Przed nami turbulencje, ostrzega Związek Banków Polskich w raporcie „Polska i Europa. Nowe rozdanie gospodarcze”. Sektor bankowy jest coraz mniej rentowny, a lada moment poważny problem stanowić będą niespłacane zobowiązania klientów. To może skończyć się zakręceniem kurka z kredytami.
Związek Banków Polskich co roku publikuje raport przedstawiający syntetycznie najważniejsze wyzwania stające przed sektorem i gospodarką. Ostatnia edycja, zaprezentowana przed kilkoma dniami, zawiera znacznie większą niż w poprzednich latach dawkę pesymizmu. Autorzy podkreślają, że gospodarcze skutki epidemii uderzą w banki ze sporym opóźnieniem i będą odczuwalne przez dłuższy czas. Część zagrożeń to jednak wynik nie tylko ostatnich zmian w otoczeniu, ale długoterminowych trendów.
Sektor bankowy w Polsce jest stosunkowo niewielki, zwłaszcza jeśli porównać jego pozycję mierzoną wartością aktywów do PKB ze wskaźnikami w innych krajach europejskich. W takim zestawieniu znajduje się na czwartym miejscu od końca. Relacja aktywów do PKB jest wyższa m.in. w Czechach (137 proc.) i na Węgrzech (93 proc.).
Autorzy raportu szczególnie mocno podkreślają niepokojący trend spadku rentowności sektora bankowego. Prognozują, że w perspektywie 2022 roku wskaźnik ROE (rentowności kapitału własnego, istotnego z punktu widzenia m.in. inwestorów) spadnie do 3,3 proc. i będzie znacznie niższy niż w większości krajów europejskich. Dla porównania, jeszcze w 2007 r. wskaźnik ten wynosił 22,5 proc. i przez kolejną dekadę systematycznie obniżał się, by osiągnąć 6,9 proc. w 2019 r. (unijna średnia to 7,8 proc.).
Oznacza to, upraszczając, że bankom będzie trudno pozyskiwać kapitał. Stają się one nieatrakcyjne na tle innych branż. Sytuację komplikuje dodatkowo fakt „rozwarstwienia” rentowności – obok względnie rentownych instytucji na rynku funkcjonują podmioty, które już dziś nazwać można nieefektywnymi.
Coraz więcej niespłacanych kredytów
Jednocześnie narastać będzie problem tzw. kredytów nieregularnych, czyli spłacanych z opóźnieniem lub w ogóle niespłacanych. Wskaźnik NPL (ang. non-performing loans) pokazuje, jaka jest skala tego zjawiska w odniesieniu do całości portfela kredytowego banków. „Na uwagę zasługuje jednak fakt, iż o ile w wielu krajach europejskich w ostatnich kilku latach udało się wskaźnik NPL wyraźnie zmniejszyć (dla przykładu w 2019 roku: Niemcy 1,3 proc., Francja 2,5 proc., Węgry 1,5 proc.), o tyle w Polsce pozostawał on na wciąż nieco wyższym poziomie” – wskazują autorzy analizy, podając aktualny odczyt – 6,1 proc. Uwzględniając wpływ kryzysu gospodarczego wywołanego pandemią, odsetek kredytów nieregularnych może urosnąć nawet do 8,3 proc.
To tylko jeden z czynników, który sprawi, że rentowność znajdzie się pod presją. Drugim są, według autorów analizy, obciążenia finansowe wynikające nie tylko z opodatkowania, ale także składek na BFG i inne fundusze. „Efektywna stawka podatkowa dla sektora bankowego w Polsce wyniosła w 2019 roku 40 proc. Dla porównania jeżeli chodzi o czołowego gracza polskiej branży paliwowej – stawka ta wynosiła 20 proc., branży spożywczej – 18 proc., a dla firmy sektora IT – 7 proc.” – podkreślono w raporcie.
Powtórzy się scenariusz z 2008 roku?
Związek Banków Polskich mówi o niebezpieczeństwie powtórzenia się wkrótce zjawiska obserwowanego na przełomie 2008 i 2009 r. – tzw. credit crunch. Polega ono na nadmiernym ograniczeniu dostępności kredytu, zarówno od strony podaży, jak i popytu. Banki spodziewając się kłopotów ze spłatą już udzielonych kredytów, będą powstrzymywać się przed rozwijaniem akcji kredytowej. Widać to było już w pierwszym kwartale roku, gdy mocno zaostrzono kryteria akceptowania wniosków dla większości typów produktów.
Autorzy raportu wskazują, że sytuację mogłoby poprawić kilka zmian regulacyjnych. W tym kontekście wymieniają postulaty m.in. obniżenia wag ryzyka dla kredytów mieszkaniowych i uznania niektórych kosztów za koszty uzyskania przychodu. Miałoby to zwiększyć możliwości finansowania gospodarki przez banki i zapobiec „kredytowemu załamaniu”.
