Kościół katolicki w Hiszpanii stracił swoje wpływy, które miał w czasach reżimu generała Francisco Franco (1939-1975), a na przestrzeni ostatniego półwiecza liczba wiernych spadła o 40 proc. Wciąż jednak Kościół odgrywa ważną rolę w tym iberyjskim kraju.
„To oczywiste, że Hiszpania przestaje być socjologicznie katolicka” – stwierdził wiosną Pablo d’Ors, hiszpański ksiądz i pisarz, w debacie zorganizowanej przez dziennik „El Pais”.
Według statystyk Centrum Badań Socjologicznych (CIS), około 55 proc. Hiszpanów deklaruje się obecnie jako katolicy, ale jedynie 19 proc. to katolicy praktykujący. W ciągu ostatniego półwiecza liczba wiernych spadła o około 40 proc.
Wyraźnie zmniejszyła się też liczba małżeństw kościelnych. Według danych Narodowego Instytutu Statystycznego (INE), pomiędzy 1996 a 2021 rokiem liczba ślubów kościelnych w Hiszpanii spadła o prawie 124 tys., czyli 83 proc.
Kościół zmaga się ponadto z zarzutami pedofilii, kierowanymi pod adresem księży. Konferencja Episkopatu Hiszpanii (CEE) twierdzi, że od pięciu lat wypłaca odszkodowania ofiarom molestowania, jednak szczegóły tego procesu, w tym konkretne kwoty, nie są podawane do wiadomości publicznej. Wciąż wiele ofiar nie otrzymało od Kościoła przeprosin i zadośćuczynienia.
W listopadzie rzecznik praw obywatelskich Angel Gabilondo wezwał w Kongresie Deputowanych, niższej izbie hiszpańskiego parlamentu, do współpracy państwa i duchownych w zadośćuczynieniu ofiarom pedofilii w Kościele, m.in. przez stworzenie specjalnego państwowego funduszu.
Propozycja rzecznika, który na prośbę parlamentu opracował specjalny raport na temat nadużyć seksualnych w Kościele, nie została jednak zaakceptowana przez hierarchów.
„Społeczny szacunek do księży zmniejszył się z powodu obojętności wobec religii, którą pogłębiły skandale związane z wykorzystywaniem seksualnym” – komentował dane o spadku liczby wiernych dziennik „El Correo”.
Pomimo tego Kościół w Hiszpanii wciąż ma silną pozycję, o czym świadczy m.in. ostatni wzrost wpływów z odpisów od podatku dochodowego od ponad 7,6 mln obywateli. W grudniu 2023 roku CEE podała, że łączne wpływy z tego tytułu wyniosły rekordowe 358,8 mln euro.
Rośnie też liczba uczniów szkół katolickich, w których uczy się ponad 1,5 mln osób. W ostatnich latach zaobserwowano również znaczący wzrost kościelnych ośrodków pomocy społecznej: z 5,3 tys. w 2010 roku do ponad 9,2 tys. dekadę później.
„Praca socjalna Kościoła rzeczywiście doświadczyła jakościowego wzrostu” – napisał Fernando Vidal Fernandez, socjolog z Papieskiego Uniwersytetu Comillas w Madrycie, w nieopublikowanym jeszcze tekście na temat Kościoła katolickiego w Hiszpanii, z którym zapoznała się PAP. Organizacje pomocowe, z Caritas na czele, pomagały rocznie nawet 4 mln potrzebujących – twierdzi socjolog.
Nawet przy spadku liczby wiernych, katolicyzm jest nieodłącznym elementem kultury Hiszpanii. Jak podaje CEE, ponad połowa spośród około 150 świąt w kraju o „narodowym znaczeniu turystycznym” i ponad 70 o „międzynarodowym” ma charakter katolicki.
Z Madrytu Marcin Furdyna
