Zasady odpowiedzialności wspólników
Osoby tworzące spółkę jawną czy też przystępujące do spółki już istniejącej muszą zdawać sobie sprawę z tego, że ryzyko związane z byciem wspólnikiem w tej spółce jest dużo większe niż wejście do spółki kapitałowej (sp. z o.o., akcyjnej). Wspólnicy spółek kapitałowych nie odpowiadają za zobowiązania spółki, ryzykują tylko tym majątkiem, za który objęli udziały czy akcje. Całkowicie inaczej wygląda odpowiedzialność wspólników spółek osobowych. Każdy ze wspólników odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, przy czym jest to odpowiedzialność subsydiarna. Co to w praktyce oznacza?
Odpowiedzialność subsydiarna oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku samej spółki okaże się bezskuteczna. Zasada ta dotyczy wszystkich zobowiązań spółki, zarówno cywilnoprawnych (np. z umów) jak i publicznoprawnych (np. składki ZUS). Osłabia to pozycję wierzyciela, który nie może od razu sięgać do majątków wspólników. Z drugiej strony czyni spółkę jawną bardziej atrakcyjną dla wspólników od spółki cywilnej, gdzie zasada subsydiarności nie występuje.
Odpowiedzialność bez ograniczeń oznacza, że jeżeli wspólnicy zawrą między sobą umowę, w której wyłączą czy ograniczą odpowiedzialność niektórych z nich za zobowiązania spółki, to w stosunku do wierzyciela spółki taka umowa będzie bezskuteczna. Wspólnik zwolniony z odpowiedzialności na mocy takiej umowy nie może się nią zasłaniać w stosunku do wierzyciela spółki, który zażąda od niego pieniędzy za długi spółki i będzie musiał zapłacić. Co najwyżej może na jej podstawie żądać zwrotu pieniędzy od pozostałych wspólników - stron tej umowy.
Odpowiedzialność całym swoim majątkiem oznacza, że nie jest ona ograniczona do poszczególnych składników majątku wspólnika. Komornik może na zasadach ogólnych postępowania egzekucyjnego zająć np. samochód, dom, meble wspólnika.
Odpowiedzialność solidarna ze spółką i pozostałymi wspólnikami oznacza m.in., że dłużnik może wybrać, od którego z tych podmiotów (spółki i poszczególnych wspólników) żądać spełnienia świadczenia. Może według swojego uznania żądać całości lub części świadczenia od wszystkich, kilku lub jednego z nich. Spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych z odpowiedzialności wobec wierzyciela. Z drugiej strony wszystkie te podmioty (spółka i wspólnicy) mogą czuć się zagrożone tak długo, jak długo żaden z nich nie uregulował w całości długu spółki.
Przykład
Spółka popadła w kłopoty finansowe i nie mogła uregulować należności za fakturę w wysokości 100 tys. zł. Wierzyciel zażądał więc zapłaty całości tej sumy tylko od jednego z czterech wspólników. Ten nie może się bronić twierdząc, że zapłaci tylko jedną czwartą tej sumy, czyli 25 tys. zł. Jeżeli wierzyciel tego zażąda, ma on obowiązek zapłacić całość. Oczywiście tylko w przypadku, gdy egzekucja z majątku samej spółki okazała się bezskuteczna.
Wspólnikowi, który spełnił świadczenie przysługuje tzw. roszczenie regresowe. Może on żądać od pozostałych wspólników - dłużników jego zwrotu w częściach równych, chyba że co innego wynika z zawartych między nimi umów.
Co powinien zrobić wierzyciel spółki?
W praktyce najczęściej spotykamy się z następującymi przypadkami. Wierzyciel żądał zwrotu długu od samej spółki. Oddał sprawę do sądu i wygrał. Niestety komornik z majątku spółki niczego nie wyegzekwował. Ustaliliśmy, że w takim przypadku wierzyciel ma pełne prawo zażądać spełnienia świadczenia bezpośrednio od wspólników. Czy jeśli wspólnik nie chce dobrowolnie płacić, trzeba pozwać go do sądu? Otóż nie ma takiej potrzeby. Ustawodawca znacznie ułatwił dochodzenie roszczeń przez wierzyciela poprzez wprowadzenie do Kodeksu postępowania cywilnego art. 7781. Zgodnie z tym przepisem tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej (...) sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność całym majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.
Dysponując tytułem egzekucyjnym (najczęściej będzie to wydany przez sąd wyrok lub nakaz zapłaty) należy wystąpić do sądu z wnioskiem o nadanie mu klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi. Warto od razu zażądać nadania klauzuli wykonalności przeciwko wszystkim wspólnikom spółki, nawet jeśli planujemy egzekwować dług tylko od jednego z nich. Zaoszczędzi nam to czas w przypadku gdyby okazało się, że wytypowany przez nas wspólnik nie ma jednak wystarczającego majątku i trzeba się zwrócić o zapłatę do pozostałych.
Uwaga: do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności należy dołączyć dokumenty z których wynika, że:
1) osoba, przeciw której sąd ma nadać klauzulę wykonalności jest wspólnikiem spółki; takim dokumentem będzie odpis z KRS dłużnika,
2) egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna; najlepiej dołączyć prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko spółce. Dopuszczalne będą też inne dokumenty, z których wynika niezbicie, że nie ma szans na wyegzekwowanie należności od samej spółki, np. jej aktualny bilans, czy wykaz majątku sporządzony na żądanie wierzycieli.
Po uzyskaniu tytułu wykonawczego, czyli tytułu egzekucyjnego (np. wyroku) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi, można już wystąpić z wnioskiem do komornika o wszczęcie egzekucji z jego majątku.
Równoczesne wytoczenie powództwa przeciw spółce i wspólnikowi
Ustaliliśmy, że wierzyciel nie musi wytaczać powództwa przeciwko wspólnikowi, wystarczy wniosek o klauzulę wykonalności. Niekiedy jednak warto pozwać również wspólnika. Zezwala na to art. 31 § 2 K.s.h., zgodnie z którym zasada subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika (zakaz egzekucji z jego majątku do czasu bezskuteczności egzekucji z majątku samej spółki) nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Kiedy równoczesne pozwanie spółki i wspólnika jest celowe? Przede wszystkim w przypadku, gdy wierzyciel zamierza uzyskać zabezpieczenie swoich roszczeń na majątku wspólnika. Jednym z warunków wydania przez sąd zarządzenia tymczasowego w celu zabezpieczenia roszczenia jest wszczęcie postępowania przeciwko osobie, na której majątku zabezpieczenie ma być dokonane. Można je wprawdzie wydać wcześniej, ale wtedy sąd musi wyznaczyć termin, w którym sprawa powinna być wytoczona pod rygorem upadku zabezpieczenia.
Przykład wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi spółki jawnej
| Warszawa, dnia 3 marca 2004 r.
Sąd Rejonowy w Krakowie Wydział Gospodarczy | |
| Wierzyciel: Ekoplex spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie przy ul. Jasnej 12, reprezentowana przez Zarząd w osobie Prezesa Zarządu Tomasza Matkowskiego
Dłużnik: Matbud Jan Nowak, Piotr Wilk spółka jawna z siedzibą w Krakowie przy ul. Wielkiej 4 Wspólnicy dłużnika: Jan Nowak zamieszkały w Krakowie przy ul. Wielkiej 1 Piotr Wilk zamieszkały w Krakowie przy ul. Szarej 4 Sygn. akt: IX Gnc 1076/03 Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom spółki jawnej W imieniu wierzyciela, na podstawie art. 7781 Kodeksu postępowania cywilnego wnoszę o: 1. Nadanie wyrokowi wydanemu w dniu 16 sierpnia 2003 r. przez Sąd Rejonowy w Krakowie w sprawie o sygn. akt IX Gnc 1076/03 klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom dłużnika - Janowi Nowakowi i Piotrowi Wilkowi. 2. Doręczenie wierzycielowi odpisu powyższego wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. 3. Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania solidarnie od dłużnika i wskazanych we wniosku wspólników dłużnika. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2003 r. wydanym w sprawie o sygn. akt IX Gnc 1076/03 Sąd Rejonowy w Krakowie zasądził od pozwanej Matbud Jan Nowak, Piotr Wilk spółka jawna z siedzibą w Krakowie na rzecz powoda - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Ekoplex z siedzibą w Warszawie kwotę 15 tys. zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania. Dowód: odpis wyroku w sprawie o sygn. akt IX Gnc 1076/03 W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Krakowie komornik ustalił, że dłużnik nie ma majątku wystarczającego na zaspokojenie wierzytelności nawet w części i umorzył postępowanie wobec bezskuteczności egzekucji. Dowód: odpis postanowienia komornika o umorzeniu postępowania w sprawie o sygn. akt KM 765/03 Jan Nowak i Piotr Wilk są wspólnikami dłużnika Matbud Jan Nowak, Piotr Wilk spółka jawna z siedzibą w Krakowie. Nadanie przeciwko nim klauzuli wykonalności pozwoli wierzycielowi prowadzić egzekucję z ich majątku w celu zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności. Dowód: odpis z KRS dłużnika Prezes Zarządu Tomasz Matkowski jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Ekoplex z siedzibą w Warszawie. Dowód: odpis z KRS wierzyciela Mając na uwadze powyższe, wniosek wierzyciela jest w pełni uzasadniony. Tomasz Matkowski Prezes Zarządu . . . . . . . . . . . . . . . (podpis) Załączniki: 1) odpis wyroku w sprawie o sygn. akt IX Gnc 1076/03, 2) odpis postanowienia komornika o umorzeniu postępowania w sprawie o sygn. akt KM 765/03, 3) odpis z KRS dłużnika, 4) odpis z KRS wierzyciela, 5) dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 6 zł. | |
Autor: Andrzej Janowski
Źródło:
