Transkrypcje to dopiero częściowe wykonanie wyroku TSUE, zobowiązującego Polskę do uznania małżeństw zawartych za granicą – powiedziała adwokatka Milena Adamczewska-Stachura reprezentująca małżeństwo Trojanów. Według niej wpis do rejestru i wydanie odpisu aktu małżeństwa to za mało.
Jakub Cupriak-Trojan i Mateusz Trojan pobrali się w 2018 r. w Berlinie. W ubiegłym tygodniu ich akt małżeństwa został – jako pierwszy akt małżeństwa jednopłciowego w Polsce – przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji. Stołeczny urząd stanu cywilnego zobowiązało do tego marcowe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W poniedziałek konferencję na temat skutków prawnych transkrypcji zorganizowało przed wejściem do Ministerstwa Finansów Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza. Udział w niej wzięła adwokatka Milena Adamczewska-Stachura, jedna z pełnomocniczek małżeństwa Trojanów. Zaznaczyła, że transkrypcja aktu to dopiero częściowe wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w listopadzie 2025 r. zobowiązał Polskę do uznawania związków małżeńskich zawartych przez osoby tej samej płci w innych państwach UE.
– To uznanie nie może polegać tylko na wpisaniu małżeństwa do rejestru i wydaniu odpisu aktu stanu cywilnego. Uznanie ma polegać na zapewnieniu możliwości kontynuacji życia rodzinnego w kraju pochodzenia, a więc dostępu do uprawnień, które są w Polsce dostępne dla małżonków – powiedziała.
Podkreśliła, że urzędnicy mają obowiązek przestrzegać prawa Unii i wyroku TSUE, co oznacza respektowanie aktu małżeństwa po transkrypcji i przyznanie parom jednopłciowym dostępu do takich uprawnień, jak m.in. zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, możliwość wspólnego rozliczania się czy objęcia się nawzajem ubezpieczeniem zdrowotnym.
Adwokatka Anna Mazurczak, także reprezentująca małżeństwo Trojanów, stwierdziła, że minister finansów ma do dyspozycji konkretne narzędzia pozwalające na ujednolicenie skutków wyroku TSUE, czego oczekują nie tylko pary jednopłciowe, ale też pracownicy urzędów. Może m.in. wydać ogólną interpretację prawa podatkowego, która będzie wiązała wszystkie urzędy skarbowe w Polsce.
– Tak, żeby każdy urząd skarbowy w Polsce wiedział, że kiedy w jego drzwiach pojawi się para tej samej płci z polskim aktem małżeństwa, może skorzystać – tak jak para różnej płci – ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, może się wspólnie rozliczać – wytłumaczyła.
Zaapelowała, żeby działania na rzecz wykonania wyroku TSUE nie zakończyły się na zmianie rozporządzenia w sprawie wzorów aktów stanu cywilnego – małżeństwa mają wiele uprawnień wynikających z różnych ustaw. Nie ma konieczności ich nowelizacji, wystarczy rozszerzenie pojęcia małżonków o pary tworzone przez osoby tej samej płci.
Hubert Sobecki ze Stowarzyszenia Miłość Nie Wyklucza zaznaczył, że pary jednopłciowe wyjeżdżają za granicę, pobierają się, wychowują dzieci, a kiedy decydują się na powrót do Polski, potrzebują bezpieczeństwa i godności. Uznanie małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą to historyczny moment.
Zauważył, że uznanie małżeństw jednopłciowych w kontekście świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zadeklarowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Podobnych działań pary homoseksualne oczekują od Ministerstwa Finansów – m.in. po to, aby w sytuacji śmierci partnera lub partnerki nie płacić podatku od spadku, z którego zwolnieni są obecnie najbliżsi spadkodawcy, m.in. małżonek lub małżonka.
– Dopóki w Polsce po prostu nie możemy pójść do urzędu i wziąć ślubu, nie ma równości małżeńskiej – ocenił.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w marcu br. w sprawie transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa dwóch Polaków zawartego legalnie w 2018 r. w Berlinie. Sąd nakazał urzędowi stanu cywilnego dokonanie wpisu.
Wcześniej, w 2023 r., NSA skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dwa lata później – w listopadzie 2025 r. – Trybunał orzekł, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać małżeństwo pary tej samej płci zawarte legalnie w innym kraju Unii, nawet jeśli prawo tego państwa nie uznaje tego typu związków.
Od marca NSA nakazał transkrypcję aktów małżeństwa w sumie siedmiu par jednopłciowych. Pełna realizacja wytycznych TSUE oraz wprowadzenie procedury transkrypcji wymaga zmian legislacyjnych.
Katarzyna Czarnecka (PAP)
ksc/ joz/
