W obowiązującym obecnie prawie nie narzucono bankom obowiązku oferowania wypłat gotówkowych. Narodowy Bank Polski chce przy okazji prac nad ustawą o rozwoju rynku finansowego załatać tę „lukę”.
24 sierpnia 2026 r. w Rządowym Centrum Legislacji opublikowano datowany na 13 sierpnia dokument skierowany do Ministerstwa Finansów i Gospodarki. Autorem jest Prezes Narodowego Banku Polskiego Adam Glapiński. Dokument dotyczy tylko pośrednio procedowanego właśnie projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku. Proponuje się w nim nowelizację jednego z artykułów Prawa bankowego.
W art. 65 miałby zostać dodany punkt 1, który brzmi: „Bank prowadzący rachunek bankowy zapewnia posiadaczowi rachunku bankowego dostęp do środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku polegający na możliwości dokonywania z tych środków wypłat gotówki”. Do tej pory wspomniany artykuł odnosił się tylko do procesu wypłaty, wskazując na obowiązek sprawdzenia tożsamości osoby zlecającej taką operację.
Jak wskazuje bank centralny, „Prawo bankowe nie reguluje obowiązku banku w zakresie zapewnienia posiadaczowi rachunku możliwości dokonywania przez niego wypłat”. Mówiąc inaczej, banki dziś nie mają obowiązku oferowania wypłat gotówkowych. NBP chce załatać lukę w regulacjach, która dziś nie wydaje się dotkliwa, ale w przyszłości może okazać się istotną przeszkodą w zapewnieniu dostępu do pieniądza gotówkowego. Paradoksalnie, obowiązek przyjmowania wpłat gotówki został w Prawie bankowym ujęty. Artykuł 66 mówi, iż „banki są obowiązane przyjmować wpłaty gotówkowe na rachunki bankowe oraz przeliczać i sortować banknoty i monety pochodzące z tych wpłat”.
„Prawne zagwarantowanie posiadaczom rachunku możliwości wypłaty środków (…) ma szczególne znaczenie w czasach zwiększonego zapotrzebowania na gotówkę oraz na wypadek wystąpienia zakłóceń w realizacji płatności bezgotówkowych, np. blackout, awarie systemów płatności elektronicznych, katastrofy naturalne” – czytamy w piśmie NBP. Bank centralny podkreśla, że doświadczenia z czasów pandemii oraz pierwszych dni agresji Rosji w Ukrainie pokazują, że „obywatele w sposób naturalny zwracają się ku gotówce, która pełni wówczas rolę stabilizatora napięć społecznych”.
NBP jest zdania, że zaproponowane sformułowanie da bankom swobodę wyboru realizacji narzuconego obowiązku. Przywołanymi przykładami są jednostki organizacyjne prowadzące obsługę kasową i sieci bankomatów.
Można podejrzewać, że zaktualizowanie przepisów ułatwić może w przyszłości doprecyzowanie obowiązków związanych z dostępem do gotówki. Na łamach Bankier.pl wskazywaliśmy na działania podejmowane w tej dziedzinie (określanej hasłem „access to cash”) przez bank centralny Nowej Zelandii, w Wielkiej Brytanii czy Irlandii. Instytucjom finansowym narzucono tam minimalne wskaźniki dostępności usług gotówkowych, aby odpowiedzieć na problem „białych plam” na mapach placówek i bankomatów.
Procedurom związanym z wypłatami gotówki przyjrzał się ostatnio Wojciech Boczoń, wskazując że zalecenie „miej gotówkę” coraz trudniej zrealizować, gdy banki piętrzą trudności.
