Banki centralne to jedne z najważniejszych instytucji państwa, odpowiedzialne za ich politykę pieniężną; błędy ich szefów mogą zaważyć na kondycji kraju, jego postrzeganiu przez inwestorów, czy zaufaniu rynków. Nawet wypowiedzi prezesów banków centralnych mogą mieć istotny wpływ na koniunkturę.
Słowacja
Szef Banku Centralnego Słowacji Peter Kaźmir miał pojawić się w czwartek w sądzie, przed którym staje w związku z oskarżeniem o przekazywanie łapówek w wysokości 48 tys. euro. Zarzuty dotyczą lat 2016-2018, gdy Kaźmir był ministrem finansów. Miał przekazać łapówkę szefowi administracji finansowej w zamian za zwolnienia w opłatach VAT.
Kaźmir usłyszał zarzuty już w 2022 roku, ale prokurator generalny skorzystał ze swoich uprawnień i wstrzymał postępowanie. Uznał, że dowody przeciwko byłemu ministrowi i szefowi banku centralnego są słabe, bo opierają się jedynie na zeznaniach osoby karanej.
Policja jednak później ponownie postawiła zarzuty Kaźmirowi. Szef banku centralnego, którego kadencja kończy się w 2025 roku, od początku tego postępowania utrzymuje, że jest niewinny, a oskarżenie miało go zmusić do ustąpienia z urzędu, on jednak stanowczo wykluczył dymisję.
W sądzie zakończyło się już postępowanie dowodowe. W czwartek miało się rozpocząć wysłuchanie mów końcowych, ale posiedzenie odwołano w związku z chorobą oskarżonego.
Glapiński stanie przed Trybunałem Stanu?
Osiem zarzutów we wniosku o Trybunał Stanu dla Glapińskiego. Oto szczegóły
Szwecja
Bank Szwedzki jest najstarszym na świecie bankiem centralnym; został założony w 1668 roku. Jego poprzednikiem był pierwszy bank w kraju, Stockholm Banco, powstały w 1656 roku i należący do Johana Palmstrucha.
Jego właściciel został skazany na wygnanie i zapłatę odszkodowania za doprowadzenie firmy do bankructwa. Następnie bank ten został kupiony (zrekonstruowany) przez parlament Szwecji Riksdag i w ten sposób w 1668 roku powstał bank centralny. Palmstruch został ostatecznie ułaskawiony.
Łotwa
W grudniu 2023 roku szef Banku Łotwy w latach 2001-19, Ilmars Rimszeviczs, został skazany za korupcję na sześć lat pozbawienia wolności i konfiskatę majątku. Skazany nie przyznał się do winy.
Rimszeviczs został zatrzymany w 2018 roku przez Biuro Przeciwdziałania Korupcji (KNAB) w związku z zarzutem przyjęcia łapówki od banku Trasta komercbanka. Zawieszono go wówczas w pełnieniu obowiązków.
Według śledczych Rimszeviczs przyjął od przedstawicieli Trasta komercbanka pieniądze i wykupiono dla niego wycieczkę.
Obecny prezes Banku Łotwy Martinsz Kazaks ocenił, że sprawa Rimszeviczsa była poważnym ciosem dla reputacji banku i państwa.
W 2018 roku Rimszeviczs, który również zasiadał we władzach Europejskiego Banku Centralnego, złożył skargę przeciwko Łotwie do TSUE w związku z nałożeniem na niego ograniczeń dotyczących opuszczania kraju.
Trybunał w 2019 roku stwierdził nieważność decyzji zawieszającej prezesa banku centralnego Łotwy w obowiązkach, argumentował bowiem, że Łotwa nie przedstawiła dowodów na poważne uchybienie, którego Rimszeviczs miał się dopuścić.
Jak jednak przypomina portal łotewskiego nadawcy LSM, w 2021 roku TSUE orzekł natomiast, że jeżeli organy ścigania ustalą, iż prezes banku centralnego w sposób oczywisty nie działał w ramach oficjalnych uprawnień przyjmując korzyści majątkowe, to postępowanie przeciwko niemu może być kontynuowane, bo w tym przypadku nie ma zastosowania immunitet procesowy. Trybunał podkreślił, że oszustwo, korupcja lub pranie pieniędzy nie są czynnościami prowadzonymi przez prezesa banku centralnego z racji jego urzędu.
USA
Amerykański bank centralny, czyli System Rezerwy Federalnej (Fed), istnieje od 1913 roku i został powołany do życia na mocy ustawy Kongresu za prezydentury Woodrowa Wilsona, by zapobiegać panikom bankowym, kontrolować ceny, regulować działalność banków komercyjnych i dążyć do pełnego zatrudnienia w gospodarce.
Fed jest niezwykłym bankiem centralnym m.in. ze względu na swój publiczno-prywatny charakter i strukturę. Złożony jest z szeregu regionalnych Banków Rezerwy Federalnej - których dyrektorzy wybierani są przez prywatne banki - oraz Rady Gubernatorów, którzy nominowani są przez prezydenta i muszą uzyskać zgodę Senatu. Przewodniczący Rady Gubernatorów, czyli szef Fed wybierany jest na czteroletnią kadencję, zaś gubernatorzy - na czternastoletnią.
Wielokrotnie zdarzało się, że prezydenci wybierali na szefów Rezerwy Federalnej kogoś z przeciwnej partii. Tak było w przypadku obecnego szefa Jerome'a Powella, zarejestrowanego członka Partii Republikańskiej, który został powołany na to stanowisko przez Donalda Trumpa, lecz ponownie wybrany na kolejną kadencję przez prezydenta Joe Bidena i kontrolowany przez Demokratów Senat.
Unia Europejska
Europejski Bank Centralny (EBC) odgrywa nietypową rolę, jest bowiem bankiem unii walutowej kilkunastu państw. Jego siedzibą jest Frankfurt, jeden z najważniejszych ośrodków finansowych Europy i świata, a szefową Christine Lagarde, była dyrektor zarządzająca Międzynarodowego Funduszy Walutowego i była minister finansów Francji.
Bank odegrał fundamentalną rolę w latach kryzysu finansowego, który nastąpił po upadku banku Lehman Brothers; jego ówczesny szef Mario Draghi wygłosił 26 lipca 2012 roku słynną mowę, w której zapewnił, że jego instytucja zrobi wszystko, co w jej mocy (wystąpienie nazwane "whatever it takes"), by ocalić euro. Uważa się, że polityka Draghiego i właśnie ta wypowiedź była punktem zwrotnym w latach kryzysu, pozwoliła na przywrócenie zaufania na rynkach i uratowała wspólną walutę.
EBC, który jest jednym z najważniejszych banków centralnych świata, stoi na straży wspólnej waluty, odpowiada za jej emisję, tworzy politykę monetarną strefy euro, a także współpracuje z bankami centralnymi wszystkich państw UE. Powstał w 1999 roku z misją gwarantowania i utrzymywania stabilności cen. (PAP)
osk/ ptg/ zys/ ndz/ fit/ mhr/
