Przyjdzie kontrola z Państwowej Inspekcji Pracy i zamieni umowę-zlecenie lub B2B na umowę o pracę - tak miała wyglądać rzeczywistość w 2026 r. I choć dalej będzie to możliwe, to resort pracy uległ krytykom i złagodził dwa kluczowe zapisy reformy - o ściąganiu zaległych składek i podatków oraz o rygorze natychmiastowej wykonalności decyzji.
Mało który projekt ustawy budzi takie emocje jak ten o reformie Państwowej Inspekcji Pracy. Jej wprowadzenie jest konieczne do realizacji kamieni milowych (A71G i A72G) Krajowego Planu Odbudowy, do czego jako państwo się zobowiązaliśmy. Jak poinformowano w komunikacie, 4 grudnia 2025 roku Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt ustawy i trafił on do rządu.
Projekt ten zakłada umożliwienie Państwowej Inspekcji Pracy nie tylko wskazywanie, że Kodeks Pracy jest naruszany, ale też pozwoli te naruszenia likwidować i - na mocy decyzji administracyjnej zmieniać - fikcyjne umowy o dzieło, zlecenia czy B2B na umowy o pracę. W projektowanej ustawie zagwarantowana jest ścieżka odwoławcza dla stron, które nie zgodzą się z decyzją Inspektora Pracy. Od decyzji okręgowego inspektora będzie przysługiwało odwołanie do Głównego Inspektora Pracy. Na końcu drogi odwoławczej jest sąd pracy.
Biznes boi się nadgorliwości urzędników
Już kilka miesięcy temu, w artykule Dominiki Florek pt. "Firmy biją na alarm. Nowe przepisy dadzą PIP władzę, jakiej nie miał żaden urząd" opisywaliśmy obawy biznesu związane z proponowanymi przepisami.
– Przedsiębiorcy nie boją się rzetelnych kontroli, ale mają obawy, że nadgorliwość urzędników będzie generować problemy. Nie każda relacja z pracownikiem powinna mieć charakter etatu. Elastyczność zatrudnienia jest ceniona przez np. pracowników sezonowych czy osoby pracujące w kilku miejscach jednocześnie - wskazywała Hanna Mojsiuk, prezes Północnej Izby Gospodarczej w Szczecinie.
PIP zamieni umowę-zlecenie w umowę o pracę? Pracodawcy alarmują, że pójdą z torbami
Organizacje pracodawców, opiniujące projekt reformy Państwowej Inspekcji Pracy wskazują na jej możliwe negatywne konsekwencje, m.in. ograniczenie elastyczności rynku pracy. Resort pracy zapewnia z kolei, że regulacje mają na celu zapobiegać nadużyciom i chronić pracowników.
Zaległe składki do zapłaty? Resort się poddał
Bardzo duże kontrowersje wywołały propozycje dotyczące odprowadzania zaległych danin. Zgodnie z pierwotną wersją, jeśli inspektor stwierdziłby, że ktoś powinien być zatrudniony na etacie, a pracował na B2B, mógł się on domagać odprowadzenia składek i podatków wstecz, i to było żadnych ograniczeń czasowych.
Z czasem resort pracy "wymiękał" i zaproponował ściąganie składek maksymalnie za 3 lata wstecz, później do 12 miesięcy wstecz. Jak informuje Wyborcza.biz, to było za mało dla innych resortów i Rządowego Centrum Legislacji. Ostatecznie Ministerstwo Pracy zdecydowało się na radykalny krok i postanowiło wykreślić z projektu możliwość wydawania decyzji z mocą wsteczną i tym samym ściągania zaległych składek.
Znika rygor natychmiastowej wykonalności
To jednak nie koniec zmian. Stały Komitet Rady Ministrów doszedł też do kompromisu w sprawie tzw. rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora. Zgodnie z pierwotną propozycją, decyzja administracyjna inspektora o zamianie dotychczasowej umowy na umowę o pracę miała podlegać natychmiastowemu wykonaniu, co oznaczałoby, że od momentu jej wystawienia przedsiębiorca musiałby przekształcić kontrakt w etat i płacić wyższe daniny. Nawet w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie zgadzałby się z tą decyzją i odwoła by się do sądu.
W czwartek resort pracy skapitulował i na tym froncie. Z projektu ustawy wykreślono zapis o rygorze natychmiastowej wykonalności.
- Otóż cały proces o wydawaniu decyzji będzie podlegał przepisom Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Kodeks ten reguluje m.in. wzajemne relacje podmiotów gospodarczych. A to oznacza, że przedsiębiorca od niekorzystnej decyzji będzie mógł się odwołać do Głównego Inspektora Pracy, a gdy to nie poskutkuje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, czy w końcu będzie mógł złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. I dopiero od czasu wydania prawomocnego wyroku będzie obowiązywać decyzja inspektora o przekształceniu B2B w etat – tłumaczy w Wyborczej.biz Przemysław Hinc, doradca podatkowy i członek zarządu PJH Doradztwo Gospodarcze.
W tle reformy miliardy złotych
Realizacja kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy to tylko jeden z powodów, dla których powinniśmy to zrobić. Drugim, najważniejszym, jest walka z patologiami rynku pracy, których konsekwencje ponosimy wszyscy. Tak jak walczymy z luką VAT, tak powinniśmy walczyć z luką śmieciową, ze śmieciowym zatrudnieniem, ponieważ wiążą się z nimi ogromne koszty społeczne - wskazała w komunikacie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.
Jak mówiła w jednym z wywiadów Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, fikcyjne B2B według Ministerstwa Finansów to ponad 2 mld zł strat rocznie. "W całym rządzie jest zrozumienie, że ten system trzeba po prostu uszczelnić. Tak jak walczy się z luką VAT, tak samo powinniśmy walczyć z luką śmieciowego zatrudnienia" - dodała wówczas ministra.
Najnowsze dane ZUS ujawniają, że ponad 151 tys. firm zatrudnia wyłącznie na umowach-zleceniach, pozostając całkowicie poza kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy. Jak wskazuje Liwiusz Laska z MRPiPS, w efekcie praca nawet kilkuset tysięcy osób nie podlega dziś żadnemu nadzorowi. Więcej na ten temat pisała Dominika Florek w ponizszym tekście.
Rewolucja w prawie pracy. Przedsiębiorcy i pracownicy na zleceniach z nowymi uprawnieniami ws. stażu
Od 1 stycznia 2026 roku zmienią się zasady ustalania stażu pracy. Do okresów uwzględnianych przy jego obliczaniu zostanie zaliczony nie tylko etat, ale również prowadzenie działalności gospodarczej czy wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia. Co ważne, ustawa obejmie także okresy z lat poprzednich – dzięki czemu osoby, które przez długi czas pracowały poza etatem, zyskają potwierdzenie swojego doświadczenia zawodowego oraz uprawnienia pracownicze kiedy zdecydują się na etat.
