ukraińcy głównie wypełniają luki tam, gdzie o pracowników jest trudno - mówi Krzysztof Inglot, ekspert rynku pracy, założyciel Personnel Service.
IBRiS jeszcze w ubiegłym roku zapytał respondentów, czy Polska powinna wydłużyć czas obowiązywania przepisów o pomocy dla uchodźców z Ukrainy. Większość pytanych była przeciwna przedłużeniu pomocy. Spada także odsetek Polaków popierających przyjmowanie uchodźców z Ukrainy.
Pomoc dla Ukraińców przedłużona, dzieci poza kontrolą
Dzięki specustawie z marca 2022 r. Ukraińcy otrzymali w Polsce prawo pobytu na zasadach równych obywatelom krajów UE - pełen dostęp do edukacji, systemu zdrowia i rynku pracy. Rząd zagwarantował coś więcej - wyżywienie i zakwaterowanie, świadczenia 500+, jednorazową pomoc w wysokości 300 zł oraz 12 tys. zł na nowo narodzone dziecko w ramach rodzinnego kapitału opiekuńczego. Jak ostatnio informowano, pomoc dla uchodźców ma zostać wydłużona do końca września 2024 roku.
Wiele kontrowersji budzi fakt, że uchodźcy z Ukrainy często do siebie wracają - na święta, na tydzień spotkania z rodziną czy też z innych powodów. Przepisy migracyjne zaostrzyła Norwegia. "Jeśli Ukraińcy podróżują między Norwegią w tę i z powrotem oznacza to, że nie potrzebują już ochrony" - podkreśliła w komunikacie norweska minister sprawiedliwości Emilie Enger Mehl.
Przeczytaj także
Według danych z października 2023 roku, od 1 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę ponad 18 tys. świadczeń 500+ dla obywateli Ukrainy. Powodem był wyjazd pobierających świadczenia z Polski na ponad miesiąc. Ciekawy jest też inny fakt - w Polsce przebywa około 300 tys. ukraińskich dzieci. Ponad połowa (53 proc.) z nich jest poza systemem szkolnym. "Nie wiemy, co dzieje się" - wynika z raportu "Uczniowie uchodźcy w polskim systemie edukacji. Co mówią nowe dane?" autorstwa Centrum Edukacji Obywatelskiej.
- Zmiany są bardzo potrzebne. Długodystansowa finansowa pomoc państwa powinna iść wyłącznie wobec osób chorych, niesamodzielnych, niepełnosprawnych, głównie ze wschodu Ukrainy – mówi Aneta Żochowska, dyrektor Fundacji Leny Grochowskiej, cytowana przez "Rzeczpospolitą".
