Skrócenie pierwszego okresu aresztu z trzech do jednego miesiąca, jawne posiedzenia sądu ws wniosku o areszt, wprowadzenie zasady, że tymczasowego aresztu nie stosuje się jeśli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 2 lat - to niektóre propozycje Polski 2050 zmian w Kpk.
Przygotowany przez posłów Polski 2050 projekt nowelizacji Kodeksie postępowania karnego wpłynął w piątek do Sejmu.
Projekt przewiduje m.in. skrócenie pierwszego okresu stosowania tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym z trzech miesięcy do miesiąca oraz ograniczenie łącznego czasu aresztu do 12 miesięcy. Sąd miałby obowiązek odmówić przedłużenia aresztu, jeśli prokurator bez uzasadnienia nie przeprowadził wcześniej planowanych czynności procesowych.
Według propozycji Polski2050 posiedzenia sądu dotyczące zastosowania lub przedłużenia aresztu byłyby co do zasady jawne, z możliwością wyłączenia jawności przez sąd ze względu na dobro postępowania. Prokurator miałby obowiązkowo uczestniczyć w posiedzeniu aresztowym - jego nieobecność oznaczałaby cofnięcie wniosku; zażalenia na decyzje dotyczące aresztu miałby rozpoznawać trzyosobowy skład sędziowski.
Projekt przewiduje, że wniosek o zastosowanie aresztu miałby być rozpoznawany niezwłocznie, nie później jednak niż przed upływem 24 godzin od jego złożenia. Ponadto sąd, rozpoznając wniosek o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresztowania, dokonywać miałby jego kontroli, również co do prawidłowości i zasadności przyjętego przez prokuratora opisu czynu oraz kwalifikacji prawnej.
Propozycja Polski 2050 zakłada też zmianę w przesłankach tymczasowego aresztowania. Obecnie jest to uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się albo nakłaniania do składania fałszywych zeznań, wyjaśnień lub w inny bezprawny sposób utrudniania postępowania. Zgodnie z projektem Polski 2050 zamiast „uzasadnionej” musi zachodzić „realna” obawa ucieczki i „realna na danym etapie postępowania obawa” mataczenia.
Ponadto Polska 2050 proponuje, by tymczasowe aresztowanie było stosowane „w razie skazania przez sąd pierwszej instancji na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą”.
Obecnie w Kpk stanowi, że tymczasowe aresztowanie można stosować, „jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą”.
Projekt wprowadza też zasadę, że tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 2 lat.
Propozycja Polski 2050 przewiduje przywrócenie bezwzględnego zakazu wykorzystywania dowodów uzyskanych za pomocą czynu zabronionego (tzw. owoce zatrutego drzewa). Obecne przepisy dopuszczają takie dowody z wyjątkiem najpoważniejszych przestępstw, takich jak zabójstwo, ciężki uszczerbek na zdrowiu czy bezprawne pozbawienie wolności.
Zakłada również likwidację przepisu pozwalającego prokuratorowi samodzielnie decydować o wykorzystaniu dowodów uzyskanych „przy okazji” kontroli operacyjnej oraz wprowadzenie wymogu sądowej kontroli wykorzystania dowodów uzyskanych w ramach kontroli procesowej wykraczających poza zakres zgody sądu.
Zgodnie z projektem wprowadzony miałby zostać obowiązek niezwłocznego zawiadamiania opiekunów o zastosowaniu tymczasowego aresztowania wobec osoby poniżej 18. roku życia oraz prawo do zaskarżenia decyzji ograniczającej kontakt z obrońcą.
W połowie marca b.r prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelizację Kodeksu postępowania karnego - obszerną reformę procedury karnej dotyczącą m.in. ograniczenia tymczasowych aresztów oraz zakazu korzystania z nielegalnych dowodów.
W zawetowane nowelizacji zawarto m.in. nowe, odmienne podejście do możliwości stosowania tymczasowych aresztów z powodu tzw. surowości kary. Górna granica kary pozbawienia wolności – rozumiana jako surowa – miała zostać podniesiona z 8 do 10 lat. Jednocześnie okres stosowania aresztu na podstawie tego przepisu do czasu wydania wyroku przez sąd I instancji nie mógłby przekroczyć 12 miesięcy. Zakładano też powrót do przepisów sprzed czasów rządów PiS, zgodnie z którymi „tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 2 lat”. Granica ta jest teraz obniżona do kary roku pozbawienia wolności.
Kolejny aspekt zmian odnosił się do możliwości wykorzystania w postępowaniu karnym tzw. nielegalnych dowodów. Obowiązujący teraz w Kpk przepis głosi, że „dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za pomocą czynu zabronionego, (...) chyba że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza publicznego obowiązków służbowych w wyniku: zabójstwa, umyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności”.
Rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz stwierdził wówczas, że przyjęcie w tej nowelizacji „pojedynczych rozwiązań korzystnych, nie jest wystarczającą przesłanką do podpisania ustawy”, bowiem nowe przepisy mogłyby „utrudniać prowadzenie postępowań karnych, co byłoby sprzeczne z interesem obywateli i obowiązkiem państwa do zapewnienia im bezpieczeństwa”, a
Z kolei szef prezydenckiej kancelarii Zbigniew Bogucki mówił wtedy m.in., że przepisy zawetowanej noweli Kpk mówiące, że tymczasowego aresztowania nie można byłoby stosować przy przestępstwach zagrożonych karą do 2 lat pozbawienia wolności, godziły w ochronę małoletnich. Wskazywał, że aresztowania nie można by było stosować np. „w przypadku podejrzanego, odpowiednio oskarżonego” o czyn z artykułu Kodeksu karnego mówiący o odpowiedzialności za spowodowanie „uszkodzenia ciała dziecka poczętego lub rozstrój zagrażający jego życiu” oraz w przypadku przestępstwa z artykułu Kk mówiącego o odpowiedzialności m.in. za nawiązywanie w internecie kontaktu z osobą poniżej 15 roku życia w celu jej wykorzystania seksualnego. (PAP)
pab/ mok/
