Pracownicy niepełnosprawni na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych korzystają z dodatkowych uprawnień pracowniczych, których nie posiada pracownik pełnosprawny. W zależności od posiadanego stopnia niepełnosprawności uprawnienia te dotyczą: skróconego czasu pracy, zakazie pracy w porze nocnej oraz w godzinach nadliczbowych, dodatkowej przerwy, dodatkowego urlopu wypoczynkowego oraz płatnego zwolnienia z pracy. Ponadto osobie niepełnosprawnej przysługują dodatkowe uprawnienia związane z posiadaniem psa asystującego.
Na podstawie art. 15 ustawy czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Natomiast czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Ponadto osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. Wymiar czasu pracy ustalony zgodnie z powyższymi przepisami obowiązuje od dnia następującego po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności.
Stosowanie norm czasu pracy, o których mowa powyżej nie powinno powodować obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. Ponadto godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na normy czasu pracy, o których mowa w art. 15 ustawy, ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm.
Ustawa przewiduje jednak wyjątki związane ze stosowaniem przepisów o czasie pracy pracowników niepełnosprawnych. Jak stanowi art. 16 ustawy - przepisów art. 15 nie stosuje się:
- do osób zatrudnionych przy pilnowaniu oraz
- gdy, na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.
Koszty tych badań ponosi pracodawca
Osoba niepełnosprawna ma także prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy. Nie narusza to przepisu art. 134 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) który stanowi, iż jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy.
Natomiast przepis art. 19 ust. 1 ustawy stanowi, iż osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Natomiast prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa dopiero po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności.
Ten sam przepis w ust. 2 stanowi jeszcze, że urlop dodatkowy nie przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów. Ponadto, jak stanowi art. 19 ust. 3 ustawy, jeżeli wymiar urlopu dodatkowego jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast tego urlopu przysługuje urlop dodatkowy na zasadach ogólnych.
Oprócz dodatkowego urlopu na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy pracownik niepełnosprawny ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ma także prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku. Ten sam pracownik ma prawo do płatnego zwolnienia od pracy również w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy). Wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.
Wskazane w przepisach uprawnienia podlegają jednak łączeniu w ograniczonym zakresie, gdyż na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy łączny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego oraz zwolnienia na turnus rehabilitacyjny nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Jeżeli więc pracownik niepełnosprawny w danym roku uczestniczy w turnusie rehabilitacyjnym, który trwa np. 18 dni (w tym 14 dni roboczych), to nie może tym samym skorzystać z dodatkowego urlopu wypoczynkowego w jego pełnym wymiarze. Może tylko wykorzystać pozostające mu w tym przypadku 7 dni dodatkowego urlopu.
W ramach dodatkowych uprawnień pracowniczych przepis art. 14 ustawy stanowi, iż osobie zatrudnionej, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraciła zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, pracodawca jest obowiązany wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy z podstawowym zapleczem socjalnym, nie później niż w okresie trzech miesięcy od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości przystąpienia do pracy. Zgłoszenie gotowości przystąpienia do pracy powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania za osobę niepełnosprawną. Jednakże powyższego przepisu nie stosuje się, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było naruszenie przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracownika z jego winy lub jego stanu nietrzeźwości. Udowodnienie tego faktu należy jednak do pracodawcy.
Dodatkowo w art. 20a i 20b ustawy zawarto także przepisy dotyczące statusu psa asystującego dla osoby niepełnosprawnej. Przepisy te obowiązują na mocy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 223, poz. 1463).
Osoba niepełnosprawna wraz z psem asystującym ma prawo wstępu do obiektów użyteczności publicznej, w szczególności: budynków i ich otoczenia przeznaczonych na potrzeby administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki oraz opieki zdrowotnej. Warunkiem skorzystania z uprawnienia jest wyposażenie psa asystującego w uprząż oraz posiadanie przez osobę niepełnosprawną certyfikatu potwierdzającego status psa asystującego i zaświadczenia o wykonaniu wymaganych szczepień weterynaryjnych. Ze wskazanego uprawnienia może korzystać trener psa szkolonego na psa asystującego na podstawie zaświadczenia wydanego przez podmiot prowadzący szkolenie psów asystujących.
Mateusz Brząkowski, Doradca prawny POPON
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r., Nr 14. poz. 72 z późn. zm.)
» Czas pracy osób niepełnosprawnych
» Wsparcie samozatrudnienia osób niepełnosprawnych
» Jak obniżyć wpłaty na PFRON?
