Wpłacenie kaucji zamawiającemu jest jednym ze sposobów zabezpieczenia należytego wykonania umowy oraz usunięcia ewentualnych wad. Z żądaniem kaucji można się spotkać szczególnie przy umowach o dzieło i roboty budowlane. Jeżeli umowy podlegają prawu zamówień publicznych, kaucja powinna zostać wpłacona na oprocentowany rachunek bankowy i zwrócona razem z odsetkami. W przypadku umów, do których nie stosuje się tej ustawy, odsetki od zwracanej kaucji będą się należały tylko wtedy, gdy przewidziano je w umowie.
Kaucja w zamówieniach publicznych
W przypadku umów dotyczących zamówień publicznych zamawiający może żądać od wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Służy ono pokryciu roszczeń z tytułu jej niewykonania lub nienależytego wykonania. Jedną z dopuszczalnych form zabezpieczenia jest zabezpieczenie w pieniądzu.
Interesy wykonawcy, który wpłacił zabezpieczenie, są chronione poprzez nakaz przechowywania przez zamawiającego tych kwot na oprocentowanym rachunku bankowym. Zwrot zabezpieczenia powinien nastąpić w terminie 30 dni od dnia wykonania zamówienia i uznania go przez zamawiającego za należycie wykonane. Natomiast kwota pozostawiona na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi za wady nie może przekraczać 30% wysokości zabezpieczenia. Jest ona zwracana nie później niż w 15. dniu po upływie okresu rękojmi za wady.
Przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych jednoznacznie rozstrzygają kwestię zwrotu zabezpieczenia wraz z odsetkami. Zamawiający zwraca zabezpieczenie wniesione w pieniądzu z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszt prowadzenia tego rachunku oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy wykonawcy (art. 151 ustawy).
Zabezpieczenie innych umów
Co z umowami, do których nie stosuje się ustawy o zamówieniach publicznych? Brak jest wyodrębnionych przepisów regulujących instytucję kaucji. Ustanowienie zabezpieczenia w postaci kaucji jest dopuszczalne na zasadzie swobody umów. Niestety, z uwagi na nieprecyzyjne zapisy w umowach niejednokrotnie powstają konflikty na tle tego, co kaucja zabezpiecza, kiedy powinna zostać zwrócona, w jakich przypadkach zamawiający może ją zatrzymać, czy zwrot powinien nastąpić łącznie z odsetkami za okres, w którym kaucja znajdowała się u zamawiającego.
Po jakim czasie zwrócić kaucję?
W umowie należy rozstrzygnąć, czy kaucja zabezpiecza wykonanie umowy, czy również usuwanie ewentualnych wad. W przypadku np. robót budowlanych ograniczenie kaucji do należytego wykonania umowy może oznaczać, że kaucja wpłacona przez wykonawcę powinna zostać zwrócona po odbiorze robót przez inwestora. Jeśli natomiast ma zabezpieczać także roszczenia związane z pojawieniem się wad, należy to zapisać w umowie. W takiej sytuacji czas, po jakim kaucja powinna zostać zwrócona, należy powiązać z okresem odpowiedzialności za wady (z tytułu rękojmi i gwarancji).
Co z odsetkami?
Czy zwrot kaucji, do których nie stosuje się ustawy Prawo zamówień publicznych, powinien nastąpić w kwocie nominalnej, czy powiększony o oprocentowanie? Jeśli odsetki się należą, to w jakiej wysokości?
Jeżeli w umowie w ogóle pominięto kwestie związane z oprocentowaniem kaucji, to będzie ona podlegała zwrotowi w kwocie nominalnej, bez oprocentowania. Odsetki od sumy pieniężnej należą się bowiem tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej (np. z umowy) albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu (art. 359 § 1 K.c.). W przypadku zamówień publicznych ustawa wprowadza zasadę zwrotu kaucji z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego. Przy kaucjach zabezpieczających inne umowy analogicznego przepisu nie ma. Pozostaje więc powołanie się na odpowiedni zapis w umowie. Jeśli takiego zapisu nie ma, to nie można żądać odsetek od zwracanej kaucji.
Precyzyjne zapisy o oprocentowaniu kaucji
Decydując się na wprowadzenie do umowy zapisów o oprocentowaniu kaucji należy wskazać, o jakie oprocentowanie chodzi. Lakoniczny zapis, że kaucja zostanie zwrócona "z odsetkami", może być źródłem sporu na tle tego, czy chodzi o odsetki bankowe, czy znacznie od nich wyższe odsetki ustawowe. Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, to należą się odsetki ustawowe. Tak stanowi art. 359 § 2 K.c. Przepis ten wskazuje więc na odsetki ustawowe. Z drugiej strony art. 65 K.c. przewiduje, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają - ze względu na okoliczności, w których zostało złożone - zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Aby uniknąć sporów na tle tego, "co strony miały na myśli" wprowadzając do umowy zapis o oprocentowaniu kaucji, najlepiej jednoznacznie zapisać, że środki zostaną zdeponowane przez inwestora na oprocentowanym rachunku bankowym i zwrócone wraz z odsetkami, pomniejszonymi o koszty prowadzenia rachunku. Można też wskazać bank, w którym kaucja zostanie zdeponowana.
Odsetki za opóźnienie w zwrocie kaucji
Zdarza się, że inwestor nie zwraca kaucji, choć minął już termin, w którym powinien to zrobić. W takim przypadku mamy do czynienia z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Zastosowanie znajdzie tu art. 481 K.c. Przewiduje on, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.),
- ustawa z dnia 24.01.2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. nr 223, poz. 1655 ze zm.).
autor: Andrzej Janowski
Gazeta Podatkowa Nr 647 z dnia 2010-03-22
Wypadki przy pracy i choroby zawodowe. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl
