IKE wchodzą w skład trzeciego, dobrowolnego filaru emerytalnego. Pieniądze na nich zgromadzone są własnością osoby oszczędzającej i po spełnieniu określonych warunków są zwolnione z podatku Belki.
Indywidualne Konta Emerytalne utworzono w 2004 roku jako dodatkowe narzędzie mające wspierać oszczędzanie na emeryturę. IKE wchodzą w skład trzeciego, dobrowolnego filaru emerytalnego. Mimo zachęt podatkowych produkt cieszy się raczej umiarkowaną popularnością. Jak wynika z danych KNF, na koniec czerwca 2024 r. na IKE zgromadzonych było łącznie 20,4 mld zł. Podmioty uprawnione prowadziły 881,4 tys. kont IKE, w tym 416,5 tys., na które w poprzednim roku dokonano wpłaty. Łącznie na IKE wpłacono 1,95 mld zł, a średnia wpłata wyniosła 4,7 tys. zł.
Kto może oszczędzać na IKE
Na IKE można zacząć oszczędzać już od 16. roku życia. Jednak osoby w przedziale wiekowym 16-18 lat mogą dokonywać wpłat na rachunek tylko w roku kalendarzowym, w którym uzyskują dochody z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę. Te ograniczenia nie dotyczą natomiast osób starszych, które mogą dokonywać dowolnych wpłat. Należy jednak pamiętać, że ustalony jest roczny limit wpłat na IKE. W 2025 roku wyniesie on 26 019 zł.
Wpłaty można dokonać jednorazowo lub w dowolnych ratach. Limit ten co roku ulega zmianie. Jest on uzależniony od prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce - na IKE można wpłacić co roku nie więcej niż trzykrotność tego wynagrodzenia. Ponadto osoby małoletnie (16-18 lat) nie mogą wpłacić więcej na IKE, niż zarobią z tytułu umowy o pracę.
Kto może prowadzić IKE?
Każda osoba może posiadać tylko jedno IKE. Na IKE nie można oszczędzać wspólnie, np. ze współmałżonkiem. Indywidualne Konto Emerytalne może być prowadzone przez:
- banki,
- towarzystwa funduszy inwestycyjnych,
- towarzystwa ubezpieczeniowe,
- podmioty prowadzące działalność maklerską,
- dobrowolne fundusze emerytalne.
Każdy podmiot prowadzi IKE w nieco innej formie. Najprostsze w konstrukcji Indywidualne Konta Emerytalne prowadzą banki – w formie rachunków oszczędnościowych. W przypadku TFI pieniądze odkładane są w różnych funduszach inwestycyjnych zarządzanych przez to samo towarzystwo, IKE prowadzone przez domy maklerskie pozwala z kolei inwestować w papiery wartościowe, a IKE prowadzone przez ubezpieczycieli przybiera formę umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym.
Wybór podmiotu prowadzącego IKE jest indywidualną sprawą oszczędzającego. Kiedy zdecydujemy się podpisać umowę, będziemy musieli podpisać ponadto specjalne oświadczenie, w którym określimy, czy jest to nasze pierwsze IKE, czy też może mamy już taki rachunek i chcemy dokonać transferu na nowe IKE. Pieniądze między Indywidualnymi Kontami Emerytalnymi można bowiem przenosić. Należy jedynie pamiętać o tym, że można posiadać tylko jedno IKE w danym momencie.
Osoby, które mają ukończone 55 lat, będą musiały dodatkowo złożyć oświadczenie o niedokonaniu w przeszłości wypłaty z IKE.
Brak podatku Belki
Zasadniczą zaletą IKE jest możliwość skorzystania z ulgi podatkowej w momencie wypłaty środków. Wypłata ta jest nieopodatkowana tylko wówczas, gdy zdecydujemy się jej dokonać po osiągnięciu 60. roku życia. W sytuacji gdy osiągniemy uprawnienia emerytalne przed 60. rokiem życia, będziemy mogli wycofać pieniądze bez podatku po ukończeniu 55 lat. Ponadto, by zyskać zwolnienie z podatku, należy spełnić jeszcze jeden warunek: dokonać wpłat na IKE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo dokonać wpłat ponad połowy wartości wpłat na IKE co najmniej 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty.
Nie ma górnego wieku oszczędzającego, który zmuszałby do dokonania wypłaty. To od oszczędzającego zależy też, czy wypłata będzie dokonana jednorazowo, czy też w ratach. Należy natomiast pamiętać, że po dokonaniu wypłaty jednorazowej lub wypłaty pierwszej raty nie można już założyć kolejnego IKE. W przypadku wypłaty ratalnej oszczędzający nie może już też dokonywać kolejnych wpłat na IKE.
Pieniądze zgromadzone na IKE są własnością oszczędzającego i mogą zostać wycofane wcześniej – przed uzyskaniem uprawnień emerytalnych. W takiej sytuacji zysk osiągnięty na IKE zostanie jednak opodatkowany 19-proc. podatkiem od zysków kapitałowych. Przy czym możliwe jest wycofanie jedynie części zgromadzonego kapitału, z zastrzeżeniem, że wycofywane środki pochodzą z wpłat na IKE. Oznacza to, że nie można dokonać takiej wypłaty, jeżeli na IKE przetransferowano środki z pracowniczego programu emerytalnego albo środki z IKE zmarłego.
Co z IKE po śmierci?
Zakładając IKE, możemy wskazać osobę lub osoby, którym zostaną wypłacone pieniądze w przypadku naszej śmierci. Jeśli nie wyznaczymy takich osób, środki zgromadzone na IKE przypadają spadkobiercom. W przypadku IKE prowadzonego przez towarzystwa ubezpieczeniowe środki zostaną przekazane najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Osoba uprawniona do otrzymania spadku może przekazać pieniądze na własne IKE, do pracowniczego programu emerytalnego lub je wypłacić.
W obu przypadkach środki te zwolnione są zarówno z podatku od dochodów kapitałowych, jak i z podatku od spadków i darowizn.
IKZE, czyli Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego
Obok IKE funkcjonują też Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego. Są to podobne produkty, które pozwalają korzystać z ulg podatkowych. W przypadku IKZE zastosowano mechanizm pozwalający odliczyć wpłaty od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Jednak w momencie wycofywania oszczędności po przejściu na emeryturę oszczędzający zapłaci zryczałtowany podatek od przychodu w stawce 10 proc.
Wypłata środków zgromadzonych na IKZE następuje po osiągnięciu przez oszczędzającego wieku 65 lat oraz pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w 5 latach kalendarzowych.
Roczny limit wpłat na IKZE jest niższy niż w przypadku IKE. W 2025 r. na IKZE będzie można wpłacić maksymalnie 10 407,60 zł. Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą będą mogły wpłacić na IKZE nie więcej niż 15 611,40 zł.
Choć limity wpłat na IKZE z roku na rok rosną, to atrakcyjność ulgi podatkowej z tego tytułu istotnie zmalała po wprowadzeniu rozwiązań "Polskiego ładu". Obniżka niższej stawki PIT z 17% do 12% sprawiła, że opłacalność IKZE uległo pogorszeniu.
