Eli Lilly, producent popularnego Mounjaro, wkrótce może wprowadzić na rynek nowy przełomowy lek na otyłość. „Nigdy wcześniej nie obserwowaliśmy takiej redukcji masy ciała” – mówi Patrik Jönsson, szwedzki członek najwyższego kierownictwa amerykańskiego giganta farmaceutycznego, który zdecydowanie wyprzedził duńską firmę Novo Nordisk.
Jednocześnie ostrzega, że wielu Szwedów może nie mieć dostępu do nowych leków.
„To klasa sama w sobie. Nigdy wcześniej nie obserwowaliśmy takiej redukcji masy ciała” – mówi Patrik Jönsson, szwedzki szef Eli Lilly, który podczas wizyty w Szwecji udzielił wywiadu dziennikowi „Dagens industri”.
Lek, o którym mówi, to retatrutyd. W badaniu III fazy Triumph-1 uczestnicy po 80 tygodniach osiągnęli średnią redukcję masy ciała o 28,3 proc.
To wynik porównywalny z efektami chirurgii bariatrycznej, czyli operacyjnego zmniejszenia żołądka lub modyfikacji przewodu pokarmowego. Przykładem jest gastric bypass, podczas którego zmniejsza się pojemność żołądka. Przed pojawieniem się nowej generacji leków na odchudzanie była to zdecydowanie najskuteczniejsza metoda redukcji masy ciała u pacjentów.
Dla porównania, osoby przyjmujące Wegovy firmy Novo Nordisk tracą zwykle około 14 proc. masy ciała po 72 tygodniach, podczas gdy pacjenci stosujący Mounjaro firmy Eli Lilly tracą w tym samym czasie około 20 proc. masy ciała.
W jednym z badań Eli Lilly, Triumph-4, u uczestników cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego, którzy przyjmowali retatrutyd, zaobserwowano również znaczące zmniejszenie bólu.
„Nie widziałem wcześniej niczego podobnego” – mówi Patrik Jönsson, odpowiedzialny za działalność Eli Lilly poza Stanami Zjednoczonymi. Oznacza to, że jest jedną z najbardziej wpływowych osób w światowej branży farmaceutycznej, a także jednym z najbardziej wpływowych szwedzkich menedżerów.
Na czym polega sekret retatrutydu?
Sekret retatrutydu polega na tym, że lek aktywuje dodatkowy receptor w porównaniu z obecnymi bestsellerami. Mounjaro aktywuje dwa receptory, natomiast Wegovy firmy Novo Nordisk tylko jeden.
Wszystkie trzy receptory aktywowane przez retatrutyd zaczynają się na literę „G”, dlatego lek zyskał przydomek „Triple G”.
„Będziemy mieli kompletny pakiet dokumentów rejestracyjnych gotowy do złożenia w FDA (amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków – przyp. red.) w pierwszym kwartale 2027 roku. Następnie zazwyczaj potrzeba od 3 do 12 miesięcy, zanim FDA wyda decyzję w sprawie zatwierdzenia leku, w zależności od rodzaju procedury” – mówi Patrik Jönsson, opisując dalszą drogę retatrutydu na rynek.
„Planujemy złożyć wniosek do EMA (Europejskiej Agencji Leków – przyp. red.) stosunkowo krótko po złożeniu wniosku do FDA. Oznacza to, że lek mógłby być dostępny w Szwecji w 2028 roku, jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem” – dodaje.
Obawa o dostępność leków w Szwecji
Patrik Jönsson obawia się, że Szwecja może w przyszłości nie mieć dostępu do nowych, przełomowych leków.
„Tylko 45 proc. nowych leków zatwierdzonych w UE staje się dostępnych dla szwedzkich pacjentów, a trend jest spadkowy. To niepokojące z punktu widzenia szwedzkich pacjentów” – mówi.
Ostrzega również, że ma to wpływ na gospodarkę.
„Lecanemab firmy Bioarctic, który nie został objęty refundacją w Szwecji, jest tego przykładem. Utrudnia to Szwecji przyciąganie inwestycji” – mówi Patrik Jönsson.
„Jesteśmy bardzo dobrzy w badaniach naukowych. Mamy świetnie rozwiniętą opiekę kliniczną. Nasze rejestry są wyjątkowe. Nie czerpiemy jednak w pełni korzyści z tych atutów. Szwecja mogłaby stać się krajem wyznaczającym kierunki rozwoju” – dodaje.
Wegovy za drogi dla systemu?
Kiedy szwedzka Agencja ds. Oceny Technologii Medycznych i Refundacji (TLV) odrzuciła wniosek Novo Nordisk o refundację leku Wegovy, urząd poinformował „Dagens industri”, że gdyby wszyscy kwalifikujący się mieszkańcy Szwecji – około 1,6 mln osób – przyjmowali lek, kosztowałoby to około 55 mld koron szwedzkich.
Dla porównania całkowity koszt wszystkich leków objętych szwedzkim systemem ochrony przed nadmiernymi wydatkami na leki wyniósł w 2025 roku 47,5 mld koron.
Cztery dawki – wystarczające na cztery tygodnie – Wegovy firmy Novo Nordisk lub Mounjaro firmy Eli Lilly mogą kosztować do około 4 tys. koron, w zależności od dawki.
Eli Lilly niedawno złożyło w Szwecji wniosek o objęcie Mounjaro refundacją w leczeniu otyłości. Firma ocenia jednak, że rzeczywisty koszt dla gospodarki byłby znacznie niższy niż scenariusz przedstawiony przez TLV. Wynika to m.in. z faktu, że doświadczenia pokazują, iż nie wszyscy ludzie z BMI powyżej 30 szukają leczenia.
„Otyłość kosztuje szwedzkie społeczeństwo ponad 100 mld koron rocznie w kosztach bezpośrednich i pośrednich. Trzeba więc spojrzeć na ten problem całościowo. Ceny leków na otyłość są uzasadnione, jeśli weźmiemy pod uwagę wartość, jaką generują” – mówi Patrik Jönsson.
„Obecnie mamy natomiast w Szwecji ogromne nierówności w dostępie do leków, ponieważ Mounjaro nie jest objęte refundacją” – dodaje.
Ponad 90 tys. Szwedów przyjmuje Mounjaro
Ponad 90 tys. Szwedów przyjmuje Mounjaro każdego miesiąca. Ponieważ także wskazanie dotyczące cukrzycy nie jest objęte w Szwecji refundacją, można przypuszczać, że niemal wszyscy stosują ten lek z powodu problemów z masą ciała.
W ciągu ostatnich 12 miesięcy Mounjaro wygenerowało dla Eli Lilly ponad 300 mld koron przychodów.
Po ogromnym sukcesie leków na odchudzanie amerykański gigant farmaceutyczny stał się zdecydowanie największą firmą w branży pod względem kapitalizacji giełdowej. Spółka z Indianapolis jest obecnie warta około pięć razy więcej niż jej największy rywal, Novo Nordisk, oraz ponad cztery razy więcej niż brytyjsko-szwedzka AstraZeneca.
„Wszystko zaczyna się od naszego zaangażowania w badania naukowe. Z czasem inwestowaliśmy około 25 proc. naszych przychodów w badania i rozwój” – mówi Patrik Jönsson, wyjaśniając źródła sukcesu Eli Lilly.
Jako przykład wskazuje lek Kisunla stosowany w chorobie Alzheimera, który został zatwierdzony w UE niemal rok temu.
„Przez trzy dekady pracowaliśmy nad chorobą Alzheimera, zanim udało nam się opracować lek, który w badaniach III fazy wykazał wyraźnie pozytywne rezultaty. Sądzę, że do tej pory zainwestowaliśmy w ten obszar blisko 10 mld dolarów”.
Eli Lilly wyprzedziło Novo Nordisk
W wyścigu o rynek leków na odchudzanie Wegovy firmy Novo Nordisk zostało zatwierdzone w USA w czerwcu 2021 roku. Minęły jednak ponad dwa lata, zanim konkurencyjny lek Eli Lilly otrzymał zgodę amerykańskiej FDA.
Zazwyczaj firma, która jako pierwsza wprowadza lek na rynek, zyskuje znaczącą przewagę. W tym przypadku tak się jednak nie stało.
„Mamy inny mechanizm działania – dwa agonisty (substancje aktywujące dwa receptory – przyp. red.) zamiast jednego. W badaniach porównawczych obserwujemy lepszy wpływ na długoterminowy poziom cukru we krwi, czyli HbA1c, u pacjentów z cukrzycą typu 2, a także znacząco większą redukcję masy ciała. Sądzę, że te różnice doprowadziły do preferowania naszego leku zarówno przez pracowników ochrony zdrowia, jak i pacjentów” – mówi Jönsson.
Po odstawieniu leków waga często wraca
Większość pacjentów, którzy przestają przyjmować leki na odchudzanie, takie jak Mounjaro, ponownie przybiera na wadze.
„Pokazuje to, że otyłość jest chorobą przewlekłą i – podobnie jak wszystkie inne choroby przewlekłe – powinna być leczona przewlekle” – mówi Patrik Jönsson.
„Przeprowadziliśmy badania, w których obserwowaliśmy pacjentów przyjmujących maksymalną dawkę 15 mg tirzepatydu (substancji czynnej Mounjaro – przyp. red.), a następnie zmniejszających dawkę do 5 mg, aby sprawdzić, czy są w stanie utrzymać masę ciała. Duża większość pacjentów jest w stanie ją utrzymać” – dodaje.
Johan Wendel
