Produktywne myślenie składa się z dwóch odrębnych umiejętności: kreatywnego myślenia oraz myślenia krytycznego. Najważniejszą zasadą produktywnego myślenia jest oddzielenie tych dwóch form myślenia od siebie. Nie jest to takie proste, gdyż odruchowo wykorzystujemy zarówno kreatywne, jak i krytyczne myślenie w tym samym czasie. Przypomnij sobie, kiedy ostatnio próbowałeś rozwiązać jakiś problem albo wymyślić nowe podejście. Prawdopodobnie tok Twoich myśli wyglądał następująco: Hmm... Wiem, zrobię... Nie, za drogie, okay, może spróbuj... Nie, nie zdążę na czas... A może... Nie, to zbyt ryzykowne... Mógłbym zawsze... Zapomnij. Zniszczyliby to w dwie sekundy... Ach, zresztą chyba nie ma żadnej lepszej możliwości.
Gdy spróbujesz jednocześnie myśleć kreatywnie, aby stworzyć nowe pomysły, i krytycznie, aby je ocenić, zobaczysz, że doprowadzi Cię to do automatycznego odrzucenia wielu pomysłów z potencjałem. To tak, jakbyś próbował prowadzić z jedną nogą na gazie, a drugą na hamulcu: nigdzie nie dojedziesz i prawdopodobnie coś się zepsuje.
Kreatywne myślenie posiada trzy zasadnicze cechy. Po pierwsze, jest generatywne, innymi słowy, jego podstawową zasadą jest stworzenie czegoś z niczego. Generowanie idei przybiera najróżniejsze formy; może to być sen na jawie, bujanie w obłokach, gdybanie, tworzenie najdziwniejszych skojarzeń albo po prostu zwykła refleksja. Mniejsza o to, jak dochodzisz do nowych pomysłów — niestety, są one niezwykle ulotne. Są efemeryczną, zmienną, przemijającą myślą. Wystarczy krótka chwila, żebyś zapomniał, o czym pomyślałeś.
| Dzięki odtwórczemu myśleniu można unowocześnić stary powóz. Ale tylko dzięki produktywnemu myśleniu możemy wyobrazić sobie samochód » |
Te ulotne nowe pomysły pojawiają się dzięki drugiej zasadzie kreatywnego myślenia: niewartościowania. Nie możesz generować myśli i oceniać ich w tym samym czasie. Połowicznie dopracowane idee nie przetrwają w obliczu siły Twojego intelektu. Jak często oceniałeś pomysły, zanim zdążyły się na dobre skrystalizować?
Trzecia cecha kreatywnego myślenia wywodzi się bezpośrednio z dwóch poprzednich — jest nią ekspansywność. Generując idee, pozwalając im żyć własnym życiem, bez wartościowania, sprawiasz, że w Twojej głowie roi się od nowych pomysłów. Kreatywne myślenie jest więc generatywne, niewartościujące i ekspansywne. W rezultacie, kiedy myślisz kreatywnie, tworzysz listy. Długie listy nowych pomysłów.
Krytyczne i kreatywne myślenie są niczym siły yin i yang, które według filozofii chińskiej wzajemnie na siebie oddziałują i uzupełniają się. Krytyczne myślenie jest yang, a kreatywne yin. Podobnie jak w przypadku kreatywnego myślenia, możemy wskazać trzy charakterystyczne cechy myślenia krytycznego. Po pierwsze, jest ono analityczne: bada, pyta i testuje. Kiedy myślisz krytycznie, patrzysz na sprawy dogłębnie, analizujesz całość zagadnienia i dochodzisz do nowych wniosków. Badasz, aby zrozumieć, poszukujesz porządku, a także chcesz odkryć prawdziwe znaczenie. Drugą cechą jest wartościowanie. Jego zadaniem jest określenie, czy pomysły spełniają kryteria sukcesu i podlegają dalszej analizie. Krytyczne myślenie pozwala Ci porównywać pomysły z ogólnymi standardami. Po trzecie, krytyczne myślenie jest selektywne. Zawęża długą listę pomysłów, wygenerowanych podczas kreatywnego myślenia, aby można było skupić się na kilku wybranych, wykonalnych ideach. Wykorzystujesz krytyczne myślenie, aby zidentyfikować najlepsze pomysły i rozwinąć je, i skupiasz się na tych, które mają największy potencjał. Krytyczne myślenie jest więc analityczne, wartościujące i selektywne. Kiedy myślisz krytycznie, dokonujesz wyboru.
| Wzorce działania nie dotyczą wyłącznie osobistych nawyków. Wzorce postępowania mogą być przekazane nieświadomie przez drugą osobę » |
Efektywne produktywne myślenie jest wynikiem przemienności kreatywnego i krytycznego myślenia. Wyobraź sobie dwustronne wiosło od kajaka. Jedna strona przedstawia kreatywne myślenie, druga krytyczne. Jeśli będziesz posługiwać się tylko kreatywnym myśleniem, będziesz kręcić się w kółko. Jeśli wykorzystasz tylko myślenie krytyczne, również będziesz kręcić się w kółko, tyle że w drugą stronę. Najistotniejsza jest przemienność: kreatywność, krytyka, kreatywność, krytyka. To sposób, dzięki któremu sięgniesz szczytów. To właśnie myślenie tenkaizen.
Źródło:
