Czynności syndyka dotyczące masy upadłości są dokonywane na rachunek upadłego, lecz we własnym imieniu tego podmiotu. Masa upadłości aż do jej likwidacji stanowi bowiem własność upadłego, a ogłoszenie upadłości nie pozbawia upadłego tego prawa.
Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe mogą być co prawda wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu (art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 Prawo upadłościowe i naprawcze, dalej „p.u.n”). Przepis ten odnosi się jednak wyłącznie do postępowań dotyczących masy upadłości, przez którą zrozumie się majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego.
 | Czytasz komentarz eksperta do artykułu: Klienci Amber Gold - podwójnie nabicie w butelkę? |
Postępowaniem dotyczącym masy upadłości może być na przykład postępowanie o odszkodowanie przeciwko członkowi zarządu z tytułu szkody wyrządzonej spółce zawinionym działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki (art. 293 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 Kodeks spółek handlowych, dalej: „k.s.h.).
Syndyk jest zatem legitymowany do wystąpienia przeciwko członkowi zarządu z roszczeniem o odszkodowanie z tytułu wyrządzonej spółce przez ten podmiot szkody. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego przeciwko członkowi zarządu syndyk będzie mógł prowadzić egzekucję z majątku osobistego pozwanego członka zarządu spółki. Zarówno przed wszczęciem postępowania sądowego, jak i w samym pozwie o odszkodowanie syndyk może złożyć wniosek o zabezpieczenie przysługujących spółce roszczeń.
Wierzyciele upadłej spółki również mogą wystąpić przeciwko członkom jej zarządu na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., zgodnie z którym, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
Mówiąc o postępowaniu upadłościowym dowodem bezskuteczności egzekucji może być postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego z tego powodu, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Zasadą jest, iż wierzyciel chcący dochodzić swoich roszczeń od członków zarządu w trybie art. 299 § 1 k.s.h. powinien legitymować się takim dowodem.
Nie jest do końca jednolite stanowisko doktryny i judykatury co do tego, czy wierzyciel, który nie uzyskał tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce może w procesie wytoczonym na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. wykazywać przesłanki w postaci bezskutecznej egzekucji, powołując dowody na okoliczność, że prowadzone postępowanie upadłościowe nie daje rokowań na zaspokojenie jego wierzytelności. Zasadne jednak wydaje się być to stanowisko, które w szczególnych przypadkach dopuszcza jako dowód bezskuteczności egzekucji z majątku spółki sam fakt, że z dotychczasowego przebiegu prowadzonego postępowania upadłościowego wynika, iż zaspokojenie określonych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym będzie raczej niemożliwe. Jednakże zasadą jest, iż dochodzenie wierzytelności od członków zarządu spółki w trybie art. 299 § 1 k.s.h. wymaga, aby wierzyciel legitymował się tytułem egzekucyjnym uzyskanym uprzednio przeciwko spółce. Zasadniczo, po zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego wyciąg z zatwierdzonej przez sędziego-komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela, jest tytułem egzekucyjnym przeciwko upadłemu (art. 264 ust. 1 p.u.n.).
Warto podkreślić, że majątek członków zarządu upadłej spółki nie należy do masy upadłości, a zatem syndyk nie ma legitymacji do wytoczenia powództwa z art. 299 § 1 k.s.h. W przypadku bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce do wystąpienia z powództwem o zasądzenie wierzytelności, których nie udało się wyegzekwować uprawnieni są wyłącznie wierzyciele spółki. Podobnie jak syndyk, także i wierzyciele upadłej spółki mogą przed wszczęciem postępowania sądowego lub w pozwie o zasądzenie od członka zarządu należności pieniężnej, której wyegzekwowanie od spółki okazało się bezskuteczne, złożyć wniosek o zabezpieczenie przysługujących im wierzytelności. Najskuteczniejszym w tym przypadku sposobem zabezpieczenia jest obciążenie nieruchomości dłużnika hipoteką przymusową, bowiem wierzytelności zabezpieczone tą hipoteką korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia.
Stosownie zatem do powyższego, syndyk oraz wierzyciele upadłej spółki mogą wystąpić z roszczeniami do majątku członka jej zarządu w oparciu o dwie odrębne podstawy prawne. Wystąpienie z powództwem zarówno przez syndyka jak i wierzycieli upadłego spowoduje wszczęcie dwóch odrębnych postępowań sądowych i ewentualne uzyskanie dwóch odrębnych tytułów wykonawczych, uprawniających do egzekucji z majątku tego samego podmiotu. Do prowadzenia egzekucji uprawniony będzie podmiot, który jako pierwszy uzyskał tytuł wykonawczy i wystąpił do komornika ze stosownym wnioskiem. Podmiot, który uzyskał tytuł wykonawczy w dalszej kolejności będzie mógł się jednak przyłączyć się do postępowania egzekucyjnego wszczętego już uprzednio przez innego wierzyciela. Zgodnie z treścią art. 1025 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) z kwoty uzyskanej z egzekucji po zaspokojeniu kosztów egzekucyjnych i niektórych wierzytelności wymienionych w tym artykule, którym przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia, zaspokaja się należności wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję. Zarówno syndyk, jak i wierzyciele, którzy uzyskali tytuł wykonawczy na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. będą podlegali zaspokojeniu w tej samej kategorii.
Należy także zauważyć, iż w podziale sum uzyskanych z egzekucji z wynagrodzenia za pracę, z ruchomości, z wierzytelności i innych praw majątkowych, oprócz wierzycieli egzekwujących uczestniczą także między innymi wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeżeli zgłosili swe wierzytelności najpóźniej w dniu złożenia na rachunek depozytowy sądu sumy ulegającej podziałowi (art. 1030 oraz art. 1034 k.p.c.), w przypadku zaś egzekucji z nieruchomości - jeżeli zgłosili się najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przysądzeniu własności nieruchomości ( art. 1036 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Pomimo zatem, iż zarówno syndyk masy upadłości spółki jak i jej wierzyciele w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady podlegają zaspokojeniu w tej samej kategorii, w praktyce o zaspokojeniu z majątku członka zarządu upadłej spółki w przypadku wierzyciela, który później uzyskał tytuł wykonawczy lub tytuł zabezpieczający może decydować moment, w którym przystąpi on do wszczętego uprzednio przez innego wierzyciela postepowania egzekucyjnego.
Autorką komentarza prawnego jest Ewelina Solipiwko, radca prawny w Kancelarii prawnej Krause Legal w Warszawie.
