Tylko 48% osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwa domowe deklaruje satysfakcję z pracy, wobec 63% w gospodarstwach dwuosobowych. Jednocześnie 30% badanych przyznaje, że łatwiej opowiada o swoich problemach sztucznej inteligencji niż drugiemu człowiekowi. Wyniki badania Instytutu Humanites stawiają przed biznesem pytanie o rolę relacji w świecie coraz szybszej transformacji technologicznej.
W biznesie przez lata funkcjonowało przekonanie, że osoby żyjące samodzielnie są szczególnie dyspozycyjne, elastyczne i skoncentrowane na karierze. Wyniki badania Instytutu Humanites „Między samotnością a innowacją. Człowiek i gospodarka w świecie AI” skłaniają jednak do ponownego przyjrzenia się temu założeniu. Osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwa domowe rzadziej deklarują zadowolenie z pracy niż osoby mieszkające z innymi.
Satysfakcję zawodową deklaruje 48% badanych z gospodarstw jednoosobowych. W gospodarstwach dwuosobowych odsetek ten wynosi 63%. Co istotne, osoby żyjące w pojedynkę wyżej oceniają własne kompetencje związane z nowymi technologiami i znajomością nowości technologicznych. Lepsza samoocena tych umiejętności nie idzie więc w parze z wyższą deklarowaną satysfakcją z pracy.
Różnice widać również w odpowiedziach dotyczących bliskości. Jej brak deklaruje 53% osób z gospodarstw jednoosobowych, wobec 34% w gospodarstwach dwuosobowych i 40% w całej badanej grupie. Osoby żyjące samodzielnie rzadziej również spotykają się ze znajomymi i rozmawiają z bliskimi.
Dane pokazują współwystępowanie rzadszych kontaktów społecznych, deficytu bliskości i niższej satysfakcji zawodowej. Nie przesądzają jednak, że jedno z tych zjawisk bezpośrednio powoduje drugie. Z perspektywy pracodawców istotne jest pytanie, czy środowisko pracy sprzyja budowaniu relacji, zaufania i poczucia przynależności - czynników ważnych dla współpracy i wymiany wiedzy.
„Poczucie samotności i deficyty relacyjne nie kończą się na progu firmy. Jeżeli człowiek funkcjonuje w środowisku, w którym brakuje bliskości i relacji, trudno zakładać, że ten wymiar pozostaje całkowicie bez znaczenia dla jego funkcjonowania zawodowego. W zespołach potrzebujemy nie tylko technologii i procesów, ale także zaufania, współpracy i przestrzeni do wymiany myśli. To właśnie tam rodzi się kapitał społeczny, który jest ważnym zasobem organizacji dla jej rozwoju” - mówi Zofia Dzik, prezeska Instytutu Humanites – Człowiek i Technologia i pomysłodawczyni badania.
Samotność, dezinformacja i myślenie krytyczne
Znaczenie relacji wykracza poza samopoczucie pracowników. Współczesna praca wymaga nie tylko dostępu do informacji, lecz także umiejętności ich oceny, weryfikowania i konfrontowania różnych punktów widzenia. Wraz z upowszechnieniem narzędzi sztucznej inteligencji kompetencje te stają się szczególnie istotne.
W badaniu 66% respondentów uważa, że samotność nie sprzyja współpracy, a 57% dostrzega jej negatywny wpływ na rozwój innowacyjnej gospodarki. Wśród pracowników biurowych i umysłowych oraz osób z co najmniej średnim wykształceniem odsetki te są jeszcze wyższe.
W zespołach wymiana opinii pozwala sprawdzać założenia, dostrzegać błędy i oceniać informacje z różnych perspektyw. Gdy brakuje przestrzeni do rozmowy i merytorycznego sporu, trudniej o takie wzajemne sprawdzanie wniosków. To istotne również w pracy z AI, której wyniki wymagają krytycznej oceny, a nie bezrefleksyjnego przyjmowania.
AI jako powiernik. Czy technologia zastępuje relacje?
Badanie pokazuje, że sztuczna inteligencja coraz częściej pojawia się także w obszarze osobistych rozmów. Kontakt z AI miało 86% respondentów, a 46% korzysta z takich narzędzi regularnie. Co więcej, 30% badanych deklaruje, że łatwiej opowiada o swoich problemach sztucznej inteligencji niż drugiemu człowiekowi. W grupie osób w wieku 18–29 lat odsetek ten wzrasta do 36%. Jednocześnie 43% respondentów uważa, że w przyszłości ludzie będą woleli rozmawiać z AI niż z drugim człowiekiem.
Wyniki nie oznaczają, że korzystanie z narzędzi AI samo w sobie prowadzi do osamotnienia. Pokazują jednak, że technologia coraz wyraźniej wkracza w obszar, w którym znaczenie mają zaufanie, otwartość i potrzeba bycia wysłuchanym. Dla pracodawców to ważny sygnał, by nie utożsamiać sprawnej komunikacji cyfrowej z jakością relacji w zespole.
Dlaczego komunikatory nie zastąpią bezpośrednich kontaktów
Praca zdalna przyniosła firmom i pracownikom wiele korzyści, ale ograniczyła również część codziennych, nieformalnych interakcji. Rozmowy między spotkaniami, spontaniczne konsultacje czy przypadkowa wymiana pomysłów mogą sprzyjać współpracy i powstawaniu nowych rozwiązań. Nie wszystkie takie sytuacje łatwo odtworzyć w komunikatorach i zaplanowanych spotkaniach online.
Oznacza to, że ważniejsze - niż natychmiastowa rezygnacja z pracy zdalnej - jest świadome projektowanie sposobu współpracy: tworzenie okazji do rozmów, wymiany wiedzy i budowania relacji, niezależnie od tego, gdzie pracują członkowie zespołu.
Relacje jako zasób biznesowy
Znaczenie tego wyzwania dostrzegają również międzynarodowe firmy analityczne. Według komunikatu Instytutu Humanites Gartner zaliczył samotność do kluczowych ryzyk biznesowych na 2025 rok. W kontekście innowacyjności szczególnie istotne są te aspekty funkcjonowania organizacji, które zależą od współpracy: zaufanie, kreatywność zespołowa, wymiana wiedzy i możliwość konfrontowania różnych punktów widzenia.
W praktyce oznacza to, że inwestycje w technologię nie powinny przesłaniać znaczenia kapitału społecznego. Nawet najbardziej zaawansowane narzędzia nie zastąpią wszystkich funkcji, jakie pełnią relacje między ludźmi. To od jakości współpracy zależy między innymi, czy pracownicy potrafią dzielić się wiedzą, podważać błędne założenia i wspólnie rozwijać nowe pomysły.
Zdaniem Zofii Dzik „Ignorowanie problemu samotności wśród pracowników przez kadrę zarządzającą to prosta droga do hamowania innowacyjności przedsiębiorstw. — Jeśli firmy chcą budować odporne i twórcze zespoły zdolne do twórczej pracy z AI, muszą przestać traktować pracownika jak wyizolowany zasób i zacząć świadomie budować środowisko oparte na autentycznych relacjach, wzmacniając ulegające degradacji kompetencje ludzi do komunikacji krytycznego myślenia. W przeciwnym razie człowiek zamiast być kluczowym ogniwem w procesach decyzyjnych wykorzystujących AI (human in the loop), będzie sprowadzony do biernej roli - ogniwa, które stanie się zbędne” — uważa prezeska Instytutu Humanites – Człowiek i Technologia, strateżka biznesu i inicjatorka projektu HumanBE.
Wyniki badania nie stanowią dowodu, że samotność bezpośrednio obniża innowacyjność firm. Są jednak ważnym argumentem za tym, by relacje i współpracę traktować jako element środowiska pracy, któremu warto poświęcić tyle samo uwagi co rozwojowi technologicznemu. W gospodarce coraz silniej wspieranej przez AI przewagę mogą budować nie tylko organizacje sprawnie wdrażające nowe narzędzia, lecz także te, które potrafią stworzyć ludziom warunki do wspólnego myślenia i działania.
Badanie „Między samotnością a innowacją - człowiek i gospodarka w świecie AI” opracowała merytorycznie Zofia Dzik. Zrealizowała je firma WiseRabbit na zlecenie Fundacji Instytut Humanites w okresie od kwietnia do czerwca 2026 roku, metodą CAWI, na ogólnopolskiej próbie 1050 osób w wieku 18–64 lat.
