Urzędnicy zapowiadają, że nowa ustawa o zamówieniach publicznych to rewolucja. Urząd Zamówień Publicznych chce definitywnego odejścia od kryterium najniższej ceny. Ponadto dojdzie do uproszczenia procedur i praktycznie pełnej cyfryzacji zamówień publicznych. Zmiany mają przynieść nawet 15 mld zł oszczędności, a skorzystać na tym ma ok. 200 tys. przedsiębiorców.
Zamiast nowelizacji pojawi się całkowicie nowy akt prawny. Jest on obecnie dostępny w Rządowym Centrum Legislacji*. Z uwagi na konieczność szybkiej realizacji unijnych dyrektyw (m.in. 2014/24/UE) Urząd Zamówień Publicznych został zwolniony z obowiązku przygotowania założeń.
Nowa unijna dyrektywa kładzie szczególny nacisk na rolę zamówień publicznych w realizacji idei zrównoważonego rozwoju gospodarczego, ale też społecznego i kulturowego. Dodatkowo uwzględnia wątpliwości związane np. ze zleceniami, gdzie kontrahentów nie da się lub nie powinno się wyłaniać na drodze przetargowej. Mowa tutaj m.in. o kwestiach ochrony prawnej wartości intelektualnych czy też wykonania dzieł o charakterze artystycznym.
Warto przypomnieć, że UE w przyjętej dyrektywie nie nakazuje państwom członkowskim zlecania podmiotom zewnętrznym świadczenia usług, które chcą świadczyć samodzielnie lub organizować w sposób inny, niż w drodze zamówień publicznych.
Nowa ustawa ma zrewolucjonizować zamówienia publiczne pod względem szybkości rozstrzygnięcia przetargu, wyboru najlepszej oferty, a także kosztów całego postępowania. Co ważne, do pełnej cyfryzacji ma dojść już w 2019 roku.
Więcej ofert na zamówienie
UZP liczy, że dzięki temu zwiększy się liczba ofert na zamówienie, bo poprawi się dostęp do informacji, zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstw (obecna średnia to trzy oferty na jedno zamówienie). Ma to także pozytywnie wpłynąć na transparentność procesu, bo komunikacja pomiędzy wykonawcą a zamawiającym ma być prowadzona drogą elektroniczną.
Ustawa ma promować małe firmy m.in. poprzez możliwość składania ofert na realizację jedynie części zamówienia. Słowem, jeden przedsiębiorca będzie mógł dostarczać papier, inny tonery do kserokopiarek.
Definitywny koniec z dyktatem najniższej ceny
Kolejna i najważniejsza sprawa to odejście od dyktatu najniższej ceny. Często dochodziło do sytuacji co najmniej frustrujących. Działo się tak, ponieważ niska cena nie zawsze gwarantuje wysoką jakość usług czy produktów.
Często dziwi nas, dlaczego dany urząd w oficjalnym zamówieniu tak konstruuje wymagania, by tylko jedna lub maksymalnie dwie firmy spełniały kryteria. W większości przypadków chodzi o bezpieczeństwo i doświadczenie w kontaktach z różnymi firmami. Jeżeli urząd chce kupić dwa samochody służbowe, to musi tak opisać zamówienie, by przypadkiem nie pojawiła się firma, która zaoferuje wóz drabiniasty z silnikiem od kosiarki (oczywiście z homologacją).
Naturalnie do tego dochodzą inne kwestie, jak np. serwis etc. Urzędnik nie zawsze ma pełną wiedzę o rynku i niekoniecznie musi znać regulacje techniczne - to przekłada się na stopień precyzyjności wymagań, który wyklucza podstawienie nieznajomej oferty. Nowa ustawa ma dać zamawiającym możliwość prowadzenia negocjacji jeszcze przed umieszczeniem informacji o ofercie - w praktyce powinno to umożliwić zamawiającym dokładne poznanie własnych oczekiwań, doprecyzowanie ich, sprawdzenie ofert innych firm.
Wśród zagrożeń związanych z proponowanymi przepisami eksperci wymieniają naruszenie zasady jawności w procedurze przetargowej. Przedsiębiorstwo składające ofertę ma obowiązek udzielić informacji o sobie po otwarciu ofert. Korzystają z tego przegrani wykonawcy, którzy gdy znajdą błędy lub inne powody do zakwestionowania wyboru zamawiającego, składają odwołania do Krajowej Izby Odwoławczej. Zwykle jest to jedna z głównych przyczyn rozwlekania procesu wyłonienia ostatecznego wykonawcy.
Zamówienia tylko dla uczciwych firm płacących ZUS
Odejście od kryterium najniższej ceny daje urzędnikom duże pole do popisu, ale nie wprowadzi "wolnej amerykanki". Dyrektywa UE daje jasne wytyczne, że firma realizująca zamówienie musi spełniać odpowiednie warunki, np. legalnie zatrudniać pracowników, dbać o ekologię, stosować się do przyjętych norm społecznych, wspierać innowacyjność, etc.
Innymi słowy, nowa ustawa ma być również narzędziem do realizacji określonych celów i polityk państwa. M.in. z tego powodu ustawa daje możliwość kontroli zasobów trzecich potencjalnych realizujących zamówienie, którzy często powoływali się, że posiadają odpowiednia kadrę lub stałe kontrakty z fachowcami, a ostatecznie okazywało się, że były to działania pozorne. Jest to jeden z powodów nagminnego przedłużania terminów realizacji zamówień.
Nowe uprawnienia prezesa Urzędu Zamówień Publicznych
Proponowane rozszerzenie uprawnień kontrolnych prezesa UZP może przyczynić się do poprawy jakości, ale równocześnie dodaje mu obowiązków. I wcale nie ma pewności, czy UZP będzie w stanie się z nich wywiązać.
Obecnie prezes UZP może prowadzić kontrolę czynności podejmowanych od momentu ogłoszenia zamówienia do wyboru oferty. Jeśli projekt przejdzie bez zmian, to prezes będzie miał prawo prowadzić kontrolę zarówno przed wszczęciem postępowania, w trakcie jego trwania i po zawarciu umowy. Nowe kompetencje prezesa UZP to także możliwość nakładania kar pieniężnych oraz występowanie z pozwem o unieważnienie umowy. W zasadzie sprawią one, że faktycznie będzie on pełnił rolę ministra ds. zamówień publicznych.
Czy nowa ustawa spełni oczekiwania społeczne? Mam nadzieję, że wyeliminuje ona wiele patologii oraz pozwoli zaoszczędzić miliardy złotych rocznie. Optymizm jest wskazany, ale zawsze pojawiają się wątpliwości. W 2003 roku, ówczesny prezes UZP Pan Tomasz Czajkowski również twierdził, że wprowadzana za jego kadencji ustawa będzie miała rewolucyjny charakter (to ona wprowadziła jawność przetargów). Efekt rzeczywiście przerósł oczekiwania.
*UZP chce pełnej cyfryzacji i przejrzystości w zamówieniach publicznych, a jak na ironię w Rządowym Centrum Legislacji znalazł się akt, co prawda w formacie PDF, ale jako skan dokumentu, co utrudnia jego efektywne przeglądanie lub poszukiwanie informacji.
