Za rewolucję w tym względzie należy uznać...
lutową nowelizację procedury cywilnej, która nie tylko przyspieszyła znacząco bieg postępowań służących odzyskiwaniu należności, ale przede wszystkim rozszerzyła wachlarz możliwości zabezpieczających majątek dłużnika.Przedstawiamy poniżej niektóre spośród wprowadzonych w tym zakresie udogodnień.
Postępowanie zabezpieczające
Przepisy postępowania zabezpieczającego służyć mają obronie interesów wierzyciela (uprawnionego) i zagwarantować mu zaspokojenie swojego roszczenia przez dłużnika (obowiązanego) bez względu na to, kiedy w sprawie o odzyskanie należności zapadnie prawomocny wyrok. Należy zwrócić uwagę na fakt podniesienia rangi postępowania zabezpieczającego, ponieważ w znowelizowanym kodeksie postępowania cywilnego zostało ono wydzielone do odrębnej, Części drugiej kpc.Zabezpieczenia udziela sąd na wniosek każdej ze stron postępowania i może mieć ono miejsce przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Kodeks postępowania cywilnego określa dwie przesłanki udzielenia zabezpieczenia. Są to uprawdopodobnienie roszczenia i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Uprawdopodobnienie może być przeprowadzone przez sąd przy pomocy środków dowodowych lub innych, jakie sąd uzna za właściwe, zaś interes prawny oznacza taki stan rzeczy, w którym brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.
Przepisy regulujące termin rozpoznania wniosku w trybie bezzwłocznym (art. 737 kpc), nie dłuższym niż tygodniowym od momentu wpłynięcia wniosku, a w sytuacjach wymagających rozpoznania wniosku na rozprawie - w terminie miesięcznym, mają co prawda charakter instrukcyjny, ale miejmy nadzieję, że i mobilizujący dla sądów.
Podmiot występujący o zastosowanie zabezpieczenia musi tak przygotować wniosek, aby spełniał on wszelkie wymogi formalne określone w art. 736 kpc Wniosek nie odpowiadający tym wymogom podlega zwrotowi bez wzywania do uzupełnienia braków. Zabezpieczeniu podlegają nie tylko roszczenia pieniężne, które następować mogą między innymi przez: zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego; obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową; ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości nie posiadającej księgi wieczystej; ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem, albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią, ale również niepieniężne (np. wydanie rzeczy, opróżnienie lokalu, wydanie dokumentu itp.), w których przypadku sąd może udzielić zabezpieczenia wg uznania i stosownie do okoliczności, również wykorzystując sposoby zabezpieczania roszczeń pieniężnych.
Natychmiastowa wykonalność wyroku
Sąd po zamknięciu rozprawy wydaje wyrok, po ogłoszeniu sentencji sędzia podaje ustnie podstawowe powody rozstrzygnięcia, natomiast pisemne uzasadnienie musi zostać przygotowane w ciągu dwóch tygodni, a tylko za zgodą prezesa sądu w ciągu miesiąca (art. 329 kpc). Przepisy dotyczące czasu sporządzania pisemnych uzasadnień mają również charakter instrukcyjny, natomiast konieczność pozyskania zgody prezesa sądu na jego wydłużenie jest zmianą silnie mobilizującą do dochowania terminowości w omawianym zakresie.Ponadto, zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli (wskazujemy na sytuacje istotne z punktu widzenia przedsiębiorcy starającego się o odzyskanie należności):
- zasądzi roszczenie uznane przez pozwanego,
- wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny.
Sąd może też nadać wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli zasądza należność m.in. z: weksla, czeku, dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.
Wypis orzeczenia sądu, będącego tytułem egzekucyjnym, opatrywany jest w tych sytuacjach klauzulą wykonalności w formie adnotacji o jej wydaniu na oryginale orzeczenia.
Tytuły wykonawcze
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 776 kpc podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Jest to o tyle istotna zmiana, że istnieje możliwość prowadzenia egzekucji na podstawie orzeczeń lub aktów, którym nie trzeba nadawać klauzuli wykonalności.Wprowadzono też kilka zmian w art. 777 kpc. Treść § 1 pkt 4 została rozszerzona o możliwość poddania się aktem notarialnym egzekucji co do wydania lokalu, nieruchomości lub statku. Oprócz dotychczasowych tytułów egzekucyjnych, takich jak: sądowe orzeczenie, ugoda zawarta przed sądem, wyrok sądu polubownego, akty notarialne, w których dłużnik poddaje się egzekucji wprowadzono nowy (poprzez dodanie w § 1 punktu 6): akt notarialny, w którym właściciel nieruchomości albo wierzyciel wierzytelności obciążonych hipoteką, niebędący dłużnikiem osobistym, poddaje się egzekucji z obciążonej nieruchomości albo wierzytelności, w celu zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, jeżeli wysokość wierzytelności podlegającej zaspokojeniu jest w akcie określona wprost albo oznaczona za pomocą klauzuli waloryzacyjnej.
Poza tym do wspomnianego art. 777 kpc dodano § 3, zgodnie z którym tytułem egzekucyjnym jest również akt notarialny, w którym niebędący dłużnikiem osobistym właściciel ruchomości lub prawa obciążonych zastawem rejestrowym albo zastawem, poddaje się egzekucji z obciążonych składników w celu zaspokojenia zastawnika. Oba te przepisy umożliwiają poddanie się egzekucji przez dłużnika rzeczowego.
Ponadto tytuł wykonawczy, zobowiązujący do wydania ruchomości indywidualnie oznaczonych, nieruchomości lub statku albo do opróżnienia pomieszczenia, upoważnia do prowadzenia egzekucji nie tylko przeciwko dłużnikowi, lecz przeciwko każdemu, kto tymi rzeczami włada. Regulacja ta znajduje swe uzasadnienie w sytuacji, gdy dłużnik działający w złej wierze zbył ruchomość indywidualnie oznaczoną, nieruchomość, pomieszczenie lub statek w celu pozbycia się lub ukrycia majątku. Ustawodawca, zgodnie z 791 § 1 i 2 kpc, chroni jednak nabywców w dobrej wierze, którzy nie będą zobowiązani do wydania wskazanego majątku, jeśli wykażą, że władanie nimi uzyskali na podstawie tytułu prawnego, niepochodzącego bezpośrednio od dłużnika.
Za istotny należy uznać zapis art. 7781 kpc, zgodnie z którym tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo - akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, ale też wtedy, gdy jest oczywiste, że będzie bezskuteczna.
Dodatkowo skuteczność tytułu wykonawczego wydanego przeciwko zbywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego została rozszerzona również na nabywcę, bez konieczności wytaczania osobnego powództwa.
Większa dostępność do informacji
Już przed podjęciem czynności egzekucyjnych wierzyciel ma prawo pozyskania od organu egzekucyjnego (art. 7601 kpc), np. komornika, informacji na temat faktycznej kondycji finansowej dłużnika, co służyć ma podjęciu właściwej decyzji co do zasadności postępowania lub wyboru środka egzekucyjnego. Z tego punktu widzenia regulacje kpc mają dla przedsiębiorcy znaczenie praktyczne. Komornik ma obowiązek udzielić wierzycielowi odpowiedzi na pytania dotyczące innych, toczących się w stosunku do dłużnika postępowań egzekucyjnych, stosowanych wobec niego sposobów egzekucji, wysokości dochodzonych roszczeń oraz efektów podjętych starań.Żądanie udzielenia informacji musi być przez wierzyciela udokumentowane tytułem wykonawczym lub egzekucyjnym.
Poszukiwanie majątku dłużnika
Zgodnie z art. 7971 kpc wierzyciel może komornikowi zlecić poszukiwanie majątku dłużnika. Skorzystanie z takiej usługi jest co prawda odpłatne, ale znacząco odciąża wierzyciela, po którego stronie leżał dotychczas obowiązek wskazania majątku mogącego zaspokoić roszczenie oraz podnosi skuteczność egzekucji. Celowi temu służy też zwiększenie uprawnień organu egzekucyjnego w zakresie żądania wyjaśnień od uczestników postępowania i innych organów lub instytucji (art. 761 § 1 kpc), m.in.: organów administracji publicznej, podatkowych, rentowych, banków, spółdzielczych kas oszczędnościowo - kredytowych, przedsiębiorstw maklerskich, spółdzielni mieszkaniowych, zarządów wspólnot mieszkaniowych, podmiotów zarządzających lokalami użytkowymi.Nakaz wyjawienia majątku
Wyjawienia majątku przez dłużnika można żądać już na wstępnym etapie egzekucji, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że zajęte przez komornika ruchomości bądź nieruchomości nie rokują na pełne zaspokojenie roszczenia (art. 913 § 1 kpc). Wcześniejsze zapisy dawały wierzycielowi tę możliwość dopiero po uzyskaniu dokumentacji stwierdzającej, "że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej wierzytelności", co w praktyce oznaczało konieczność uzyskania postanowienia o bezskuteczności egzekucji. Sąd nakazuje dłużnikowi wyjawienie majątku w trybie niezwłocznym. Gdy ten będzie odmawiał lub zwlekał ze złożeniem wykazu i przyrzeczenia, sąd z urzędu (a nie - jak do tej pory - na wniosek wierzyciela) może skazać go na karę grzywny, nakazać przymusowe doprowadzenie, a nawet zastosować areszt tymczasowy. (wykreślono ostatnie zdanie).Egzekucja z części wspólnych majątku
Lutowa nowelizacja dodała art. 7761 kpc, zgodnie z którym tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz także z niektórych składników majątku wspólnego: z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Natomiast tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko obojgu małżonkom uprawnia do prowadzenia egzekucji z pozostałych składników majątku wspólnego.Sprzedaż z wolnej ręki
Rozszerzone zostały też uprawnienia komornicze w zakresie tzw. sprzedaży z wolnej ręki, które w określonych sytuacjach dają możliwość zbycia majątku dłużnika bez potrzeby uruchamiania czasochłonnej procedury licytacyjnej. Dotyczy to zarówno zajętych ruchomości jak i nieruchomości.Komornik może sprzedać z wolnej ręki nie tylko ruchomości w postaci inwentarza żywego (którego dłużnik odmówił przyjęcia pod dozór) oraz ruchomości ulegające szybkiemu zepsuciu, których przechowywanie i dozór stwarzałyby nadmierne koszty, ale również wszystkie inne, pod warunkiem, że wierzyciel i dłużnik wyrazili na to zgodę, a ten ostatni określił minimalną cenę zbycia. Sprzedaż nie może jednak nastąpić wcześniej niż po 14 dniach od oszacowania (art. 8641).
Dodatkowo kodeks postępowania cywilnego został rozszerzony o przepisy z zakresu tzw. Uproszczonej egzekucji z nieruchomości, zgodnie z którymi w przypadku zajęcia nieruchomości nieobciążonej prawami osób trzecich, komornik może dokonać jej sprzedaży z wolnej ręki jednak za cenę nie niższą niż wynikającą z oszacowania. Gdy sprzedaż w tym trybie nie powiedzie się, nieruchomość może zostać wystawiona na licytację prowadzoną wg zasad określonych w przypadku licytacji ruchomości. Ma to istotny wpływ na obniżenie ceny wywoławczej nieruchomości podczas drugiej licytacji - wynosi ona wówczas połowę wartości szacunkowej.
Niestety, należy podkreślić, że uproszczoną egzekucję z nieruchomości można prowadzić tylko w przypadku niezabudowanej nieruchomości gruntowej oraz nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym lub użytkowym, jeżeli w chwili złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji nie dokonano zawiadomienia o zakończeniu budowy. Oznacza to, że w zasadzie przyspieszonemu trybowi postępowania podlegać mogą jedynie te nieruchomości, które są niezamieszkane.
Zarząd przymusowy
Wyróżniono nowe sposoby prowadzenia egzekucji, między innymi poprzez zarząd przymusowy, który stosuje się przeciwko dłużnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego. Wniosek o wszczęcie tego sposobu egzekucji sąd rozpoznaje na posiedzeniu niejawnym, a postanowienie otrzymują wszyscy wierzyciele prowadzący egzekucję z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa i z mocy prawa wstępują oni do tejże egzekucji.Zarządcą nie może być dłużnik (co np. jest możliwe w przypadku zarządu w toku egzekucji z nieruchomości), a jedynie osoba fizyczna lub prawna wskazana sądowi przez strony, posiadająca uprawnienia do wykonywania obowiązków syndyka, nadzorcy lub zarządcy w postępowaniu upadłościowym lub naprawczym. W przypadku braku porozumienia stron sąd samodzielnie wyznacza zarządcę. Zarządca dba o to, aby dochody uzyskiwane z mienia wchodzącego w skład przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (lub ich wyodrębnionej części), przeznaczone były na cele służące zaspokojeniu roszczeń. Informacje o zarządzie przymusowym odnotowywane są w księdze wieczystej nieruchomości wchodzącej w skład majątku przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
Egzekucja z rachunków bankowych
Szczególnie istotną zmianą jest egzekucja z rachunków bankowych podmiotów gospodarczych (jest to wyjątkowo popularna forma egzekucji), w zakresie bieżących wypłat wynagrodzeń za pracę. Dotychczas możliwe było zwolnienie spod egzekucji kwot przeznaczonych na wynagrodzenia dla pracowników. Sprzyjało to niestety nadużyciom ze strony zadłużonych przedsiębiorców, którzy naprędce zatrudniali swoich znajomych lub rodzinę. W myśl znowelizowanych przepisów (art. 890 § 2 kpc) tylko sąd może zezwolić na wypłatę wynagrodzeń za pracę z zajętego rachunku bankowego wraz z podatkowymi obciążeniami na okres do trzech miesięcy, z tym że w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, określonego na podstawie odrębnych przepisów.Ochrona dłużnika
Zmieniono też przepisy ochrony prawnej dłużnika związane z tzw. powództwem przeciwegzekucyjnym, dzięki któremu w określonych w art. 840 § 1 kpc sytuacjach żądać on może pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, albo jego ograniczenia. Zmiana na polega jednak głównie na rozwinięciu ogólnie sformułowanych dotychczas podstaw wytoczenia powództwa opozycyjnego.Autorka jest specjalistą ds. public relations firmy windykacyjnej iCentrum S.A.
| iCentrum Spółka Akcyjna należy do liderów pośród firm zajmujących się zarządzaniem wierzytelnościami w Polsce. Proponowane przez nią rozwiązania z zakresu kompleksowej obsługi finansowej i prawnej zyskały aprobatę ponad 2 tys. podmiotów gospodarczych, w tym wielu instytucji finansowych, takich jak: banki, firmy ubezpieczeniowe i leasingowe. U podstaw sukcesu gospodarczego Spółki znajdują się: udoskonalanie i powiększanie zakresu proponowanych usług; wypracowanie zgodnych z prawem, bezpiecznych procedur, służących odzyskiwaniu należności; wykorzystywanie zaawansowanych technologii teleinformatycznych oraz wysoka kultura prowadzenia biznesu. Więcej na: www.icentrum.pl |
Źródło:
