Kradzież czy wandalizm
Nawiązując do sprawy sądowej, która była przedmiotem poprzedniego artykułu, chciałam przypomnieć stwierdzenie z wyroku Sądu Najwyższego dotyczące sposobu rozróżnienia zniszczeń powstałych w związku z włamaniem od szkód związanych z aktami wandalizmu (chodziło o to, czy poszkodowanym, którzy wykupili ubezpieczenie od kradzieży z włamaniem bez opcji wandalizmu należy się wypłata odszkodowania za wszystkie zniszczenia spowodowane przez sprawców włamania, także za umyślne zniszczenie wyposażenia): „wyróżnikiem jest normalny związek przyczynowy pomiędzy działaniem sprawcy a powstałą szkodą. Jeżeli do zniszczenia (uszkodzenia) mienia doszło w normalnym następstwie działania złodzieja, a więc działania ukierunkowanego na jego zabór, to wówczas należy przyjąć, że szkoda powstała na skutek kradzieży (...). Natomiast w ramach umowy ubezpieczenia mienia od kradzieży ubezpieczyciel nie odpowiada za szkodę spowodowaną działaniem sprawcy ukierunkowanym na zniszczenie mienia, a nie na dokonanie kradzieży” (w tym przypadku należało wykupić dodatkową opcję ubezpieczenia mienia od dewastacji). Należy jeszcze raz pokreślić, iż Sąd Najwyższy badał konkretną sprawę, która powstała w określonych okolicznościach i nie należy wykluczyć, iż w innym przypadku zająłby inne stanowisko. Przytoczone stwierdzenie może być jednak dobrym punktem wyjścia do rozważań na temat zapisów różnych OWU dotyczących wandalizmu (dewastacji).
Wandalizm w podstawowym zakresie
Problemu z wątpliwościami, czy należy nam się odszkodowanie za zniszczenia związane z aktami wandalizmu podczas kradzieży nie będziemy mieli w Commercial Union, gdzie wandalizm nie stanowi dodatkowej opcji i z założenia ubezpieczony jest razem z ryzykiem kradzieży z włamaniem i rabunku. I to jest jedna strona medalu. Druga strona pojawi się, kiedy przeczytamy definicję wandalizmu: „rozmyślne uszkodzenie lub zniszczenie mienia przez osobę lub osoby trzecie (osoby nie będące stronami umowy ubezpieczenia) po ich uprzednim dostaniu się do wnętrza pomieszczenia”. Zatem, zniszczenie mienia podczas kradzieży - czy to związanych z aktem kradzieży (np. wyłamane drzwiczki), czy też na skutek świadomych aktów dewastacji w trakcie pobytu sprawców w lokalu (np. ze złości, że niezbyt wiele uda się ukraść) - będą objęte ochroną ubezpieczeniową. Jednak tak sformułowana definicja powoduje, że nie każdy akt wandalizmu będzie objęty zakresem ubezpieczenia. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż Commercial Union wymaga, aby sprawca wandalizmu dostał się do wnętrza pomieszczenia, czyli wyłączone będą te sytuacje, kiedy mienie zostanie zniszczone bez wejścia sprawcy do pomieszczenia, np. wybicie wszystkich szyb z zewnątrz budynku (sama kwestia ubezpieczenia szyb od stłuczenia będzie tematem oddzielnego artykułu).
Problemu z zastanawianiem się, jak odróżnić zniszczenia dokonane przez złodzieja podczas przeszukiwania lokalu od zniszczeń będącymi aktami wandalizmu tego samego złodzieja, ubezpieczający nie będzie miał również w firmie Allianz. Allianz bowiem deklaruje, iż w ramach modułu ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem i rabunku ubezpieczony jest także wandalizm po dokonanym włamaniu. Należy zwrócić uwagę, iż Allianz nie mówi o „wandalizmie” jako takim, tylko o „wandalizmie po dokonanym włamaniu”, który zdefiniowany jest jako: „rozmyślne zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego mienia przez sprawcę kradzieży z włamaniem”. Zatem, bez dodatkowych modułów ubezpieczający chroniony jest zarówno przed zniszczeniami w związku z kradzieżą, jak i z rozmyślnym zniszczeniem mienia po kradzieży. Natomiast wandalizm „w czystej postaci” zdefiniowany jako: „każde umyślne, bezpośrednie uszkodzenie lub zniszczenie ubezpieczonego mienia” jest oddzielnym ryzykiem nazwanym przez Allianz „celowym uszkodzeniem”, które można wykupić w ramach modułu: „ubezpieczenie od szkód spowodowanych przez wewnętrzne zamieszki, celowe uszkodzenie, strajk lub zwolnienie grupowe pracowników” ( jeżeli ubezpieczający będzie chciał mieć ochronę przed ryzykiem wandalizmu „w czystej postaci” i w pośpiechu nie doczyta tych trzech słów: „po dokonanym włamaniu”, może się niemile zdziwić przy likwidacji szkody powstałej na skutek aktów wandalizmu - tu: celowego uszkodzenia - jeżeli nie dokupił odpowiedniej opcji ...).
Należy także zwrócić uwagę, że definicja kradzieży z włamaniem w OWU Allianz odnosi się do zaboru mienia po sforsowaniu zabezpieczeń lub też kiedy: a) sprawca dostał się do budynku (pomieszczenia) za pomocą podrobionego klucza; b) włamał się do zamkniętego schowka, który znajdował się w budynku (pomieszczeniu); c) skradł ubezpieczone mienie z zamkniętego budynku, po tym jak ukrył się w tym budynku; d) dokonał kradzieży za pomocą klucza zdobytego w wyniku kradzieży z włamaniem lub rabunku. Natomiast w definicji „wandalizmu po dokonanym włamaniu” znajdziemy wyraźne odniesienie do wymogu spełnienia punktów a), b) lub d). Zatem, nie są objęte ochroną umyślne zniszczenia sprawcy po dokonanej kradzieży, jeżeli ukrył się on w lokalu przed jego zamknięciem (z punktu widzenia możliwości zniszczeń, jakie złodziej może spowodować, nie ma znaczenia czy dostał się on do lokalu za pomocą podrobionego klucza, czy też wcześniej się w nim ukrył, jednak Allianz wyraźnie oddziela te sytuacje).
Dodatkowa opcja - niepełny zakres
W przypadku pozostałych omawianych towarzystw (za wyjątkiem AIG, którego OWU nie przewidują ubezpieczenia od ryzyka dewastacji) ryzyko wandalizmu jest dodatkową opcją i wymaga osobnego włączenia do zakresu ubezpieczenia. W takiej sytuacji ewentualny poszkodowany (i likwidator) może stanąć przed problemem (jeśli nie rozszerzył zakresu ochrony) odróżnienia zniszczeń związanych bezpośrednio z aktem kradzieży (objętych ochroną w ramach ryzyka kradzieży) od zniszczeń, których celem było świadome zniszczenie mienia (konieczność rozszerzenia zakresu ochrony) - zakładając, że towarzystwo likwidując szkodę będzie się kierowało wcześniej przytoczoną wykładnią Sądu Najwyższego.
Wydawać się by mogło, że jeśli ubezpieczyciele wyraźnie wymagają, aby ryzyko dewastacji zostało włączone odrębną opcją (i opłacona za to dodatkowa składka), to oferowana ochrona w tym zakresie będzie pełna - tzn. każdy akt wandalizmu (nie tylko podczas włamania) zostanie ubezpieczony. No cóż, zajrzyjmy do poszczególnych zapisów...
Ergo Hestia w swoich OWU za wandalizm uważa „zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego mienia przez osoby trzecie działające z zamiarem jego zniszczenia lub uszkodzenia po skutecznym usunięciu siłą zabezpieczeń, o których mowa w załączniku niniejszych ogólnych warunków” (w załączniku jest m.in. mowa o ilości zamków w drzwiach etc.). Należy zwrócić uwagę, że aby dany akt wandalizmu został uznany za zdarzenie objęte ubezpieczeniem, sprawca musi siłą usunąć zabezpieczenia. Można zatem uznać, że oferowana ochrona w znacznej mierze dotyczy przede wszystkim zniszczeń dokonywanych przez sprawcę włamania (musi się włamać - usunąć zabezpieczenia), a nie każdego umyślnego zniszczenia mienia. Na przykład, jeśli jeden z gości w restauracji postanowi się pobawić i świadomie poniszczy wyposażenie lokalu, to nie można uznać, że siłą usunął zabezpieczenia (został mile zaproszony do środka) - czego wymaga definicja wandalizmu Ergo Hestii - natomiast zniszczenia, które jak najbardziej uszczuplą majątek restauratora, nie zostaną zrekompensowane. Podobnie można zastanawiać się nad wybiciem szyb - ktoś ot tak postanowi powybijać kamieniami witryny - w takim przypadku zniszczenie szyb nie będzie miało miejsca po usunięciu zabezpieczeń, jak i celem nie będzie dostanie się do środka lokalu. Bardzo podobną sytuację znajdziemy w OWU PZU, gdzie za opłatą dodatkowej składki zakres ochrony można rozszerzyć o ryzyko wandalizmu, za które uważa się „rozmyślne zniszczenie lub uszkodzenie ubezpieczonego mienia, spowodowane przez osoby trzecie, które uzyskały do niego dostęp w sposób określony w ustępie 3” - zaś ustęp ten odnosi się do definicji kradzieży z włamaniem i rabunku. Zatem definicja wandalizmu w PZU dotyczy jedynie zniszczeń dokonanych przez sprawcę włamania lub też rabunku, a nie każdego świadomego zniszczenia dokonanego przez osobę trzecią. Także i tu nie będzie odpowiedzialności za „niszczycielskie” działania gościa restauracji, czy chuligana z ulicy.
Dodatkowa opcja - pełny zakres
Pozostałe omawiane towarzystwa, tj. Gerling, Generali i Warta, traktują ryzyko wandalizmu (należy odrębnie włączyć do zakresu ochrony) jako rozmyślne zniszczenia lub uszkodzenie mienia przez osoby trzecie, czyli odpowiadają także za dewastację „w czystej postaci” - kiedy to zniszczenia nie są dokonane przez sprawcę włamania. Warta wręcz podkreśla, że odpowiada za szkody „powstałe na skutek dewastacji przez osoby trzecie znajdujące się wewnątrz (bez względu na sposób dostania się do lokalu) i na zewnątrz lokalu”.
Na koniec chciałaby wtrącić dygresję natury leksykalnej. Otóż, Gerling za wandalizm uważa: „zniszczenie lub uszkodzenie lokalu i/lub znajdującego się w nim mienia na skutek złośliwej działalności osób trzecich tzn. innych niż Ubezpieczający czy osób, które przebywają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i za które ponosi odpowiedzialność”. Dosyć ciekawe jest pojawienie się w definicji wandalizmu przymiotnika „złośliwe”. Inne towarzystwa najczęściej mówią o umyślnym zniszczeniu mienia, nie zwracając uwagi, że tak to ujmę, na emocjonalne zabarwienie czynu. Można się bowiem zastanawiać, czy objęte ochroną będą sytuacje, kiedy sprawca zniszczy mienie nie „z ludzkiej złośliwości” tylko z „prostej głupoty” - oczywiście kwestią odrębną pozostaje sprawdzenie, czym kierował się sprawca (jak go złapiemy, to możemy go spytać, jeśli nie złapiemy, to będziemy mieli problem...)
W artykule wykorzystano zapisy następujących OWU:
1. AIG: OWU mienia od ognia i innych zdarzeń losowych z dn. 01.01.2004 r. (Uchwała Zarządu z dn. 30.12.2003 r.)
2. Allianz: OWU przedsiębiorstw od pożaru i innych zdarzeń losowych z dn. 01.01.2004 r. (Uchwała Zarządu z dn. 30.12.2003 r.)
3. Commercial Union: OWU mienia od ognia i innych zdarzeń losowych oraz Klauzula rozszerzająca zakres ubezpieczenia mienia od ognia i innych zdarzeń losowych o ryzyko kradzieży, rabunku i wandalizmu z dn. 01.01.2004 r. (Uchwała Zarządu z dn. 08.12.2003 r.)
4. Ergo Hestia: OWU mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku z dn. 01.01.2004 r.
5. Generali: OWU mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku z dn. 6.12.1999 (w życie 7.12.1999 r.) wraz z aneksem nr 1 z dn. 01.01.2004 r. (Uchwała Zarządu 17.12.2003 r.)
6. Gerling: Warunki ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku obowiązujące od 01.01.2004 r. (Wzorzec umowy)
7. PZU: OWU od kradzieży z włamaniem i rabunku mienia jednostek prowadzących działalność gospodarczą z dn. 01.01.2004 r. (Uchwały Zarządu z dn. 09.11.1999 i 07.10.2003 r.)
8. Warta: OWU mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku z dn. 01.06.1999 wraz z Aneksem nr 1 (Zarządzenie Prezesa Zarządu z dn. 27.11.2003 r., w życie z dn. 01.01.2004 r.)
Źródło:
