Biura wykrywaczy oszustów
Przestępstw nie da się oczywiście całkowicie wyeliminować, lecz jedynie znacznie ograniczyć, na co wskazują doświadczenia państw Unii Europejskiej, gdzie przy zawieraniu umów powszechnie korzysta się z pomocy biur informacji kredytowej, gromadzących informacje o przypadkach niesolidności dłużnika.Każdy podmiot powinien mieć prawo do dokonania oceny zdolności płatniczej kontrahenta. Co za tym idzie, prawo do otrzymania stosownej informacji z zewnątrz. Mając na względzie ograniczenie praktyki niektórych kredytodawców, którzy wobec braku efektywności windykacji sądowej oraz ograniczonej wykrywalności sprawców przestępstw przerzucają koszty złych długów na pozostałych dobrych i uczciwych konsumentów, 14 lutego 2003 r. Sejm uchwalił ustawę o udostępnianiu informacji gospodarczych. Określa ona zasady i tryb udostępniania przez przedsiębiorców informacji gospodarczych dotyczących wiarygodności płatniczej innych przedsiębiorców i konsumentów, w szczególności danych o zwłoce w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych, osobom trzecim nieoznaczonym w chwili przeznaczania tych danych do udostępniania.
Informacja gospodarcza powinna zawierać dane:
1. podmiotu będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej:
- oznaczenie,
- siedziba i adres,
- numer, pod którym podmiot wpisany jest do właściwego rejestru, wraz z oznaczeniem sądu rejestrowego,
- numer identyfikacji podatkowej,
- numer REGON,
- imiona i nazwiska osób wchodzących w skład organów zarządzających, prokurentów lub pełnomocników podmiotu,
- główny przedmiot działalności gospodarczej;
2. osoby fizycznej:
- imiona i nazwisko,
- obywatelstwo,
- adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy,
- numer PESEL,
- seria i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość,
- data urodzenia,
oraz w przypadku osoby fizycznej, będącej przedsiębiorcą:
- oznaczenie,
- siedziba i adres,
- numer identyfikacji podatkowej,
- numer REGON,
- numer, pod którym podmiot wpisany jest do właściwego rejestru, wraz z oznaczeniem sądu rejestrowego,
- imiona i nazwiska pełnomocników, o ile są ustanowieni,
- główny przedmiot działalności gospodarczej;
3. zobowiązania pieniężnego:
- tytuł prawny,
- kwota i waluta,
- kwota zaległości,
- termin powstania zaległości,
- stan postępowań dotyczących zobowiązania, w tym informacja o orzeczeniach sądowych,
- informacja o kwestionowaniu przez dłużnika istnienia całości lub części zobowiązania,
- data wysłania wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura,
- inne informacje - przekazane w trybie i na zasadach w niniejszej ustawie.
4. posłużenia się podrobionym lub cudzym dokumentem:
- nazwa dokumentu,
- seria i numer dokumentu,
- data wystawienia dokumentu,
- oznaczenie, siedziba i adres podmiotu wskazanego w dokumencie jako jego,
- wystawca,
- imiona i nazwisko osoby, której dokument dotyczy,
- okoliczności posłużenia się dokumentem,
- wskazanie osoby lub organu, który stwierdził, że dokument jest podrobiony lub cudzy.
Tworzenie i działalność biura
Biuro informacji gospodarczej, będzie mogło zostać utworzone wyłącznie w formie spółki akcyjnej, o kapitale zakładowym nie mniejszym niż równowartość 4 mln zł, przy czym jego akcje powinny być akcjami imiennymi. Akcje biura, których łączna wartość nominalna nie będzie przekraczała tej kwoty, będą mogły być obejmowane wyłącznie za wkłady pieniężne, opłacone w całości przed zarejestrowaniem biura.Przedmiotem działalności biura będzie mogło być wyłącznie pośrednictwo w udostępnianiu informacji gospodarczych, polegające na: przyjmowaniu, przechowywaniu i ujawnianiu informacji gospodarczych od przedsiębiorców.
Biuro zostanie równocześnie zobowiązane do zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody, która może wynikać w związku z jego działalnością, poprzez zawarcie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, zlecenia udzielenia gwarancji bankowej lub poręczenia bankowego.
Kto może skorzystać z bik-ów?
Na mocy ustawy przedsiębiorca będzie mógł przekazywać do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, jeżeli uprzednio zawarł on z biurem umowę na piśmie o udostępnianie tych informacji.Informacje o zobowiązaniach konsumentów będą mogli przekazywać do biura wyłącznie przedsiębiorcy tj.:
l banki;
l oddziały banków zagranicznych;
l zakłady ubezpieczeń;
l pośrednicy ubezpieczeniowi;
l główne oddziały zagranicznych zakładów ubezpieczeń;
l spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe;
l świadczący usługi leasingu;
l świadczący usługi factoringu lub forfaitingu;
l operatorzy lub podmioty udostępniające usługi telekomunikacyjne;
l świadczący usługi dostawy energii elektrycznej, ciepła, paliw gazowych, wody, odprowadzania nieczystości lub wywozu śmieci;
l zawierający w imieniu i na rzecz banków umowy kredytu ratalnego lub kredytu odnawialnego połączonego z kartą kredytową (instytucje pośrednictwa kredytowego);
l wykonujący działalność w zakresie udzielania pożyczek pieniężnych, działający w formie spółek handlowych;
l wydawcy elektronicznych instrumentów płatniczych;
l spółdzielnie mieszkaniowe;
l wspólnoty mieszkaniowe;
l świadczący usługi przewozu osób w regularnej komunikacji publicznej;
l domy maklerskie;
l towarowe domy maklerskie;
l zagraniczne osoby prawne wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność maklerską w formie oddziału;
l operatorzy telewizji kablowej i satelitarnej.
Kiedy można przekazywać?
Dane można przekazywać do biura pod warunkiem, że:
l zobowiązanie albo zobowiązania powstały wobec przedsiębiorcy przekazującego informację gospodarczą z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej przez obydwu przedsiębiorców;
l łączna kwota zobowiązań konsumenta wobec przedsiębiorcy wynosić będzie co najmniej 500 zł;
l świadczenie albo świadczenia będą wymagalne od co najmniej 60 dni;
l upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez przedsiębiorcę listem poleconym, na adres do korespondencji wskazany przez konsumenta, a jeżeli konsument nie wskazał takiego adresu - na adres jego miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy, wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura.
Uwaga na terminy i trefne dokumenty
Konsumenci lub przedsiębiorcy będą mogli zażądać od przedsiębiorcy uprawnionego do przekazywania informacji do biura informacji gospodarczych zawiadomienia o wywiązywaniu się przez żądającego ze zobowiązań z tytułu umów o kredyt konsumencki lub związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej. Żądanie takie będzie mogło zostać złożone na piśmie, ze wskazaniem biura, do którego informacje gospodarcze powinny zostać przekazane.Wskazany w ustawie przedsiębiorca obowiązany będzie wówczas spełnić, w terminie siedmiu dni, żądanie, jeżeli:
l związany będzie ze wskazanym w żądaniu biurem umową,
l od chwili spełnienia przez żądającego świadczenia z tytułu zobowiązania pieniężnego wobec tego przedsiębiorcy upłynęło nie więcej niż 12 miesięcy lub świadczenie z tytułu zobowiązania jest nadal spełniane.
Ustawodawca określił, iż na żądanie przedsiębiorcy, który przekazał informacje gospodarcze do biura, niezwłocznie, nie później niż w terminie siedmiu dni, dokona ono aktualizacji tych informacji lub je usunie.
Biuro z własnej inicjatywy będzie mogło dokonać usunięcia informacji gospodarczej:
l otrzymanej od przedsiębiorcy, z którym umowa wygasła;
l dotyczącej posłużenia się podrobionym lub cudzym dokumentem - po upływie 10 lat od końca roku, w którym biuro otrzymało tę informację;
l przed zaprzestaniem wykonywania działalności gospodarczej, informując o tym przedsiębiorców związanych z biurem umową;
l po upływie trzech lat od ich ostatniej aktualizacji, nie później jednak niż po upływie 10 lat od ich otrzymania;
l na podstawie uzasadnionej informacji o nieistnieniu zobowiązania;
l na podstawie uzasadnionej informacji o wygaśnięciu lub odroczeniu wykonania zobowiązania, jeżeli dane dotyczą konsumenta;
l otrzymane od przedsiębiorcy, który po ich przekazaniu do biura został wykreślony z właściwego rejestru.
W tym zakresie biuro nie będzie mogło powierzyć innym podmiotom wykonywania czynności związanych z jego przedmiotem działalności, z wyjątkiem podmiotów utworzonych na podstawie ustawy Prawo bankowe, upoważnionych do zbierania i udostępniania bankom oraz innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów informacji o wierzytelnościach oraz o obrotach i stanach rachunków bankowych w zakresie, w jakim informacje te są potrzebne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń.
Tajemnica danych
Ustawa określiła również, iż podmiot, który otrzymał informacje gospodarcze od biura, obowiązany będzie do ich usunięcia w terminie 90 dni od dnia ich otrzymania. Obowiązek ten dotyczyć będzie również biura w zakresie informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura. Podmiot, który otrzymał od biura informacje gospodarcze dotyczące konsumenta, nie będzie mógł ich ujawnić innym osobom, z tym, że nie będzie dotyczyło to ujawniania przez biuro, zgodnie z ustawą, informacji gospodarczych otrzymanych od innego biura.Ustawodawca nałożył na biuro obowiązek prowadzenia rejestru zapytań, obejmującego informacje dotyczące:
l daty ujawnienia informacji gospodarczych;
l oznaczenia podmiotu, któremu informacje gospodarcze ujawniono;
l ujawnionych danych;
- które będą przechowywane w rejestrze zapytań przez okres 12 miesięcy od dnia ujawnienia informacji gospodarczych przez biuro. W tym przedmiocie każdy będzie posiadał prawo bezpłatnego wglądu do rejestru zapytań w zakresie dotyczącym ujawniania jego danych, jeżeli nie nastąpi ono w odstępach czasu mniejszych niż 6 miesięcy.
Na podstawie niniejszej ustawy biuro zostało również uprawnione do otrzymywania danych ze zbiorów PESEL na zasadach określonych w ustawie z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przypadku stwierdzenia niezgodności pomiędzy informacją gospodarczą otrzymaną od przedsiębiorcy a danymi otrzymanymi ze zbiorów PESEL biuro niezwłocznie:
l wstrzyma ujawnianie tej informacji gospodarczej;
l powiadomi o niezgodności przedsiębiorcę, od którego otrzymało tę informację gospodarczą.
W przypadku:
l całkowitego zaspokojenia zobowiązania, jego wygaśnięcia lub odroczenia jego wykonania;
l stwierdzenia faktu nieistnienia zobowiązania;
l powzięcia przez przedsiębiorcę wiadomości o odzyskaniu przez osobę utraconego dokumentu,
- przedsiębiorca obowiązany będzie niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni, zażądać od biura, któremu przekazał dane o zobowiązaniu lub o posłużeniu się cudzym dokumentem, usunięcia tych danych. W przypadku zaś powzięcia wiarygodnej informacji, że przekazane informacje gospodarcze są nieprawdziwe, częściowego zaspokojenia zobowiązania oraz powzięcia wiarygodnej informacji o zmianie innych informacji gospodarczych przekazanych przez przedsiębiorcę do biura przedsiębiorca jest obowiązany niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni, zażądać od biura aktualizacji informacji gospodarczych, przekazując do biura zmienione informacje gospodarcze, lub zażądać od biura usunięcia przekazanych informacji gospodarczych.
Biura pod kontrolą
Przeniesienie wierzytelności na osobę trzecią nie będzie zwalniało zbywcy wierzytelności z ww. obowiązków, chyba że uprzednio zażądał od biura usunięcia przekazanych informacji gospodarczych. W zakresie nadzoru nad udostępnianiem informacji gospodarczej niniejszą ustawą posłowie określili, iż będzie on sprawowany przez ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej w zakresie zgodności wykonywanej działalności z ustawą i regulaminem.
W celu ustalenia stanu faktycznego osoba upoważniona na piśmie przez ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej będzie mogła przeprowadzić kontrolę biura. Kontrolujący podlegać będzie mógł wyłączeniu z kontroli, jeżeli jej wyniki mogą mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki, na prawa lub obowiązki jego małżonka albo osoby pozostającej z nim faktycznie we wspólnym pożyciu, krewnych i powinowatych do drugiego stopnia bądź osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki bądź kurateli. Powody wyłączenia kontrolującego trwać będą także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia bądź kurateli.
W przypadku stwierdzenia w wyniku kontroli naruszenia przepisów ustawy lub regulaminu minister gospodarki, pracy i polityki społecznej, w drodze decyzji, będzie mógł nakazać biuru usunięcie nieprawidłowości, określając termin ich usunięcia. Jeżeli jednak biuro nie usunie nieprawidłowości w wyznaczonym terminie, nałożona zostanie na nie kara pieniężna w wysokości nie przekraczającej 120 tys. zł, z określeniem ponownego terminu usunięcia nieprawidłowości.
Odpowiedzialność karna
Odpowiedzialności podlegać będą osoby prowadzące działalność będącą przedmiotem działalności biura bez zatwierdzenia regulaminu, w postaci grzywny do 5 mln zł albo kary pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym kar łącznie. Podlegać jej będą również w postaci grzywny do 30 tys. zł przedsiębiorcy, którzy przekazali do biura nieprawdziwe informacje gospodarcze, albo nie usunęli informacji gospodarczej w terminie 90 dni od dnia jej otrzymania od biura lub ujawnili niezgodnie z przepisami ustawy informację gospodarczą osobom trzecim.
MaŁgorzata Maria Skarbek
Źródło:
