Przedawnienie
Bieg przedawnienia może zostać zawieszony przez czas trwania przeszkody, gdy nie można ich dochodzić przed sądem z powodu siły wyższej. Natomiast przerywa się go przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju bądź przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. Przerywa się je także przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.Po każdym przerwaniu roszczenie biegnie na nowo. Jeżeli jednak przerwanie przedawnienia nastąpi przez czynność w postępowaniu przed sądem, sądem polubownym lub innym organem powołanym do egzekwowania spraw bądź egzekwowania roszczeń danego rodzaju, to wówczas przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.
Dopiero po upływie 10 lat przedawnienia się roszczenia, które zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem, ugodą zawartą przed sądem, orzeczeniem sądu polubownego. Jeżeli jednak stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe albo świadczenia okresowe należne w przyszłości, to przedawnia się po trzech latach.
Jak przedawniają się podatki
Najbardziej istotne przy płaceniu podatków są terminy określone w przepisach ustawy o podatku dochodowym osób fizycznych oraz w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jeżeli podatnik nie zapłaci podatku w terminach określonych w tych ustawach, to nie może domagać się, aby ten termin został przywrócony przez urząd skarbowy, izbę skarbową, bądź ministra finansów. Płacąc po terminie, oprócz kwoty podatku podatnik musi też uiścić odsetki od zaległości podatkowych.W prawie podatkowym występują też terminy proceduralne przewidziane na przykład do wniesienia odwołań od decyzji podatkowych (wynoszą one 14 dni) bądź zażaleń na postanowienie (wynoszą one 7 dni).
Jeżeli podatnik nie wniesie odwołania albo zażalenia w takim terminie, to może domagać się przywrócenia go. Powinien jednak w takim przypadku w sposób przekonujący uzasadnić, dlaczego nie dopełnił określonej czynności (np. pobytem w szpitalu, chorobą, lecz jedynie poważną, a nie drobnym przeziębieniem). W razie przekonującego uzasadnienia, dlaczego odwołanie (albo zażalenie) nie zostało złożone w terminie, termin może zostać przywrócony przez organ podatkowy.
Składając odwołanie podatnik powołuje się więc na to, że odwołanie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych (np. pobyt w szpitalu). Do wniosku o przywrócenie terminu powinien dołączyć dokument, który uprawdopodabnia, że wystąpiło zdarzenie będące przyczyną nie dopełnienia czynności w terminie.
Wniesienie odwołania (albo zażalenia) po terminie nie wywoła żadnych skutków prawnych. Dlatego trzeba wnieść wniosek o przywrócenie terminu i dopiero razem z nim odwołanie. W prawie podatkowym występują też tzw. terminy instrukcyjne, określone w Ordynacji podatkowej. Wiążą one organy podatkowe, ponieważ są przewidziane dla dokonania czynności podatkowych (np. określają w jakim czasie powinno zostać rozpatrzone odwołanie, bądź ile czasu powinno trwać postępowanie).
Jeżeli taki termin zostanie przez organ podatkowy przekroczony, to podatnik powinien zostać poinformowany o przyczynie zwłoki oraz o wyznaczeniu przez organ nowego terminu. W takim przypadku podatnik ma prawo ponaglić organ podatkowy, a gdy to nie odniesie skutku, to ma prawo złożyć do sądu administracyjnego skargę na bezczynność organu.
Przedsiębiorca musi przestrzegać terminów
Aby zapewnić bezpieczeństwo obrotu przy zawieranych umowach, nie wystarczy w sposób właściwy zawrzeć umowy, lecz należy również przestrzegać terminów. Nawet ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, która zapewniła przedsiębiorcom dodatkowe uprawnienia, jakich do tej pory nie mieli, nie zwalnia ich z obowiązku przestrzegania terminów w obrocie gospodarczym, przy płaceniu podatków, rozliczaniu się z ZUS, a także dokonywaniu czynności urzędowych przed organami administracji, w sądach i urzędach.Terminów należy przestrzegać, aby nie stracić - na przykład płacąc dodatkowo odsetki, i kary umowne, aby móc wyegzekwować należne od kontrahenta roszczenie i nie dopuścić do przedawnienia terminu dochodzenia ich. Warto ich przestrzegać również dlatego, aby na tym skorzystać. Ponieważ kontrahent nie dopełnił w przewidzianym dla niego terminie określonych czynności, o jego roszczenie w stosunku do nas uległo przedawnieniu. Na przedawnieniu bowiem jedna strona kontraktu traci, a druga korzysta. W razie upływu terminu trzeba domagać się jego przywrócenia.
Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu powinien odpowiadać warunkom pisma procesowego. Należy wykazać w nim, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony, która nie dokonała w wyznaczonym terminie czynności procesowej. W dodatku trzeba też uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające brak winy za uchybienie terminowi.
Pismo z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu strona powinna wnieść do tego sądu, w którym czynność miała być dokonana. Powinna to zrobić w ciągu tygodnia od momentu, gdy ustała przyczyna uchybienia terminowi. Jeżeli termin nie zostanie zachowany, to wówczas sąd odrzuci go. Oznacza to, że sąd odrzuca wnioski wniesione po tym terminie.
Termin przywracany jest na wniosek strony tylko wówczas, gdy uchybienie go wywołuje dla strony ujemne skutki procesowe. Na przykład na skutek uchybienia terminowi nie może wnieść apelacji. Jeżeli jednak uchybienie terminowi nie pociąga takich skutków, to wówczas sąd nie przywraca go. Sąd odrzuca też wniosek niedopuszczalny z mocy ustawy. Natomiast po upływie roku od upływu terminu przywrócić go sąd może tylko w przypadkach wyjątkowych.
Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie, a także nie wstrzymuje wydania orzeczenia przez sąd. Dlatego strona powinna złożyć odpowiedni wniosek. Jednakże uwzględniając te okoliczności sąd może wstrzymać nawet z urzędu postępowanie bądź wykonanie orzeczenia. W razie przywrócenia wniosku o przywrócenie terminu sąd może natychmiast przywrócić do rozpoznania sprawy.
Wniosek o przedłużenie terminu strona powinna zgłosić jeszcze przed upływem wyznaczonego terminu. Na złożony wniosek sąd może przedłużyć termin sądowy, niezależny od terminów ustawowych.
Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od ogłoszenia w tej sprawie postanowienia lub zarządzenia. Jeżeli jednak przepisy przewidują doręczenie z urzędu postanowienia bądź zarządzenia, to wówczas bieg terminu rozpoczyna się od jego doręczenia. Jeżeli czynność procesowa zostanie wykonana przez stronę po upływie terminu, to nie wywoła żadnych skutków prawnych.
Aby wnieść apelację od wyroku, który uważamy za krzywdzący, należy najpierw zażądać uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, a następnie w terminie dwutygodniowym od doręczenia wyroku z uzasadnieniem wnieść apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Jeżeli nie zażądaliśmy uzasadnienia, to termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.
Jak obliczyć, kiedy upływa termin
Jeżeli termin oznaczony jest w dniach, to kończy się z upływem ostatniego dnia. Może się jednak zdarzyć, że początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, to wówczas przy obliczaniu terminu nie uwzględnia się tego dnia, w którym ono nastąpiło.Termin może być też oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach. Kończy się on wówczas zawsze z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Jeżeli zaś takiego dnia w ostatnim miesiącu nie ma, to wówczas termin kończy się w ostatnim dniu tego miesiąca. Natomiast przy obliczaniu wieku osoby fizycznej, termin upływa z początkiem ostatniego dnia.
Może się zdarzyć, że termin został oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca. Wtedy chodzi o pierwszy, piętnasty, albo o ostatni dzień miesiąca. Jeżeli zaś został wyznaczony termin półmiesięczny, to wówczas jest on równy 15 dniom. Przy terminie miesięcznym przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a przy terminie rocznym, że rok liczy 365 dni. Gdyby koniec terminu do wykonania czynności przypadał na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy, to wówczas termin upływa dnia następnego.
Kiedy po upływie terminu przysługują odsetki
W pewnych przypadkach odsetki przysługują wówczas, gdy upłynął termin, w którym roszczenie stało się wymagalne, a kontrahent nie zapłacił. Odsetki nalicza się aż do dnia zapłaty. Ustalając należność z tego bierze się pod uwagę także dni świąteczne.O terminie uiszczenia odsetek decyduje zapis w umowie. Może też określić go sąd bądź może wynikać z przepisów. Jeżeli strony nie określiły sposobu płatności odsetek, to wówczas należy płacić je co roku z dołu. Gdyby zaś termin płatności wynikający z umowy był krótszy niż rok, to wówczas należy je zapłacić z sumą główną.
Aby otrzymać odsetki, przedsiębiorca nie musi udowadniać, że z tego tytułu poniósł szkodę. Bez znaczenia jest z jakiego powodu doszło do opóźnienia i czy zostało ono przez kontrahenta zawinione.
Przedsiębiorcy przysługuje prawo do odsetek:
- umownych (gdy o tym, że się one należą, stanowi umowa zawarta z kontrahentem);
- ustawowych (gdy w umowie, którą zawarła z kontrahentem nie było zapisu odnośnie do odsetek);
- sądowych (gdy prawo do odsetek określił sąd).
Wysokość odsetek umownych określa się w umowie. Ustawowe zaś przysługują dopiero wówczas, gdy wynika to z przepisów. Wprawdzie wysokość odsetek umownych strony mają prawo określić w sposób dowolny, ale nie może być ona zbyt wysoka.
Odsetki umowne mogą być wyższe od odsetek ustawowych. Jeżeli w umowie zostały określone odsetki umowne, to domagając się zrealizowania należności głównej, przedsiębiorca nie musi dodatkowo upominać się o odsetki. Ma on bowiem do nich prawo nawet wówczas, gdy nie wspomni o tym w wezwaniu do zapłaty.
Odsetki od odsetek
Odsetek od zaległych, nieuiszczonych odsetek można domagać się na przykład od momentu wytoczenia powództwa o odsetki. Zamiast tego przedsiębiorca może ustalić z kontrahentem, że zaległe odsetki zostaną doliczone do kwoty roszczenia. Taką klauzulę do umowy zazwyczaj wprowadza się dopiero po powstaniu zaległości z tytułu niezapłaconych odsetek.Nieuiszczone w terminie odsetki przedawniają się. Jednakże termin tego przedawnienia nie jest jednoznacznie określony, w dodatku poszczególne składy Sądu Najwyższego w swoich orzeczeniach określają go w różny sposób, podając: trzyletni okres przedawnienia bądź okres przedawnienia taki sam jak roszczenia głównego.
Odsetki nie są karą umowną
Odsetki nie stanowią kary umownej, którą przedsiębiorca może przewidzieć w umowie dotyczącej świadczenia niepieniężnego, ani rat amortyzacyjnych, czyli umorzeniowych.
Terminy dla przedsiębiorcy względem administracji państwowej
Aby odwołać się na wydane w toku postępowania administracyjnego postanowienie, należy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia go wnieść zażalenie. Jeżeli postanowienie zostało ogłoszone ustnie, termin 7 dni do wniesienia zażalenia liczy się od dnia jego ogłoszenia stronie. Wprawdzie wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia, to jednak organ, który je wydał, może wstrzymać wykonanie, jeżeli uzna to za uzasadnione.
Skarga złożona do organu administracji powinna zostać załatwiona bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca. Sposób jej załatwienia będzie zawarty w piśmie urzędowym. Jeżeli skarga została załatwiona odmownie, to organ poda uzasadnienie faktyczne i prawne. Jeżeli skarga zostanie wniesiona ponownie bez podania nowych okoliczności, to w odpowiedzi na nią organ może podtrzymać swoje poprzednie stanowisko.
Miesiąc czeka się na załatwienie wniosku, złożonego do organu administracyjnego w sprawie ulepszenia organizacji, wzmocnienia praworządności, usprawnienia pracy i zapobiegania nadużyciom, ochrony własności i lepszego zaspokajania potrzeb ludzkości.
Terminy urzędowe dla kontaktów przedsiębiorcy z ZUS
W ciągu 14 dni od otrzymania protokołu kontroli sporządzonego po kontroli ZUS w firmie płatnik składek lub osoba przez niego upoważniona składa na piśmie zastrzeżenia co do ustaleń tam zawartych. Wskazuje przy tym na dowody, które potwierdzają jej zastrzeżenia. Inspektor kontroli ZUS ma wówczas obowiązek rozpatrzyć zgłoszone zastrzeżenia i zawiadomić płatnika o sposobie ich rozpatrzenia.Najpóźniej w ciągu 14 dni pracodawca powinien przekazać właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, inspektorowi pracy oraz lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami wyniki badań i pomiarów wykonanych przez laboratoria inne niż Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Natomiast przekazuje je niezwłocznie, gdy zostały przekroczone wartości dopuszczalnych stężeń i natężeń szkodliwych czynników dla zdrowia.
W ciągu 30 dni od otrzymania ustaleń kontroli płatnik składek składa imienny raport korygujący i deklarację miesięczną korygującą w formie nowego dokumentu z uwzględnieniem zaistniałych zmian. Gdy nie złoży, ZUS wymierzy mu opłatę dodatkową i kieruje wniosek o ukaranie płatnika grzywną.
Trzydzieści dni przed zamierzonym terminem przejścia pracownika na emeryturę składa się w ZUS wniosek o emeryturę. Pracodawca, aby nie narazić się na płacenie odsetek i kary, gdy prowadzi firmę jednoosobową, bądź zatrudnia tylko jednego pracownika, musi terminowo odprowadzać składki na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne. Ciążące na nim obowiązki musi wykonać najpóźniej do:
- 5 dnia każdego miesiąca (gdy jest pracodawcą, który jest jednostką budżetową i opłaca składki na ubezpieczenia społeczne do ZUS za swoich pracowników oraz składa deklarację rozliczeniową za miesiąc poprzedni),
- 10 dnia każdego miesiąca - osoba, która prowadzi działalność gospodarczą i opłaca składki wyłącznie za siebie, powinna w tym terminie odprowadzić je do ZUS,
- 15 dnia każdego miesiąca przedsiębiorca powinien odprowadzić składki na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne od pracowników i od osób współpracujących oraz od osób, które prowadzą działalność gospodarczą i zatrudniają pracowników. W tym terminie także powinien złożyć deklarację rozliczeniową za poprzedni miesiąc.
Terminy urzędowe dla kontaktów przedsiębiorcy z inspekcją pracy i inspekcją sanitarną
W terminie 30 dni pracodawca rozpoczynający działalność powinien powiadomić na piśmie właściwego inspektora pracy i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie prowadzonej działalności. Taki sam obowiązek ciąży na nim również wówczas, gdy zmienił miejsce, rodzaj i zakres prowadzonej działalności oraz technologię i profil produkcji. Chodzi o przypadki, gdy zmiana technologii może spowodować zwiększenie zagrożenia dla zdrowia pracowników. W razie niedopełnienia terminu zawiadomienia, pracodawca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Grozi mu grzywna.W ciągu 7 dni od dnia doręczenia zalecenia zakładowego społecznego inspektora pracy pracodawcy przysługuje złożenie sprzeciwu. Wnosi go do inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Natomiast sprzeciw odnośnie do zalecenia wydanego w sprawie wstrzymania pracy danego urządzenia technicznego lub określonych robót wnosi się niezwłocznie.
Terminy urzędowe dla kontaktów przedsiębiorcy z powiatowym urzędem pracy
Przedsiębiorca musi w ciągu 5 dni zawiadomić powiatowy urząd pracy o zatrudnieniu bądź o powierzeniu innej pracy zarobkowej nowo przyjętemu do firmy pracownikowi, który oświadczył, że był zarejestrowany jako bezrobotny. Za niedopełnienie tego obowiązku grozi mu grzywna.
Terminy dla aktualizacji danych w Krajowym Rejestrze Sądowym
Przedsiębiorca, który prowadzi firmę w formie spółki z o.o., wszystkie zmiany danych, które jej dotyczą zgłasza do Krajowego Rejestru Sądowego. Chodzi zarówno o zmianę danych wymagających zmiany treści umowy spółki, jak i o zmianę tych, które nie wymagają zmiany treści umowy.
Przy rejestracji zmian składa się formularze z wnioskami wymagane dla konkretnego rodzaju zgłoszeń. Wnioski składa się w ciągu 7 dni od dnia zdarzenia, które uzasadnia konieczność złożenia. Nieujawniona w KRS zmiana nie wywołuje skutków prawnych.
Terminy dla kontaktów pracodawcy z pracownikiem
Najpóźniej w ciągu 7 dni od zawarcia umowy o pracę pracodawca ma obowiązek poinformować pracownika na piśmie o obowiązującej dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę, urlopie wypoczynkowym oraz długości wypowiedzenia umowy.Jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy firmie, to na piśmie dodatkowo informuje o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.
W ciągu 7 dni od przywrócenia do pracy pracownik powinien zgłosić gotowość niezwłocznego podjęcia pracy, a pracodawca nie może wówczas odmówić ponownego zatrudnienia go, zaś w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się orzeczenia (wyrok uniewinniający lub umorzenie postępowania karnego) pracownik, którego umowa o pracę wygasła z powodu tymczasowego aresztowania, może zgłosić swój powrót do pracy, a pracodawca ma obowiązek zatrudnić go.
Obowiązek ten nie ciąży na pracodawcy, gdy postępowania karne w stosunku do pracownika zostało umorzone z powodu przedawnienia, amnestii bądź w razie warunkowego umorzenia postępowania.
W ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego pracodawca wypłaca wynagrodzenie pracownikom. Chodzi o wynagrodzenie za pracę, płatne raz w miesiącu, wypłacane z dołu w stałym i ustalonym z góry terminie.
Aby wymierzyć pracownikowi karę porządkową, pracodawca powinien przestrzegać terminu dwutygodniowego. Kara nie może być zastosowana po upływie dwóch tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego, a także po upływie trzech miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia.
Gdyby pracownik był nieobecny w firmie i pracodawca nie mógł go wysłuchać, zanim wymierzy karę, to dwutygodniowy bieg terminu rozpoczyna się od dnia stawienia się pracownika do pracy. W razie sprzeciwu od ukarania wniesionego przez pracownika w ciągu 14 dni pracodawca powinien zadecydować o uwzględnieniu go albo odrzuceniu. Nieuwzględnienie sprzeciwu w tym czasie jest równoznaczne z uwzględnieniem go.
Natomiast po roku nienagannej pracy pracodawca usuwa z akt osobowych pracownika odpis zawiadomienia o ukaraniu, a karę uważa się wówczas za niebyłą. Na wniosek reprezentującej pracownika organizacji związkowej bądź z własnej inicjatywy pracodawca może uznać karę za niebyłą wcześniej.
Jeżeli pracodawca w swojej firmie ustalił regulamin pracy, to wchodzi on w życie po upływie dwóch tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy, natomiast ustalony przez pracodawcę regulamin wynagradzania wchodzi w życie po upływie dwóch tygodni, od dnia podania go do wiadomości pracowników, w sposób przyjęty w firmie.
Najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy, po wcześniejszym zawiadomieniu pracodawcy, pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego.
Natomiast w każdym czasie może z tego urlopu zrezygnować po zawiadomieniu pracodawcy. Jeżeli pracownik dopełni tych wymogów formalnych, pracodawca musi dopuścić go do pracy na dotychczasowym stanowisku, bądź na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu, albo na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę, jakie przysługiwało pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.
Dotychczasowy i nowy pracodawca powinni poinformować na piśmie swoich pracowników o przewidywanym terminie przejścia firmy lub jej części na innego pracodawcę, jego przyczynach, prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach dla pracowników, a także o zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, a w szczególności warunków pracy, płacy i przekwalifikowania.
Przekazanie informacji powinno nastąpić co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem przejścia firmy lub jej części na innego pracodawcę.
Pracownik, który był niezdolny do pracy dłużej niż 30 dni z powodu choroby, podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Pracodawca nie może dopuścić go do pracy bez okazania aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań.
Po roku przedawniają się roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika na skutek:
- niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych,
- nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia,
- naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji przewidzianego w umowie.
Termin roczny biegnie od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody. Pracodawca nie może dochodzić roszczeń później niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia.
Źródło:
