Regulacje prawne
Wśród wielu umów przewidzianych w kodeksie cywilnym najszersze zastosowanie, jako podstawa świadczenia pracy i wykonywania usług na rzecz innych podmiotów, mają umowy zlecenia (art. 734-751), umowy o dzieło (art. 627-646) i umowy agencyjne (art. 758-764) wymienionego kodeksu (dalej: k.c.). Niżej omówimy umowy zlecenia. Będziemy przy tym nawiązywać do umów o pracę, z uwagi na ich powszechne zastosowanie w stosunkach między pracodawcami i pracobiorcami. Ze względu na podobieństwo do umów zlecenia przedstawimy także podstawowe informacje o umowach agencyjnych.Treścią umowy zlecenia jest wykonanie lub wykonywanie przez przyjmującego zlecenie określonej czynności prawnej lub faktycznej dla dającego zlecenie. Umowa zlecenia, podobnie jak najszerzej znana umowa o pracę, jest umową starannego działania. Strony mogą uzgodnić jej nieodpłatność oraz korzystanie przy jej wykonywaniu z pomocy osób trzecich.
Jakie obowiązki mają strony umowy?
Umowa zlecenia może być odpłatna lub bezpłatna (ta druga występuje rzadko). Jeżeli wykonywanie zlecenia jest odpłatne, to zleceniodawca powinien zapłacić zleceniobiorcy umówione wynagrodzenie. Zapłata powinna nastąpić dopiero po wykonaniu zlecenia, chyba że strony umowy zawrą w niej odmienne postanowienia w tym względzie albo taki termin zapłaty wynika z przepisów szczególnych (art. 735 i 744 k.c.).Jeśli wykonanie zlecenia wymaga poniesienia pewnych wydatków, dający zlecenie powinien dać jego wykonawcy zaliczkę (jej wysokość określają strony umowy) i zwrócić wydatki, które ten poniósł, uwzględniając przy tym odsetki ustawowe. Ponadto zleceniodawca powinien zwolnić wykonującego zlecenie z długu, jeśli ten zaciągnął w imieniu własnym zobowiązanie w celu właściwego wykonania usługi (art. 742 i 743 k.c.).
Podstawowym obowiązkiem zleceniobiorcy jest natomiast wykonanie zlecenia, do którego się zobowiązał (art. 734 k.c.). Musi on także informować zlecającego wykonanie usługi o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy złożyć stosowne sprawozdanie. Podczas wykonywania zlecenia nie wolno mu używać we własnym interesie rzeczy i pieniędzy zlecającego. Jeśli zatrzyma jakieś pieniądze, wykraczające ponad kwotę niezbędną do wykonania zlecenia, powinien zapłacić zleceniodawcy odsetki ustawowe. Powinien ponadto wydać dającemu zlecenie wszystko, co uzyskał dla niego przy wykonywaniu zawartej umowy, nawet jeśli dokonał tego w swoim imieniu (art. 740 k. c.).
Kiedy ustaje zlecenie?
Kodeks cywilny przewiduje, że umowa zlecenia może ustać przez wygaśnięcie lub przez jej rozwiązanie. Umowa ta wygasa w przypadku wykonania zlecenia, śmierci zleceniobiorcy bądź utraty przez zleceniobiorcę pełnej zdolności do czynności prawnych. W dwóch ostatnich przypadkach umowa nie wygaśnie, jeśli jej treść zawiera w tej kwestii odmienne postanowienia (art. 748 k. c.).Art. 747 kodeksu stanowi, że jeśli dający zlecenie umrze lub utraci zdolność do czynności prawnych, to umowa nie wygaśnie, chyba że zawiera w tej kwestii odmienne postanowienia. W tej sytuacji zleceniobiorca powinien dalej wykonywać zlecenie, gdyby okazało się, że przerwa w wykonywaniu czynności wymienionych w umowie mogłaby przynieść szkodę zleceniodawcy. Powinno to trwać do momentu, aż spadkobiorca (w razie śmierci zleceniodawcy) lub jego przedstawiciel ustawowy (w razie utraty przez zleceniodawcę zdolności do czynności prawnych) nie podejmą innych decyzji.
W art. 746 kodeks uregulował sprawę ustania umowy zlecenia przez jej wypowiedzenie. Uprawnienia do wypowiedzenia tej umowy z ważnych powodów nie można zrzec się z góry. Oświadczenie woli o wypowiedzeniu może złożyć każda ze stron ze skutkiem natychmiastowym. Jeżeli wypowiedzenia dokonuje zleceniodawca i czyni to z ważnego powodu, powinien zwrócić zleceniobiorcy wydatki oraz zapłacić odpowiednią część wynagrodzenia, oczywiście jeśli zlecenie było odpłatne. Jeżeli wykonawca umowy złożył oświadczenie o wypowiedzeniu bez ważnych powodów, powinien ponadto naprawić zleceniobiorcy wyrządzoną szkodę. Obowiązek naprawienia szkody ciąży również na przyjmującym zlecenie, który wypowiedział odpłatną umowę bez ważnych powodów (art. 746 k.c.).
Warto wiedzieć, że z upływem 2 lat przedawniają się roszczenia o wynagrodzenie i zwrot wydatków przysługujące osobom, które trudnią się stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa czynnościami danego rodzaju, oraz roszczenie z tytułu zaliczek udzielonych takim wykonawcom. Podobnie jest w przypadku roszczeń z tytułu utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom prowadzącym placówki przeznaczone specjalnie do tego celu.
Zalety
Zalety umowy zlecenia:- umowa zlecenia jest umową zobowiązującą jej wykonawcę (zleceniobiorcę) do starannego działania,
- występuje znacznie szerszy niż w przypadku umów o pracę krąg podmiotów, które mogą być stronami umowy zlecenia,
- umowa może być sporządzona w dowolnej formie,
- nie ma obowiązku wykonywania umowy osobiście przez zleceniobiorcę, może on w określonych przypadkach, za zgodą zleceniodawcy, powierzyć jej wykonanie innej osobie, co daje zlecającemu pełniejszą gwarancję terminowego wykonania umowy, a przy tym zleceniodawca nie ponosi związanego z tym ryzyka osobowego, za wybór osoby zastępującej odpowiada bowiem przyjmujący zlecenie,
- za wykonanie umowy zleceniodawca płaci jedynie wynagrodzenie umówione w jej treści, niezależnie od czasu wykonywania umówionej pracy,
- umowa w pewnych sytuacjach może być nieodpłatna.
Właściwie jedynym wyraźnym minusem umowy o dzieło jest brak podporządkowania zleceniobiorcy dającemu zlecenie, co jest korzystne dla wykonawcy zlecenia, a niekorzystne dla zleceniodawcy.
Umowa zlecenia jako umowa cywilnoprawna
Prawo pracy nie reguluje wszystkich aspektów świadczenia pracy w oparciu o umowy cywilnoprawne. Jednak i w podstawowym źródle prawa pracy, czyli w kodeksie pracy (k.p.), znajdują się normy odnoszące się pośrednio do tych umów. Przepis art. 22 kodeksu, zwłaszcza par. 11 zapewnia osobie świadczącej odpłatnie pracę na rzecz innego podmiotu, pod jego kierownictwem uznanie zatrudnienia za stosunek pracy, niezależnie od nazwy umowy zawartej przez strony. Nowy par. 12 tego artykułu, wprowadzony ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 135, poz. 1146), wyraźnie zakazuje zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu dotychczasowych warunków wykonywania pracy. Natomiast art. 304 k.p. zobowiązuje pracodawcę do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wszystkim osobom fizycznym wykonującym swoje zadania w jego zakładzie pracy, niezależnie od podstawy prawnej łączącej właściciela zakładu pracy z wykonawcą.Umowa zlecenia a ubezpieczenie zdrowotne i społeczne
Zasady ubezpieczania osób wykonujących umowy zlecenia oraz pozostałych umów cywilnych zostały uregulowane w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.) oraz w przepisach ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28, poz. 153 z późn. zm.). Należy tu podkreślić, że czas trwania umowy zlecenia czy innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, nie ma żadnego wpływu na obowiązek ubezpieczeń społecznych. Jeżeli umowa została zawarta z osobą, która musi podlegać ubezpieczeniom społecznym (np. z własnym pracownikiem, z osobą, która nie ma żadnego innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń itp.), to nawet gdy umowa została zawarta np. na dzień, dwa lub pięć, to powstaje obowiązek ubezpieczenia.Źródło:
