Możliwość domagania się od byłego małżonka alimentów uzależniona jest od zaistnienia okoliczności określonych w ustawie kodeks rodzinny i opiekuńczy. Podstawowe znaczenie w tym zakresie ma to, kto został uznany za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Kwestie te rozstrzygana sąd w wyroku rozwodowym.
Źródło: Thinkstock
Rozkład pożycia małżeńskiego z winy obojga małżonków
Jeżeli małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego temu rozkładowi i znajduje się w niedostatku, to może wystąpić z żądaniem zasądzenia od drugiego małżonka alimentów. Sytuacja taka ma miejsce, jeżeli każdy z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia, jak również kiedy na zgodny wniosek małżonków sąd nie orzekał, kto ponosi winę za ten rozkład. Natomiast pojęcie niedostatku w orzecznictwie sądowym rozumiane jest jako brak jakichkolwiek środków utrzymania, jak również sytuację, w której uzyskiwane dochody nie pozwalają na pełne zaspokojenie usprawiedliwionych potrzeb, zapewniających normalne środki bytowania odpowiednie do wieku oraz stanu zdrowia. Ustalając wysokość alimentów sąd bierze pod uwagę zarówno możliwości zarobkowe i majątkowe małżonka zobowiązanego do alimentów, jak i wspomniane wyżej usprawiedliwione potrzeby uprawnionego małżonka.
Alimenty od małżonka wyłącznie winnego rozkładowi pożycia
Nieco inaczej ustawodawca rozwiązał kwestię ubiegania się o alimenty od małżonka, który został uznany za wyłącznie winnego rozkładowi pożycia małżeńskiego. Różnica przejawia się w tym, że wystarczy by uprawnionemu małżonkowi, na skutek orzeczenia rozwodu, istotnie pogorszyła się sytuacja materialna. Nie jest natomiast konieczne, by małżonek ten cierpiał niedostatek. Sąd, orzekając o alimentach, porówna sytuację małżonka po rozwodzie z warunkami, w jakich przystałoby mu żyć gdyby małżeństwo funkcjonowało prawidłowo. Należy jednak mieć na uwadze, że po rozwodzie nie obowiązuje już zasada równej stopy życiowej małżonków, co będzie miało wpływ na wysokość alimentów.
Ustawodawca nie przewidział możliwości dochodzenia alimentów przez stronę wyłącznie winną rozkładowi małżeństwa od małżonka niewinnego.
Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego
Obowiązek alimentacyjny wygasa z chwilą zawarcia przez uprawnionego małżonka kolejnego związku małżeńskiego. Samo pozostawanie w faktycznym, nieformalnym związku z inną osobą nie jest w tym zakresie wystarczające. Niemniej jednak, okoliczność ta może oznaczać, że utrzymanie w tej sytuacji obowiązku alimentacyjnego jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Taka sprzeczność może skutkować uchyleniem obowiązku alimentacyjnego przez sąd.
| »Kredyt hipoteczny a rozstanie lub rozwód |
Jeżeli do alimentów zobowiązany jest małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozpadowi małżeństwa, to obowiązek wygasa, co do zasady, również po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Jedynie w wyjątkowych przypadkach termin ten może zostać przedłużony przez sąd. Do takich wyjątkowych przypadków zaliczyć można w szczególności długotrwałość pożycia małżeńskiego czy znaczne różnice w statusie materialnym byłych małżonków. Z kolei małżonek wyłącznie winny rozpadowi małżeństwa nie może liczyć, że z upływem wskazanego okresu jego obowiązek alimentacyjny wygaśnie.
Kiedy wystąpić o alimenty?
Z roszczeniem o alimenty na wypadek rozwodu można wystąpić już na etapie procesu rozwodowego lub później w osobnym procesie. Zawsze jednak należy wystąpić ze stosownym żądaniem, ponieważ sąd nie orzeka o alimentach na rzecz byłego małżonka z urzędu, nawet jeśli spełnione zostały ustawowe przesłanki. Należy podkreślić, że alimenty zasądzone na rzecz byłego małżonka nie obejmują alimentów, do których uprawnione są dzieci obojga małżonków. Tą kwestię rozstrzyga obligatoryjnie sąd w wyroku rozwodowym.
| »Intercyza - wszystko o majątkowej umowie przedmałżeńskiej |
Warto podkreślić, że zgodnie z art. 130 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek jednego małżonka dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po ustaniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. W przypadku zaistnienia takiej potrzeby, po rozwodzie w pierwszej kolejności należy zatem zwrócić się o alimenty do byłego małżonka.
Na zakończenie należy wspomnieć, że obowiązek alimentacyjny na wyżej opisanych zasadach powstaje nie tylko w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód, ale również, odpowiednio zmodyfikowany, w przypadku orzeczenia separacji oraz unieważnienia małżeństwa.
Agata Kurowska
radca prawny
