PIP proponuje, by skrócić 14-dniowy termin powiadomienia o pracy cudzoziemca i wprowadzić obowiązek zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych przed dopuszczeniem do pracy. Posłowie zapoznali się z informacją PIP o pracy cudzoziemców w Polsce w latach 2022-23.
Dominującą grupą cudzoziemców zatrudnianych przez polskich przedsiębiorców są obecnie obywatele Ukrainy - wynika z materiałów za lata 2022-23 przedstawionych we wtorek sejmowej komisji ds. kontroli państwowej przez Państwową Inspekcję Pracy. Inspekcja zaznaczyła jednak, że zachodzące w ostatnich latach zmiany na rynku pracy generalnie związane są w dużej mierze z wzrostem liczby cudzoziemców w naszym kraju.
Główna Inspektor Pracy Katarzyna Łażewska-Hrycko poinformowała posłów, że po agresji Rosji na Ukrainę, w związku z masowym napływem obywateli Ukrainy do Polski Inspekcja przyjęła specjalną strategię funkcjonowania. Wyjaśniła, że ma ona na celu prowadzenie czynności kontrolno-nadzorczych PIP w skuteczny sposób, ale też poprawę dostępu do wiedzy na temat zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa pracy i legalności zasad zatrudnienia i powierzania pracy cudzoziemcom.
Z danych wynika, że w 2022 i 2023 r. inspektorzy pracy na bieżąco prowadzili kontrole legalności zatrudniania cudzoziemców i niezwłocznie reagowali na zgłaszane naruszania przepisów. Aby ograniczyć skalę nielegalnego powierzania pracy cudzoziemcom PIP prowadziła w 2023 r. na szeroką skalę działalność informacyjną i edukacyjną skierowaną do cudzoziemców przebywających w Polsce, ale też do pracodawców ich zatrudniających.
Ułatwieniem w stosunku do standardowych procedur stały się wprowadzone po agresji Rosji na Ukrainę składane drogą elektroniczną powiadomienia o podjęciu pracy przez obywateli Ukrainy. W 2022 r. takich powiadomień było 784,5 tys. a w 2023 r. 1 mln 78 tys.
Inspekcja podała, że w 2022 r. otrzymała 3,6 tys. skarg od cudzoziemców, z czego 1 tys. 181 od obywateli Ukrainy. W 2023 r. na 2,6 tys. skarg, tysiąc wpłynął od Ukraińców. Skargi od nich dotyczyły najczęściej niewypłacenia wynagrodzenia za pracę lub niewypłacenia minimalnej stawki godzinowej przy umowach cywilnoprawnych. Obywatele Ukrainy zgłaszali też brak wymaganej umowy o pracę.
Według podanych we wtorek komisji danych inspektorzy pracy przeprowadzili w 2022 r. 8,9 tys., a w 2023 r. 9,1 tys. kontroli legalności zatrudnienia i wykonywania pracy przez cudzoziemców. Sprawdzono legalność powierzenia pracy 40,7 tys. (2022 r.) i 39,4 tys. (2023 r.) cudzoziemców, w tym było 33 tys. obywateli Ukrainy w 2022 r. i 29,6 tys. w 2023 r.
Nielegalne wykonywanie pracy przez obywateli Ukrainy PIP ujawniła w 2023 r. podczas 1 tys. 964 kontroli. Powierzenie nielegalnej pracy wykazano w 2022 r. wobec 3 tys. 948 obywateli Ukrainy a w 2023 r. liczba ta wyniosła 4 tys. 747.
W 2023 r. największą liczbę obywateli Ukrainy, którym została powierzona nielegalna praca, wykazano w budownictwie - 25 proc. nielegalnie zatrudnionych obywateli Ukrainy, w sekcji usługi administrowania i działalność wspierająca, obejmującej również agencje pracy tymczasowej (17 proc.), w przetwórstwie przemysłowym (13 proc.) oraz w branży zakwaterowania i usług gastronomicznych (12 proc.).
Inspektorzy pracy w kontrolach obejmujących obywateli Ukrainy najczęściej w 2022 i 2023 r. stwierdzali brak wymaganego zezwolenia na pracę (2,3 tys., i 3,3 tys. osób), a następnie powierzenie pracy na innym stanowisku lub na innych warunkach niż określone w zezwoleniu na pracę (1,4 tys. i 804 osoby), niezawarcie wymaganych umów o pracę lub umów cywilnoprawnych (569 i 581 przypadków).
W 25 przypadkach w 2022 roku i 47 w 2023 r. inspektorzy podczas kontroli ustalili, że podstawa pobytu w Polsce nie uprawniała skontrolowanych Ukraińców do wykonywania pracy. Trafili też na pojedyncze przypadki nielegalnego pobytu na naszym terytorium - po 9 osób w obu latach.
Inspektorzy zwrócili uwagę, że po wprowadzeniu elektronicznych powiadomień i dwutygodniowego terminu na taką procedurę, powiększyło się zjawisko pracy nierejestrowanej.
Gdy inspektorzy ujawniali świadczących pracę cudzoziemców, dla których nie zostało złożone powiadomienie, pracodawca informował, że to np. dopiero pierwszy lub drugi dzień ich pracy, a zatem termin na zgłoszenie do ZUS i dokonanie powiadomienia jeszcze nie upłynął.
W postulatach PIP do posłów znalazła się zmiana tej zasady - skrócenie 14-dniowego terminu do złożenia powiadomienia, a także wprowadzenie obowiązku dokonania zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych przed dopuszczeniem danej osoby (w tym cudzoziemca) do pracy, nie zaś w terminie 7 dni, jak stanowią aktualnie obowiązujące przepisy.
Z raportu wynika, że od 2022 r. nastąpiło zmniejszenie liczby wydanych zezwoleń na pracę dla cudzoziemców zamierzających wykonywać pracę w Polsce. Obywatelom Ukrainy wydano w 2022 r. nieco ponad 85 tys. zezwoleń, a w 2023 r. zaledwie 7,3 tys.
Z danych resortu pracy wynika, że w 2022 r. drugim krajem pod względem liczby wydawanych zezwoleń były Indie (41,6 tys.), a na kolejnych miejscach - Uzbekistan (33,4 tys.), Turcja (25 tys.), Filipiny (22,6 tys. i Nepal (20 tys.). W 2023 r. Indie były pierwsze z prawie 46 tys. zezwoleń, Nepal - drugi z 35,3 tys., trzecie Filipiny (29,2 tys.), dalej - Uzbekistan (28 tys.), Bangladesz (27,9 tys.) i Turcja (26 tys.).
Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej wykonywanej przez cudzoziemców. PIP podlega Sejmowi, nadzór nad Inspekcją sprawuje trzydziestoosobowa Rada Ochrony Pracy. Głównego Inspektora Pracy powołuje i odwołuje Marszałek Sejmu po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pracy i właściwej komisji sejmowej.(PAP)
autorzy: Aleksander Główczewski, Iga Leszczyńska
ago/ iga/ jann/
