Od pozostawienia obecnych regulacji do wycofania wszystkich form płatności zapewniających anonimowość – takie opcje rozważa w krótkim dokumencie Dyrekcja Generalna ds. Gospodarczych i Finansowych Komisji Europejskiej. Przygotowane propozycje mają być podstawą do konsultacji i dalszych kroków dotyczących regulacji uszczelniających obieg pieniądza na terenie Unii.
„Propozycja europejskiej inicjatywy dotyczącej ograniczeń w użyciu gotówki” – taki tytuł nosi wstępny zarys różnych kierunków działania zaprezentowany jako tzw. inception impact assessment przez Dyrekcję Generalną ds. Gospodarczych i Finansowych Komisji Europejskiej.
W liczącym kilka stron dokumencie przedstawiono scenariusze dalszych kroków na drodze do zmniejszenia roli pieniądza gotówkowego w gospodarce. Stwierdza się w nim, że chociaż kilka państw wspólnoty zdecydowało się na wprowadzenie ograniczeń dotyczących płatności gotówkowych, to na poziomie UE nie ma do tej pory żadnych tego rodzaju regulacji.
Inicjatywa, jak wskazano w opracowaniu, ma stanowić kontynuację m.in. zmian wprowadzonych w dyrektywach AML (dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy). Jedną z najważniejszych cech gotówki jest anonimowość. Z jednej strony pozwala ona chronić prywatność uczestników transakcji, ale z drugiej – może zostać nadużyta w celu finansowania terroryzmu i wprowadzania do obiegu środków pochodzących z przestępstwa.
„W wielu raportach i badaniach naukowych wskazuje się na silne więzy pomiędzy działalnością zorganizowanych grup przestępczych a praniem pieniędzy i użyciem gotówki na wielką skalę” – czytamy w dokumencie. „Istnienie restrykcji w obiegu gotówki w niektórych krajach członkowskich i ich brak w innych stwarza przestępcom możliwość omijania zakazów poprzez przenoszenie się do krajów, w których nie wprowadzono obostrzeń” – wskazano.
Rejestrowanie transakcji zamiast limitów?
Scenariuszem bazowym rozważanym w dokumencie jest brak regulacji na poziomie unijnym. Zdaniem autorów analizy oznaczałoby to ułatwienie działalności przestępcom, a jednocześnie miało negatywny wpływ na wewnętrzny rynek. Zróżnicowane regulacje nie stwarzają wyrównanych warunków dla wszystkich aktorów na wspólnym rynku. Jedyną zaletą takiego rozwiązania pozostaje swoboda dla obywateli w posługiwaniu się gotówką, bez konieczności sięgania po inne instrumenty, które mogą być trudniej dostępne lub droższe w użyciu.
Drugą opcją jest wprowadzenie nakazu rejestrowania transakcji gotówkowych. W dokumencie wskazano, że w porównaniu z zakazami taki scenariusz ma istotne zalety. Pozwoliłby utrzymać swobodę posługiwania się gotówką, a jednocześnie doprowadzić do likwidacji anonimowości transakcji. Wśród wad tego rodzaju regulacji w analizie wymienia się:
- Obciążenie stron transakcji obowiązkami administracyjnymi.
- Problem kolizji z istniejącymi regulacjami ograniczającymi użycie gotówki w krajach członkowskich. Konieczne mogłoby być ich zniesienie albo wprowadzenie obowiązku deklarowania przewozu gotówki przy przemieszczaniu się pomiędzy krajami.
- Kwestię odpowiedniego ustalenia progu wielkości transakcji zobowiązującego do złożenia deklaracji oraz innych technicznych szczegółów – wyboru zobowiązanych podmiotów (np. tylko przedsiębiorstw lub wszystkich łącznie z osobami fizycznymi), wyłączenia nierezydentów itd.
Ograniczenia - od gotówki do kryptowalut
Trzeci scenariusz przewiduje wprowadzenie ograniczeń w użyciu gotówki, jednolitych dla całej Unii Europejskiej. „Biorąc pod uwagę obecne różnice, jest wątpliwe, aby taka rekomendacja [Komisji Europejskiej – red.] doprowadziła do wprowadzenia zharmonizowanych limitów we wszystkich krajach członkowskich” – wskazano w dokumencie.
Czwartym scenariuszem jest całkowite wycofanie gotówki. Jak podkreślono, pozwoliłoby to zrealizować cel uszczelnienia systemu, ale byłoby działaniem nieproporcjonalnym do skali problemu i potencjalnie niezgodnym z traktatami zawartymi przez państwa członkowskie. „Chociaż możliwość dokonywania płatności gotówką nie stanowi fundamentalnego prawa, cel inicjatywy, jakim jest wyeliminowanie anonimowości, jaką dają płatności gotówkowe, może być postrzegany jako naruszenie prawa do prywatności ujętego w artykule 7 Karty praw podstawowych UE” – podkreślono w opracowaniu.
W dokumencie wspomniano także o najbardziej restrykcyjnym możliwym środku – objęciem ograniczeniami nie tylko gotówki, ale także wszystkich form dokonywania transakcji zapewniających anonimowość (kryptowaluty, płatność w naturze, barter itp.). Nie wskazano jednak, jaki charakter miałyby mieć limity i w jaki sposób byłyby egzekwowane. Jednocześnie podkreślono, że eliminacja gotówki mogłaby przyspieszyć rozwój „alternatywnych technologii płatniczych zgodnych z celem braku anonimowości transakcji”.
Na wycofaniu 500 euro się nie skończy
Dokument należy traktować jako wstępny zarys możliwych sposobów realizacji celu ograniczenia anonimowego obiegu gotówki. Jego celem jest, jak wskazano w opracowaniu, wyłącznie poinformowanie zainteresowanych uczestnictwem w przyszłych konsultacjach. Chociaż nie zapowiada wprost regulacji, to może być sygnałem, że trend walki z gotówką wkrótce będzie wyraźniej widoczny również na szczeblu unijnym.
