Awantura gotowa! Natychmiast! Dlatego też urlopy pełnią zwykle rolę „papierka lakmusowego” kompetencji pracowników działu kadr. Warto zatem wiedzieć dokładnie ile komu się należy.
Prawo do urlopu przysługuje pracownikowi, a więc osobie zatrudnionej na podstawie stosunku pracy, bez względu na podstawę prawną jego powstania (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie, spółdzielcza umowa o pracę), rodzaj umowy o pracę (terminowa, na czas nieokreślony) lub wymiar etatu. Nie nabywa prawa do urlopu wypoczynkowego osoba świadcząca pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej albo w ramach wykonywania samodzielnej działalności gospodarczej, gdyż nie istnieje w tych stosunkach prawnych zatrudnienie pracownicze.
Prawo do urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik podejmuje pracę po raz pierwszy w karierze zawodowej, nabywane jest „z dołu” - z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego po przepracowaniu roku (art. 153 § 1 KP). W każdym następnym roku kalendarzowym zatrudnienia pracownik nabywa prawo do kolejnych urlopów „z góry”, tj. z dniem 1 stycznia danego roku, jeśli jest w tym dniu zatrudniony (art. 153 § 2 KP), a gdy nie spełnia tego warunku, to z dniem zatrudnienia w danym roku kalendarzowym (art. 155 KP).
Przykład 1 - Pracownik podejmuje pierwszą w życiu pracę 1.2.2011 r. Kiedy nabędzie on prawo do pierwszego oraz do kolejnego urlopu?
Odpowiedź 1 - Prawo do pierwszego urlopu pracownik nabędzie z upływem pierwszego miesiąca pracy, tj. po 28.2.2011 r., w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnego urlopu pracownik ten nabędzie z dniem 1 stycznia następującego roku kalendarzowego, a więc 1.1.2012 r.
Gdy pracownik w ciągu roku kalendarzowego zmienia pracodawcę, to do określenia zobowiązań urlopowych dotychczasowego i kolejnego pracodawcy zastosowanie ma zasada proporcjonalności wymiaru urlopu, odpowiednio do okresu przepracowanego u danego pracodawcy: u dotychczasowego - od początku roku do ustania stosunku pracy, u kolejnego - od dnia zatrudnienia do końca roku kalendarzowego lub do dnia zakończenia trwania umowy terminowej (art. 155 KP).
Przykład 2 - Pracownik uprawniony do urlopu w wymiarze 20 dni rozwiązuje z dniem 31.3.2011 r. stosunek pracy z pracodawcą A. Następnie 1.4.2011 r. zawiera umowę na trzymiesięczny okres próbny z pracodawcą B, a od 1.7.2011 r. umowę na czas nieokreślony z pracodawcą C. Jakie są uprawnienia urlopowe tego pracownika u poszczególnych pracodawców w 2011 r.?
Odpowiedź 2 - U pracodawcy A i B pracownik przepracował pełne 3 miesiące, wobec czego nabył prawo do urlopu w wymiarze 5 dni (3/12 x 20 dni). Natomiast podpisując umowę na czas nieokreślony z pracodawcą C - potencjalnie przepracuje okres pozostały do końca roku, czyli 6 miesięcy, a więc już z dniem rozpoczęcia pracy nabywa prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym 10 dni (6/12 x 20 dni).
Urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego ma zastosowanie również w stosunku do pracownika, który w danym roku kalendarzowym korzystał z trwającego dłużej niż 30 dni urlopu bezpłatnego lub innej podobnej przerwy w wykonywaniu pracy takiej jak urlop wychowawczy, okres odbywania zasadniczej służby wojskowej lub innej formy przeszkolenia wojskowego, przebywania w areszcie tymczasowym lub zakładzie karnym oraz nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy. Wynika to z faktu, że urlop wypoczynkowy nie przysługuje pracownikowi w okresie zawieszenia praw i obowiązków stron stosunku pracy (art. 1552 KP).
Przykład 3 - Pracownik uprawniony do 26 dni urlopu wystąpił o 3 miesiące urlopu bezpłatnego od czerwca do sierpnia, ponieważ jego kuzyn załatwił mu świetnie płatną pracę sezonową za granicą. Pracodawca wyraził zgodę. Jak wpłynie to wymiar urlopu wypoczynkowego w tym roku?
Odpowiedź 3 - W okresie urlopu bezpłatnego pracownikowi przysługiwałoby 7 dni urlopu wypoczynkowego (26 dni x [3 miesiące : 12 miesięcy] = 6,5 dnia, po zaokrągleniu do góry 7 dni). Od pełnego wymiaru (26 dni) należy zatem odjąć urlop przypadający na okres urlopu bezpłatnego (7 dni). Wynik (19 dni) będzie wymiarem urlopu przysługującego pracownikowi w tym roku kalendarzowym.
Warunkiem uzyskania prawa do urlopu jest przepracowanie odpowiedniego okresu (stażu), przy czym przez okres pracy należy rozumieć nie czas rzeczywistego wykonywania pracy, ale okres faktycznego trwania stosunku pracy. Do okresu pracy wlicza się zatem także czas jej niewykonywania spowodowany przestojem,
okres pobierania zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego, okres korzystania z urlopu wypoczynkowego, urlopu szkoleniowego i innych określonych w przepisach prawa pracy zwolnień od pracy.
Okres pracy liczy się od dnia nawiązania stosunku pracy - określonego w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy lub terminu podpisania umowy, gdy nie określono terminu rozpoczęcia pracy - do dnia zakończenia trwania stosunku pracy. Do okresu pracy, wymaganego do nabycia prawa do urlopu wypoczynkowego, bez względu na przerwy w zatrudnieniu oraz przyczyny i sposób ustania stosunku pracy, wlicza się wszystkie poprzednie okresy pracy.
Przykład 4 - Pracownik po raz pierwszy w zawodowym życiu został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na okres próbny w okresie od 1.5.2010 r. do 15.5.2010r. (2 tygodnie). Następnie w dniu 1.7.2010 r. pracodawca zawarł z nim umowę o pracę na czas określony 6 miesięcy. Kiedy pracownik nabędzie prawo do urlopu?
Odpowiedź 4 - Pracownik nabędzie prawo do urlopu z upływem 15.7.2010 r., w wymiarze 1/12 wymiaru, jaki przysługiwałby mu po roku pracy. Następnie z upływem 15.8.2010 r. nabędzie prawo do urlopu w wymiarze 1/12 wymiaru, jaki przysługiwałby mu po roku pracy. Analogiczna sytuacja będzie miała miejsce 15.9., 15.10., 15.11. i 15.12.2010 r., natomiast z dniem 1.1.2011 r. pracownik nabędzie prawo do tzw. kolejnego urlopu.
Wielkość urlopu (wymiar) określona jest poprzez liczbę dni składających się na czas przysługującego pracownikowi w danym roku kalendarzowym odpoczynku od wykonywania pracy. Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego jest uzależniony tylko od ogólnego stażu pracy pracownika - sumy okresów zatrudnienia u tego samego i różnych pracodawców - do którego (na zasadach określonych w art. 155 KP) wlicza się, potwierdzone dyplomem lub świadectwem ukończenia szkoły, okresy nauki w szkole ponadpodstawowej (np. z tytułu ukończenia średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata, szkoły wyższej - 8 lat).
| ||||||||||||
Zaliczanie okresu nauki do okresów pracy następuje niezależnie od daty ukończenia szkoły lub okresu w jakim pracownik podjął pracę, po ukończeniu nauki w szkole albo od rodzaju szkoły (państwowa czy prywatna). Jeśli pracownik jednocześnie pracował i uczęszczał do szkoły, to do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres pracy, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, w zależności od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika (art. 155 § 2 KP). Ponadto, na mocy przepisów szczególnych, do stażu pracy, od którego uzależniony jest wymiar urlopu, wlicza się różnego rodzaju inne okresy, np. okres służby wojskowej, wykonywania pracy nakładczej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych.
Wymiar urlopu wzrasta wraz z powiększaniem się stażu pracy i wynosi 20 dni (jeśli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat), 26 dni (po 10 latach pracy).
Przykład 5 - Jaki wymiar urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi, który równolegle i pracował i pobierał naukę na uczelni wyższej, zakończoną po 3 latach uzyskaniem tytułu licencjata, przy założeniu, że pracownik ukończył liceum ogólnokształcące.
Odpowiedź 5 - Pracownikowi z tytułu równoczesnej pracy i pobierania nauki zalicza się jeden z tych okresów, w zależności od tego, który z okresów jest korzystniejszy dla pracownika. Z tytułu pracy pracownik nabywa 3 letni staż pracy (+ 4 lata stażu z tytułu wykształcenia = 7 lat stażu), natomiast z tytułu nauki pracownik nabywa 8 lat stażu (licencjat I traktowany jest jak studia wyższe). Wariant drugi jest dla pracownika korzystniejszy, niemniej w obu przypadkach pracownikowi przysługuje urlop w wymiarze 20 dni.
Wymiar urlopu w określonych powyżej granicach dotyczy wszystkich pracowników, chyba że przepisy szczególne przewidują dla danej grupy pracowników urlop dodatkowy lub zwiększony wymiar urlopu. Na przykład pozostającym w zatrudnieniu inwalidom wojennym, kombatantom, osobom represjonowanym, a także osobom zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop w wymiarze zwiększonym o 10 dni roboczych.
Zwiększony urlop przysługuje np. pracownikom młodocianym. Zgodnie z art. 205 § 1 KP pracownik młodociany z upływem 6 miesięcy pracy uzyskuje prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego, którego wymiar wynosi 12 dni roboczych. Po roku pracy młodociany uzyskuje prawo do urlopu w wymiarze 26 dni. Odmiennie jednak niż u pracowników dorosłych, urlop należny po pół roku nie jest wliczany do urlopu należnego po roku pracy. Natomiast w roku, w którym młodociany kończy 18 lat, ma on prawo do urlopu w wymiarze tylko 20 dni.
Przykład 6 - Pracownik młodociany, który ma roczny staż pracy, 25.8.2010 r. kończy 18 lat. Jaki jest wymiar urlopu wypoczynkowego przysługującego mu w 2010 r.?
Odpowiedź 6 - Wymiar urlopu przysługującego w 2010 r. wynosi 20 dni, jest to bowiem rok, w którym pracownik przestał być pracownikiem młodocianym.
W roku kalendarzowym, w którym następuje osiągnięcie dziesięcioletniego stażu pracy, pracownik nabywa prawo do urlopu uzupełniającego (w wymiarze 6 dni), o ile wykorzystał urlop za dany rok kalendarzowy. Wynika to z faktu, że prawo do urlopu w podwyższonym wymiarze powstaje w terminie zaistnienia okoliczności powodującej podwyższenie wymiaru urlopu, a nie z początkiem tego roku kalendarzowego (art. 158 KP).
Przykład 7 - Termin osiągnięcia dziesięcioletniego stażu pracy danego pracownika upływa 15.12.2010 r. Pracownik planuje jak najdłuższe wakacje w sezonie letnim. Określ wymiar urlopu przysługującego mu w lipcu tego roku.
Odpowiedź 7 - W lipcu pracownikowi przysługuje urlop w wymiarze 20 dni. Prawo do urlopu uzupełniającego w wymiarze 6 dni pracownik ten nabędzie dopiero 15.12.2010 r. i dopiero od tego dnia będzie mógł ten urlop wykorzystać.
Więcej informacji o prawie pracy przydatnych firmowemu specjaliście w tej dziedzinie znajdziesz w książce „Prawo pracy” Andrzeja Patulskiego (red.) (Wydawnictwo C.H. Beck, 2010). Książka jest dostępna w cenie ze zniżką w e-księgarni www.ksiegarnia.beck.pl. Wykorzystanie za wiedzą Wydawcy.
Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa C.H. Beck
Zobacz też:
» 77 proc. przedsiębiorstw ofiarą nieuczciwych pracowników
» Pracodawcy chcąc przywiązać pracowników do firmy
» Szef nie może żądać od pracownika łamania prawa
» 77 proc. przedsiębiorstw ofiarą nieuczciwych pracowników
» Pracodawcy chcąc przywiązać pracowników do firmy
» Szef nie może żądać od pracownika łamania prawa
Źródło:Informacja prasowa
