Europa stoi w obliczu dekady, która zdefiniuje jej pozycję na globalnej mapie innowacji. Trwająca rewolucja w obszarze sztucznej inteligencji, napięcia geopolityczne oraz potrzeba uniezależnienia łańcuchów dostaw zmuszają Stary Kontynent do przewartościowania dotychczasowych priorytetów. Podczas serii panelu eksperckiego na Made in Wrocław eksperci nakreślili mapę strategicznych technologii.
Dyskusję o horyzoncie najbliższych 10 lat, otwartą przez Patrycję Urbańską-Walas z Women in Big Data, zdominowała diagnoza unijnych przewag i zapóźnień. Uczestniczący eksperci nie mieli wątpliwości: fundamentem budowy pozycji gospodarczej kontynentu pozostają sztuczna inteligencja oraz zaawansowana robotyzacja.
Choć Europa oddała pole Stanom Zjednoczonym i Chinom w segmencie produkcji procesorów (GPU, CPU) oraz pamięci masowych, posiada potężny atut w postaci infrastruktury sieciowej.
Straciliśmy dystans w obszarze chipów i pamięci na rzecz USA oraz Chin, ale Europa wciąż jest liderem w dziedzinie łączności. To właśnie ta domena jest dziś krytyczna dla rozwoju wydajnej infrastruktury pod systemy sztucznej inteligencji – zauważył prezes zarządu Nokia Poland Taras Lukaniuk.
Sztuczna inteligencja przestała być traktowana jako odrębna branża – stała się technologią horyzontalną, obecną w telekomunikacji, inżynierii kwantowej i rozwiązaniach podwójnego zastosowania (dual-use). Na liście technologii krytycznych dla bezpieczeństwa i suwerenności kontynentu kluczowe miejsca zajmują:
- technologie kosmiczne powiązane z obronnością (nawigacja, zaawansowana detekcja i konstelacje małych satelitów),
- inżynieria kwantowa,
- biotechnologia, produkcja leków nowej generacji i szczepionek.
Odpowiedzią na te wyzwania stają się nowe inicjatywy unijne, m.in. Europejskie Obserwatorium Technologii Krytycznych oraz powstający kampus badawczy we Włoszech. Za priorytetami politycznymi idzie również kapitał. W nadchodzącej perspektywie finansowej (2028–2034) kluczową rolę odegrają platforma STEP (Strategic Technologies for Europe Platform) oraz Europejski Fundusz Konkurencyjności.
Zmienia się także podejście sektora publicznego do innowatorów. Państwo coraz częściej występuje w roli pierwszego klienta, testując i wdrażając rodzime technologie poprzez elastyczne procedury zakupowe: hakatony wdrożeniowe (np. platforma Haknes), dialog konkurencyjny oraz dedykowaną platformę GovTech.
Z perspektywy europejskich dostawców technologii realna suwerenność musi opierać się na twardych fundamentach operacyjnych.
- Suwerenność cyfrowa Europy wymaga jednoczesnego oparcia się na czterech filarach: dynamicznym rozwoju AI, rozbudowie europejskiej infrastruktury, zaufanej chmurze (sovereign cloud) oraz efektywnym zarządzaniu energią i chłodzeniem w centrach danych. Bez tego nie zwiększymy adopcji tych narzędzi wśród małych i średnich przedsiębiorstw - podkreślił Nicolas Romel, reprezentujący OVHcloud.
„Przestańmy ograniczać się do alokacji krajowych”. PARP apeluje o odważny skok po środki z Brukseli
Polska i europejska gospodarka stoją przed momentem, w którym strategiczne wsparcie musi trafić w obszary o najwyższym znaczeniu dla naszej suwerenności: od technologii kosmicznych i obronnych, przez inżynierię kwantową, aż po biotechnologię i leki. Aby jednak w pełni wykorzystać ten potencjał, polskie przedsiębiorstwa muszą zmienić podejście do finansowania – zachęcamy do bezpośredniego aplikowania w konkursach ogłaszanych przez Komisję Europejską w ramach programu STEP czy Europejskiego Funduszu Konkurencyjności, zamiast ograniczać się wyłącznie do alokacji krajowych
Od bezpieczeństwa danych po model Bielik. Praktyka wdrożeń AI
Przejście od akademickich debat do wdrożeń w złożonych strukturach IT i sektorze publicznym weryfikuje deklaracje rynkowe. Janusz Taterka z Capgemini wskazał, że udany projekt AI w korporacyjnym otoczeniu wymaga spełnienia trzech warunków brzegowych.
- W złożonych środowiskach IT sukces wdrożenia zależy od trzech filarów: trafnego doboru use case’a, który natychmiast wykaże ROI i przekona użytkowników, pełnej kontroli nad bezpiecznymi danymi udostępnianymi agentom AI, a także suwerenności, czyli oparcia procesów na europejskiej infrastrukturze chmurowej i modelach open-weight - podkreśla.
Wzorcowym przykładem europejskiej alternatywy technologicznej jest rozwój polskiego dużego modelu językowego Bielik. Jego twórcy przeszli pełną, rygorystyczną ścieżkę inżynieryjną, wykorzystując zasoby superkomputerów ACK Cyfronet AGH.
Prace nad dużym modelem językowym to złożona inżynieria. Zaczęliśmy od pozyskania czystych danych – zebraliśmy 1 TB polskich źródeł, co jest kluczowe także dla ochrony naszego dziedzictwa kulturowego. Następnie przeszliśmy przez pre-training, uczący logiki i struktury języka, aż po fine-tuning z udziałem człowieka (Human Reinforced Fine-Tuning) i rygorystyczną ewaluację – relacjonował dyrektor Deviniti Piotr Dorosz, przypominając o premierze wersji Bielik 3.11 obsługującej aż 30 języków.
Model znajduje już praktyczne zastosowanie w niszach wymagających najwyższego rygoru merytorycznego, takich jak sektor prawny (m.in. wdrożenie w startupie Gajus Lex). Doświadczenie to dowodzi, że lokalne ekosystemy – łączące dostawców chmury, operatorów sieciowych i wyspecjalizowane agencje wdrożeniowe – są w stanie dostarczać gotowe, bezpieczne narzędzia dla sektora MŚP w całej Europie.
Kapitał ludzki i centra R&D, czyli skalowanie talentu we Wrocławiu
Nawet najlepsza architektura obliczeniowa pozostaje bezużyteczna bez zaplecza badawczo-rozwojowego. Skuteczny model budowy potęgi inżynieryjnej w Europie Środkowo-Wschodniej obrazuje historia wrocławskiego centrum R&D Nokia, które od 2000 roku urosło z 8-osobowego zespołu do potęgi zatrudniającej ponad 4500 specjalistów.
Przedstawiciel Nokia Wrocław podsumował tę transformację krótko:
Za tym sukcesem stoją trzy fundamenty: ciągła gotowość organizacji do elastycznego skalowania rekrutacji, silne zakorzenienie we wrocławskim ekosystemie akademickim i miejskim oraz różnorodność. Udział kobiet w naszym zespole wynosi 23 proc., podczas gdy średnia w branży technologii waha się wokół 10–11 proc. - krótko podsumował przedstawiciel Nokii.
Równolegle rozwijane są programy systemowego wsparcia różnorodności oraz transferu wiedzy. Paulina Zadura z PARP zwróciła uwagę na potrzebę budowania profesjonalnego zaplecza doradczego oraz aktywizacji nowych grup przedsiębiorców:
- Wzmocnienie europejskiej konkurencyjności to także kwestia różnorodności i budowy instytucjonalnego wsparcia. We współpracy z funduszami norweskimi uruchamiamy dedykowany akcelerator dla kobiet-przedsiębiorczyń rozwijających projekty na styku technologii cyfrowych i zielonej transformacji (twin transition). Równocześnie musimy rozwijać w Polsce sieć silnych instytucji doradczych, które przeprowadzą nasze spółki przez wymagające procedury unijne na poziomie centralnym w Brukseli - wyjaśnia.
Plan na najbliższe 2 lata. Co Europa musi zrobić natychmiast?
W podsumowaniu paneli prowadzonym przez Patrycję Urbańską-Walas z Women in Big Data prelegenci sformułowali zwięzłe, pragmatyczne rekomendacje na najbliższe 24 miesiące:
- Odwaga i „zdrowy europejski egoizm technologiczny”: Odrzucenie kompleksów wobec graczy z Doliny Krzemowej i Azji oraz bezkompromisowa ochrona własnych innowacji i danych.
- Strategiczna redefinicja biznesu przez AI: Przemyślane, dalekosiężne podejście do transformacji cyfrowej – jak zaznaczył pan Piotr, „sztuczna inteligencja w firmach musi służyć wymyśleniu modelu biznesowego na nowo i budowaniu przewagi rynkowej, a nie sprowadzać się jedynie do prostej redukcji kosztów”.
- Domykanie łańcuchów wartości: Zacieśnianie współpracy wewnątrz UE, tak aby projektowanie, infrastruktura chmurowa, modele językowe oraz komercjalizacja pozostawały w europejskich rękach.
- Państwo jako wiarygodny pierwszy klient: Przejście sektora publicznego od deklaracji do czynów poprzez otwieranie zamówień publicznych na rodzime rozwiązania i wspólne testowanie innowacji z rynkiem.
- Inwestycje w suwerenną infrastrukturę i kapitał społeczny: Równoległe finansowanie centrów danych oraz budowanie szerokich partnerstw aktywizujących przedsiębiorców do adopcji nowych narzędzi.
Chcesz być miłym szefem? Znany inwestor: To prosty przepis na zawał i straty w firmie
Budowanie i skalowanie biznesu kojarzy się z nieustannym działaniem: czarowanie inwestorów pomysłami na biznes, gaszeniem firmowych pożarów i pracą po kilkanaście godzin na dobę. Doświadczenie Tomasza Karwatki, którzy przeszedł drogę od balansowania na skraju bankructwa do wielomilionowych transakcji, weryfikuje ten mit. Sukces w biznesie rzadko bywa efektem „jakoś to będzie”. Znacznie częściej wynika z bezwzględnej szczerości wobec liczb, umiejętności poskromienia własnego ego oraz odwagi, by oddać kontrolę innym.
opr. red.
