Gdy oszczędzamy i inwestujemy pieniądze, robimy to dla siebie. Myślimy o potrzebach swoich i swoich najbliższych. Nie zastanawiamy się nad tym, czy nasze zachowanie ma szersze, makroekonomiczne znaczenie. A przecież to, ile oszczędzamy, inwestujemy czy konsumujemy, wpływa na sytuację całej gospodarki.
Niekiedy publicyści ekonomiczni podkreślają, że oszczędności, szczególnie długoterminowe, są paliwem napędzającym wzrost gospodarczy. Warto więc uzmysłowić sobie zasady rządzące gospodarką. Na pozór wydają się dalekie i teoretyczne. Jednak mają wpływ na naszą osobistą sytuację.
W zależności od tego, w jakim tempie rozwija się gospodarka, ile zamówień ma firma, w której pracujemy, będziemy dostawali podwyżki lub nie. Jeśli w regionie, w którym mieszkamy, jest wysokie bezrobocie, a nasze kompetencje nie są wyjątkowe, to trudno byśmy zarabiali tyle samo, co w regionach, gdzie bezrobocia nie ma, a pracodawcy mają kłopot ze znalezieniem nowych pracowników. Istnieją silne więzi i zależności między tym jak wyglądają finanse osobiste, wynikające z zarobków, a sytuacją w gospodarce. Najczęściej zauważamy dane makroekonomiczne, gdy w jakiś sposób mogą wpłynąć na naszą sytuację finansową, czy zawodową. Nie myślimy zaś o tym, w jaki sposób nasze zachowania, jako konsumentów, mogą mieć wpływ na wzrost gospodarczy. A przecież oszczędności gospodarstw domowych, szczególnie te o charakterze długoterminowym, wspierają inwestycje. Inwestycje zaś służą temu, aby pobudzać wzrost gospodarczy. Każdy, więc kto inwestuje pieniądze, wspiera wzrost gospodarczy.
Zobacz także
Gdy oszczędzamy, to powstrzymujemy się od bieżącej konsumpcji. Zamierzamy odłożone pieniądze przeznaczyć na przyszłe wydatki. Niekiedy nasz przyszły cel konsumpcyjny będzie zrealizowany za kilka miesięcy (np. gdy oszczędzamy na wakacje), kilka lat (gdy chcemy zmienić samochód) albo kilkanaście czy kilkadziesiąt (gdy myślimy o finansowym zabezpieczeniu na czas emerytury). Możemy nasze oszczędności (aktywa) trzymać w domu, i wtedy nie zwiększamy oszczędności w gospodarce. Ale też możemy zainwestować pieniądze, współpracując z instytucjami finansowymi albo bezpośrednio na giełdzie. Dla nas, indywidualnych inwestorów ważne jest, by nasze oszczędności przyniosły zysk (przy czym jeszcze ważniejsze jest byśmy rozumieli ryzyka związane z inwestowaniem). Dla gospodarki istotne są dwa elementy: po pierwsze aktywa finansowe są przeznaczane na inwestycje. Po drugie długoterminowe oszczędności oznaczają, że w przyszłości oszczędzający będą mieli pieniądze na konsumpcję.
Zainwestowane oszczędności tworzą kapitał (budynki, maszyny, kapitał ludzki), który umożliwia osiąganie zysków w przyszłości. Te będzie można przeznaczyć na późniejszą konsumpcję i... na przyszłe oszczędności. Udział oszczędności w dochodach nazywa się stopą oszczędzania. Gdyby nie było budżetu państwa i żadnych kontaktów handlowych z zagranicą, inwestycje musiałyby być równe oszczędnościom: I=S, gdzie I to inwestycje, a S to oszczędności. Dzięki kontraktom zagranicznym i napływowi kapitału finansowego oszczędności krajowe nie muszą być równe inwestycjom krajowym.
Jeśli oszczędności gospodarstw domowych, przedsiębiorstw lub instytucji państwowych są niewystarczające do sfinansowania inwestycji, konieczne jest pozyskanie dodatkowego kapitału z zagranicy. Stąd zwiększenie udziału i wielkości oszczędności krajowych zapobiega także nadmiernemu uzależnieniu gospodarki od zagranicznych źródeł kapitału. Dla stabilności rozwoju gospodarczego pewniejsze jest oparcie inwestycji na oszczędnościach krajowych niż na kapitale zagranicznym.
To, czy chcemy i umiemy oszczędzać, wynika z przyczyn indywidualnych (naszego charakteru, stosunku do pieniędzy i poczucia bezpieczeństwa finansowego), naszego wieku, kondycji materialnej (poziomu i zmienności zarobków), ale też z sytuacji i polityki gospodarczej.
W sytuacji wysokiej inflacji, część osób stara się szybko wydać pieniądze, aby uchronić je przed spadkiem wartości. Zależność między wzrostem cen a oszczędnościami nie jest jednak taka prosta. Często wysoka inflacja występuje w warunkach destabilizacji sytuacji gospodarczej kraju, co powoduje wzrost niepewności i potrzebę zabezpieczenia się, a tym samym wzrost oszczędności. Bank centralny, po to by ograniczyć inflację, podnosi stopy procentowe. Wyższa realna stopa procentowa może być bodźcem do zwiększania oszczędności.
Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.
