W prawie może dojść do rewolucji. Nowe przepisy o upadłości konsumenckiej są bagatelizowane przez media. Jednak w świetle trudnej sytuacji części kredytobiorców, którzy zaciągnęli zobowiązania we frankach szwajcarskich – nowa ustawa może mieć wagę życia lub śmierci.
Łączna wartość udzielonych przez banki kredytów mieszkaniowych na koniec 2013 roku wynosiła 334 mld zł. Z tego 145 mld zł w helweckiej walucie. 200 tys. osób spłaca kredyty walutowe, których obecnie wartość jest wyższa niż nieruchomości, które za nie kupili.
W sumie banki w poprzednich latach udzieliły ponad 580 tys. kredytów we frankach szwajcarskich, z czego ok. połowę w okresie największego boomu kredytowego przypadającego na lata 2006-2008. Kredytobiorców kusiła niższa stopa procentowa i silna pozycja złotego, co sprawiało, że rata kredytu była średnio o ok. 600 zł niższa niż w przypadku zobowiązania zaciągniętego w polskich złotych.
Na skutek kryzysu gospodarczego oraz innych czynników ekonomicznych – polski złoty mocno utracił na wartości względem franka. Zwłaszcza, że w okresie boomu kredytowego większość zaciągających zobowiązanie we CHF dosłownie zadłużało się na styk – wówczas nie obowiązywały jeszcze dosyć restrykcyjne przepisy dotyczące wkładu własnego, minimalnego poziomu dochodu i obciążenia go ratą kredytową.
W Polsce osoba fizyczna może ogłosić upadłość konsumencką. Niestety, obecnie obowiązujące przepisy w praktyce uniemożliwiają skorzystanie z tej formy oddłużenia. Nowelizacją przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej zajmie się Senat. Nowe zmiany mają rewolucyjny charakter.
Szykuje się rewolucja w upadłości konsumenckiejSpory odsetek kredytobiorców raczej zyskał na wzięciu kredytu w helweckiej walucie. Niestety nie da się ukryć, że zobowiązania te są niczym bomba zegarowa (co chwilę przypominają o tym ekonomiści, a nawet NBP sugerowało, by nie lekceważyć tego problemu), która może poważnie wpłynąć na kondycję kilkudziesięciu tysięcy gospodarstw domowych w Polsce. Nie można generalizować twierdząc, że nikt nie zdawał sobie sprawy z ryzyka kursowego. Bardzo wiele osób zwyczajnie spekulowało, że wartość nieruchomości wciąż będzie rosnąć, a wahania kursowe nie przekroczą 15%. Rynki finansowe jednak potrafią być nieprzewidywalne i to co kiedyś było korzystne, teraz może stanowić ciężar nie do udźwignięcia.
Antyspready i upadłość konsumencka
Rząd podjął pewne kroki, które umożliwiły kredytobiorcom zmniejszenie ciężaru zobowiązań m.in. poprzez wprowadzenie w życie ustawy antyspreadowej, zgodnie z którą raty można spłacać w walucie zakupionej w kantorach. Jednak to za mało. Pojawiły się nawet pomysły, by banki przewalutowały zobowiązania frankowców na złote po korzystnym kursie, ale z szacunków KNF wynika, że taka operacja kosztowałaby sektor bankowy ok. 45 mld zł. To trzykrotność rocznego zysku całego sektora. Za taką operację zapłaciliby głównie nowi kredytobiorcy. Ucierpieliby też obecni klienci banków, bo sektor bankowy przerzucałby koszty głównie na nich m.in. nowe opłaty za prowadzenie kont, niższe oprocentowania lokat, itd. Słowem – pomysł nietrafiony.
Nie rozwiązuje to problemu kilkudziesięciu tysięcy gospodarstw domowych, które już mają problemy ze spłatą kredytów. Nie mogą oni jak w USA „oddać kluczy” do nieruchomości bankowi i zaczynać życia z czystym kontem. Sprzedaż mieszkania lub domu nie rozwiązuje również ich problemu, bo ich zobowiązania opiewają na wyższą kwotę niż wynosi wartość nieruchomości. W Polsce i UE kredytobiorca odpowiada za zobowiązanie całym majątkiem. Dlatego w razie popadnięcia w tarapaty finansowe mogą praktycznie stać się dłużnikami na całe życie. To eliminuje ich z życia społecznego i skazuje na byt w szarej strefie.
Co przyniesie nowelizacja?
To poważne zagrożenie, dlatego ważna jest ustawa umożliwiająca ludziom ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Obecnie trwają prace nad nowelizacją prawa upadłościowego w części dotyczącej konsumentów, którzy nie są wstanie terminowo regulować swoich zobowiązań. Upadłość konsumencka to możliwość ogłoszenia upadłości przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Obowiązujące przepisy okazały w praktyce nie działają. Od 2009 roku złożono do sądu ponad 2 tys. wniosków, ale finalnie upadłość udało się ogłosić mniej niż 100 osobom.
Wszystko z powodu długiej, skomplikowanej i kosztownej procedury, która w skrócie polega na złożeniu odpowiedniego wniosku do sądu, przeprowadzenia postępowania w tym wprowadzenia planu spłaty niezaspokojonych roszczeń ze sprzedaży majątku, zakazuje zakupu drogich przedmiotów oraz nieruchomości oraz ogranicza prawo do zaciągania kredytu. Upadły co roku musi składać raport z wykonania planu spłaty. Łączny koszt po stronie dłużnika może wynieść nawet kilkanaście tysięcy złotych (od 6 do 15 tys.). Niekoniecznie jednak musi dojść do upadłości. Jeśli sąd uzna, że dłużnik doszedł do swojego tragicznego położenia z własnej winy np. świadomego życia ponad stan, to wniosek o upadłość może odrzucić.
Nieruchomość będzie podlegać egzekucji
Nowe przepisy w teorii mają znacznie uprościć i uatrakcyjnić upadłość konsumencką jako formę odpowiedzialnego oddłużania. Po pierwsze plan spłaty ma ulec skróceniu do trzech lat. Będzie też istniała możliwość zawierania układu pomiędzy upadłym, a wierzycielami co w zasadzie ma chronić dłużnika przed eksmisją. Największy kłopot legislacyjny stanowią wyłączenia tych aktywów, które nie mogą podlegać egzekucji lub licytacji w ramach upadłości konsumenckiej – pojawił się nawet pomysł, by do tej kategorii zaliczyć nieruchomości.
Niemniej, jest to niemożliwe, bo to kredyty na ich zakup są powodem nadmiernego zadłużenia. Intencją ustawodawcy jest szybki powrót dłużnika do życia społecznego, a nie darowanie mu wszystkich długów i umożliwienie uniknięcia odpowiedzialności. Niewykluczone, że pojawi się konstrukcja prawna, która zabroni eksmisji lub będzie nakazywać zamianę zamieszkiwanego lokalu na tańszy w ramach układu i planu spłat.
Problemy narastających kłopotów finansowych niektórych kredytobiorców będą się nasilać. W przypadku frankowców to tylko kwestia czasu, aż stopy procentowe pójdą w górę. Jeżeli równocześnie nie dojdzie od umocnienia złotego to będziemy mieli katastrofę. Druga sprawa, że kredyty i pożyczki są coraz powszechniejsze, a przy wciąż kulejącej wiedzy na temat gospodarowania finansami osobistymi jest prawie pewne, że liczba osób z długami niemożliwymi do spłaty będzie rosnąć. Stąd nowela przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej ułatwiających ten proces, a przede wszystkim obniżający koszty – to po prostu konieczność.
