Pracownicza kasa zapomogowo-pożyczkowa (dalej: PKZP) jest organizacją, która ma na celu udzielanie jej członkom pomocy w formie długo- i krótkoterminowych pożyczek, a także zapomóg, w miarę posiadanych środków. Na dopuszczalność tworzenia w zakładach pracy tego rodzaju kas wskazuje ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Jak bowiem stanowi art. 39 ust. 1 tej ustawy, w zakładach pracy mogą być tworzone pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe, których członkami mogą być pracownicy, emeryci i renciści, bez względu na przynależność związkową. Nadzór społeczny nad tymi kasami sprawują związki zawodowe.
 | » Gdy pracodawca finansuje zakup karnetu sportowego |
Zgodnie z § 4 powołanego rozporządzenia zakład pracy świadczy pomoc PKZP w szczególności w zakresie:
- zapewnienia pomieszczeń biurowych i odpowiednio zabezpieczonego miejsca na przechowywanie pieniędzy,
- transportu pieniędzy z banku,
- prowadzenia księgowości, obsługi kasowej i prawnej,
- dostarczania druków i formularzy,
- dokonania na rzecz PKZP potrąceń w listach płac, listach wypłat zasiłków chorobowych i zasiłków wychowawczych, wpisowego, wkładów miesięcznych i rat pożyczek,
- przyjmowania wpłat wnoszonych przez emerytów i rencistów oraz osoby przebywające na urlopach wychowawczych,
- odprowadzania wpłat na rachunek bankowy PKZP,
- informowania przynajmniej raz w roku członków kas o stanie ich wkładów i zadłużeń.
Koszty związane z funkcjonowaniem PKZP ponoszone przez zakład pracy
Brzmienie powołanych wcześniej przepisów oznacza, że koszty prowadzenia działalności statutowej PKZP w dużej mierze spoczywają na zakładzie pracy. Rodzi to oczywiste pytanie o kwalifikację tych kosztów na gruncie przepisów o podatku dochodowym. Wspomniane pytanie jest o tyle zasadne, że omawiane koszty nie przynoszą podatnikowi (zakładowi pracy) żadnych przychodów, natomiast ich wpływ na zachowanie bądź zabezpieczenie źródła tych przychodów jest dyskusyjny. Nic więc dziwnego, że pojawiają się wątpliwości odnośnie do tego, czy w rozpatrywanym przypadku spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 15 ust. 1 updop. Potęguje je fakt, że mamy tutaj w istocie do czynienia z finansowaniem przez tego podatnika działalności innego podmiotu, gdyż kasa nie wchodzi w skład struktury organizacyjnej zakładu, w którym działa.
| »Benefity, czyli jak się kusi pracowników |
Z drugiej strony nie można zapominać o tym, że pracodawca ma ustawowy obowiązek pomagać PKZP w jej funkcjonowaniu. Oznacza to, iż decyzji o ponoszeniu związanych z tym kosztów nie podejmuje dobrowolnie, lecz w związku z obowiązującymi przepisami prawa. Dlatego należy uznać, że chociaż wspomniane koszty nie przekładają się bezpośrednio na powstanie przychodów podatnika oraz ich wielkość, to jednak wykazują związek z jego funkcjonowaniem. Podlegają zakwalifikowaniu do kategorii kosztów pośrednich, które – podobnie jak koszty bezpośrednie – również są zaliczane do kosztów podatkowych.
| Przesądza to o dopuszczalności potrącania omawianych wydatków w kosztach uzyskania przychodów pracodawcy – jako podatnika. |
Oczywiście taka możliwość będzie istniała tylko w przypadkach, gdy do ponoszenia kosztów, o których mowa, zakład pracy zobowiązał się w umowie zawartej z pracowniczą kasą zapomogowo-pożyczkową. Takie też stanowisko zajmował w tej kwestii fiskus, w tym m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie w interpretacji z 7 stycznia 2004 r. (nr IS.I/3-423/116/04).
PRZYKŁAD
W spółce „ABC” działa pracownicza kasa zapomogowo-pożyczkowa. W umowie zawartej z PKZP zakład pracy zobowiązał się do ponoszenia kosztów związanych z funkcjonowaniem tej kasy, m.in. w zakresie obsługi administracyjnej, księgowej i prawnej. Spółka zobowiązała się także do ponoszenia prowizji i innych opłat z tytułu prowadzenia rachunku bankowego PKZP. Wszystkie wymienione wydatki podatnik ma prawo zaliczyć do kosztów podatkowych.
Zaciągnięcie pożyczki w kasie zapomogowo-pożyczkowej
Jak zapewne wiesz, najbardziej popularną formą świadczeń na rzecz członków PKZP jest udzielanie im pożyczek pieniężnych. Należy przy tym przypomnieć, że umowa pożyczki została uregulowana w art. 720 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Z treści tego przepisu wynika, że pożyczka jest świadczeniem o charakterze zwrotnym, a nie definitywnym. Dlatego po stronie pożyczkobiorcy nie występuje przysporzenie majątkowe, które należałoby opodatkować PIT. Odnosi się to także do pożyczek zaciągniętych przez pracowników w PKZP. Aby jednak tego rodzaju świadczenie nie było objęte po stronie pracownika podatkiem dochodowym, pożyczka musi być udzielona zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regulacjami (statutem kasy). Zwracały na to uwagę w swoich wyjaśnieniach organy podatkowe, czego przykładem jest interpretacja indywidualna Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Skarbowego z 14 sierpnia 2007 r. (nr PUS.I/415/11/07). Przychód u tej osoby wystąpi natomiast w przypadku ewentualnego umorzenia udzielonej jej pożyczki przez PKZP, jeśli statut kasy przewiduje taką możliwość.
| »Zapomoga dla pracownika bez podatku< /td> |
Powinieneś mieć również na uwadze to, że skoro otrzymanie przez pracownika pożyczki z PKZP nie jest przychodem w rozumieniu ustawy o PIT, to nie stanowi także podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Tak wynika z § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.) – dalej: rozporządzenie składkowe.
Odsetki od środków zgromadzonych na rachunku bankowym kasy
Przy omawianiu podatkowych zagadnień związanych z funkcjonowaniem pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych warto również przyjrzeć się kwestii odsetek uzyskiwanych od środków zgromadzonych na ich rachunkach bankowych (w tym lokatach), z tytułu ich oprocentowania. Przypomnijmy, że tego rodzaju przychody, co do zasady, podlegają opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 19% (art. 30a ust. 1 pkt 3 updof). Czy zatem członkowie PKZP osiągają przychód z tych odsetek, który trzeba opodatkować? Na to pytanie fiskus odpowiada przecząco, czego potwierdzeniem są np. interpretacje indywidualne Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego z 26 sierpnia 2005 r. (nr DP1/423-35/05/60511) oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 4 lutego 2009 r. (nr ITPB2/415-1062/08/IB). W świetle wskazanych pism za taką kwalifikacją przedmiotowych odsetek przemawia okoliczność, że nie stanowią przysporzenia majątkowego dla osób fizycznych zrzeszonych w kasie.
Mariusz Olech
prawnik specjalizujący się w prawie podatkowym
Tekst pochodzi z miesięcznika „Rachunkowości i Podatków dla praktyków”
„Rachunkowość i Podatki dla praktyków” to kompleksowa publikacja dla ambitnych, kompetentnych księgowych, którzy dbają o swój rozwój i szukają i praktycznych i pogłębionych informacji z zakresu rachunkowości, podatków i wynagrodzeń w firmie.
