Z budynku należącego do warszawskiej firmy Pyrylandia 15 czerwca około godziny 14:00 zarejestrowany przez system monitoringu mężczyzna wyniósł dwa pudełka zawierające radiowe urządzenia łączności kolejowej F-804/2/M. Sprzęt mogący sparaliżować infrastrukturę krytyczną kraju został następnie wrzucony do bagażnika taksówki, którą odjechał złodziej.
Skradzione urządzenia systemu radiołączności kolejowej nie zostały do tej pory odzyskane, pomimo że ujęto sprawcę kradzieży. Systemy F-804/2/M są narzędziami dyspozytorskimi, które pozwalają na kontakt pomiędzy dyżurnymi ruchu i maszynistami. Mogą one nagrywać rozmowy i zdalnie zarządzać ruchem na odcinku, do którego są podłączone. Zdolne są też do nadawania sygnału Radio-Stop, który automatycznie doprowadza do uruchomienia hamulców w pociągach znajdujących się w zasięgu kilkunastu kilometrów. Zwykle używa się go, kiedy konieczne jest zatrzymanie pociągu w sytuacji awaryjnej.
Według informacji udzielonej przez Wirtualną Polskę, kilka dni po zuchwałej kradzieży nieznane osoby podjęły próbę wyłudzenia informacji dotyczących adresacji IP urządzeń systemu radiołączności. Sprawcy zadzwonili do jednego z polskich podwykonawców, pracujących dla czeskiej firmy AŻD Praha przy remoncie linii kolejowej Poznań-Wronki, na której instalowane są właśnie urządzenia F-804/2/M.
Rozmówca podający się za przedstawiciela PKP Polskich Linii Kolejowych zażądał przekazania informacji dotyczących adresacji IP urządzeń systemu radiołączności. Choć same adresy IP nie są wystarczające do przejęcia kontroli nad skradzionymi urządzeniami, telefon wzbudził podejrzenia podwykonawcy, który niezwłocznie poinformował Pyrlandię oraz Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Okradziona firma uspokaja, że F-804/2/M nie będzie działał bez odpowiedniej autoryzacji, a do przełamania pozostają też wewnętrzne zabezpieczenia PKP PLK.
Radio-Stop może sparaliżować polską kolej?
Analogowy sygnał radiowy Radio-Stop to tylko jedna z funkcji skradzionego systemu, lecz też budząca najwięcej obaw. System lokomotywy rozpoznaje komunikat i niezależnie od działań maszynisty zaczyna procedurę hamowania.
Opinia publiczna szerzej poznała ten system w lecie 2023 roku, kiedy za używanie sygnału transmitowanego przez urządzenia krótkofalowe zostało aresztowanych dwóch mężczyzn (w tym jeden policjant z Białegostoku). Oskarżeni zatrzymywali pociągi w województwie zachodniopomorskim, jednocześnie puszczając w eterze rosyjski hymn. Nie był to jednak jedyny przypadek.
Według statystyk portalu "Rynek Kolejowy" Radio-Stop w samym 2023 roku został użyty aż 775 razy, ponieważ analogowy sygnał tonowy można uzyskać bez większego problemu w internecie. Do nadania takiego sygnału, czy podsłuchiwania komunikacji pomiędzy dyspozytorami a maszynistami, także nie potrzeba wykwalifikowanego sprzętu w rodzaju F-804/2/M, gdyż da się to zrobić z wartego kilkadziesiąt złotych zestawu radiowego. Dzieje się tak, ponieważ system awaryjnego zatrzymywania w polskich pociągach jest mocno przestarzały i nie był modernizowany od niemal pół wieku.
Co zatem sprawia, że skradzione zestawy są wyjątkowe i w nieodpowiednich rękach stanowią zagrożenie dla komunikacji kolejowej w Polsce? Te warte kilkadziesiąt tysięcy złotych narzędzia mają wiele funkcji, z których jedną jest możliwość podłączenia do wewnętrznej sieci rozciągającej się wzdłuż całej trasy pociągu. Z pomocą F-804/2/M można na przykład zdalnie przełączyć się na dowolny nadajnik radiowy wzdłuż całej linii i nawiązać kontakt z maszynistą, lub zsynchronizować równoczesne nadanie Radio-Stop w kilku lokalizacjach.
Czy mogą być za to odpowiedzialni szpiedzy zza wschodniej granicy?
Śledztwo w sprawie prowadzi równolegle wydział walki z terrorem kryminalnym i zabójstw Komendy Stołecznej Policji oraz Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Nie są wykluczane żadne scenariusze, także działania służb rosyjskich lub białoruskich, mające na celu zakłócenie transportu ciężkiego sprzętu, który naszą koleją wysyłany jest na ukraiński front.
Były szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego gen. Piotr Pytel stwierdził w rozmowie z WP, że akcja wygląda na zleconą przez służby specjalne, lecz została zrealizowana "kompletnie na chama", przez co bardziej prawdopodobną opcją są działania Białorusinów. W ich obszarze zainteresowań miałaby się znajdować możliwość zakłócania ruchu polskiej kolei i monitorowania transportów (szczególnie uzbrojenia). Detektyw Michał Rybak zaznacza też, że nie należy wykluczać, że kradzież mogła być dziełem przypadkowego złodzieja, który skorzystał z okazji, albo zostać wykonana na zlecenie nieuczciwej konkurencji firmy Pyrylandia.
Wątek wschodni wydaje się jednak być najbardziej istotnym do zbadania tropem ze względu na ilość incydentów, do jakich dochodzi w całej Europie. Rosyjskie lub sympatyzujące z Rosjanami służby podejmowały się różnorodnych prób sabotażu i siania chaosu wśród państw i firm wspierających Ukrainę. Godnym wspomnienia w tej sytuacji jest niedawno udaremniony zamach na szefa niemieckiej firmy zbrojeniowej Rheinmetall.
Oprac.: MT
