W jaki sposób dłużnik może uniknąć opłaty dla komornika?

Jeśli została wszczęta egzekucja komornicza, to dłużnikowi opłaca się porozumieć z wierzycielem i zapłacić bezpośrednio jemu, z pominięciem komornika. Dzięki temu dłużnik nie będzie musiał płacić komornikowi opłaty w wysokości 15% zadłużenia. To efekt wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2006 r.

Często dłużnicy są skłonni płacić dopiero wtedy, gdy mają "na karku" komornika. Wcześniejsze wezwania do zapłaty nie odnoszą skutku, podobnie jak prawomocny wyrok sądowy czy nakaz zapłaty. Kiedy jednak pojawiają się komplikacje związane z podjęciem czynności przez komornika - zablokowanie rachunku bankowego, zajęcie rzeczy dłużnika, np. komputerów czy samochodów, część dłużników jest skłonna porozumieć się bezpośrednio z wierzycielem, byleby ten jak najszybciej odwołał komornika.

Dzięki wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego takie bezpośrednie porozumienie wierzyciela i dłużnika za plecami komornika staje się opłacalne dla obu stron. Dlaczego?

Wysokość opłat dla komornika

Zasadą jest, że komornikowi sądowemu za jego pracę należy się wynagrodzenie - tzw. opłata stosunkowa. Cała opłata stosunkowa wynosi 15% wartości egzekwowanego świadczenia, jednak nie może być niższa niż 1/10 i wyższa niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W razie wyboru przez wierzyciela więcej niż dwóch sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych, opłata stosunkowa ulega podwyższeniu o 1/10 część za każdy następny sposób egzekucji.

Jeszcze kilka lat temu wierzyciel składając do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji musiał mu w formie zaliczki uiścić część tej opłaty. Obecnie wierzyciel za samo wszczęcie egzekucji nie musi płacić komornikowi ani złotówki. Należną opłatę komornik musi bowiem ściągnąć od dłużnika. Mówi o tym art. 59 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Zgodnie z nim opłatę stosunkową (15%) komornik ściąga od dłużnika, obliczając ją proporcjonalnie do wyegzekwowanych kwot.

Sprawa pozornie wydaje się prosta - komornik dostanie 15%, ale tylko od tych kwot, które wyegzekwuje od dłużnika.

Dochodziło jednak do sytuacji, w których komornik nie wyegzekwował od dłużnika ani złotówki, ale 15-procentową opłatę pobierał. Pozwalał na to art. 49 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w dwóch przypadkach:

• pierwszy - gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na wniosek wierzyciela,
   
• drugi - gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z mocy samego prawa, ponieważ wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania.

Wystarczyło, że komornik zajął rachunek bankowy dłużnika, np. szpitala, na którym mogło nawet nie być żadnych pieniędzy. Następnie dłużnik porozumiewał się z wierzycielem, np. uzyskiwał odroczenie terminu zapłaty czy rozłożenie go na raty, albo nawet spłacał mu bezpośrednio zadłużenie. W takich przypadkach wierzyciel składał do komornika wniosek o umorzenie egzekucji. Komornik umarzał egzekucję, ale następnie już sam od dłużnika ściągał opłatę w wysokości 15% całego długu.

Opłaty po wyroku Trybunału

W wyroku z dnia 8 maja 2006 r, sygn. akt P18/05 Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawodawca przyjął model uzależniający opłatę egzekucyjną, będącą elementem wynagrodzenia komornika, od skuteczności egzekucji. Tymczasem umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy egzekucja nie była skuteczna, ponieważ dłużnik spełnił świadczenie dobrowolnie. Dlatego zdaniem Trybunału sytuacja, gdy komornik pobiera 15-procentową opłatę, choć sam niczego nie wyegzekwował, narusza Konstytucję. Od dnia opublikowania, wyroku w Dzienniku Ustaw z ustawy o komornikach sądowych i egzekucji znikają zapisy pozwalające komornikowi pobierać opłatę w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela lub z mocy prawa.

Co to oznacza dla wierzycieli i dłużników?

Po wyroku Trybunału komornik postawiony został w roli "straszaka", którego bez konsekwencji finansowych dla wierzyciela i dłużnika można wykorzystać do wywarcia presji na dłużniku. Jeśli po wizycie komornika dłużnik zechce się porozumieć z wierzycielem i zapłacić bezpośrednio jemu, to uniknie konieczności płacenia dodatkowych 15% dla komornika. Wierzyciel w takiej sytuacji nie ma żadnego interesu w tym, aby przejmować się komornikiem - w końcu pieniądze dłużnika, które zostałyby przeznaczone na opłatę należną komornikowi, zostaną wykorzystane do spłacenia długu.

Komornicy niezadowoleni

Komornicy są z wyroku Trybunału niezadowoleni. Z jednej bowiem strony prawo traktuje ich jak przedsiębiorców - muszą się utrzymać z opłat ściąganych od dłużników, opłacić podatki, wynagrodzenia pracowników, ubezpieczenie, utrzymać kancelarie. Z drugiej strony traktowani są jak urzędnicy, nie mogą np. odmówić przyjęcia sprawy. Nawet jeśli poświęcą czas na podjęcie określonych czynności egzekucyjnych w sprawie, to wierzyciel może na pięć minut przed wyznaczonym terminem licytacji rzeczy dłużnika złożyć wniosek o zawieszenie lub umorzenie egzekucji. Komornik nie dostanie wtedy ani grosza. Komornicy są też zdania, że jeśli dłużnik już po wszczęciu egzekucji płaci bezpośrednio wierzycielowi, to nie można mówić o bezskuteczności egzekucji. To niedogodności związane z egzekucją - blokada rachunków bankowych, zajęcie rzeczy itp. skłaniają dłużnika do uregulowania należności.

W tym samym wyroku Trybunał stwierdził, że komornicy w wyjątkowych przypadkach muszą liczyć się z możliwością obniżania przez sądy należnej im 15-procentowej opłaty, jeśli nie jest ona odpowiednia do poniesionych przez komornika wydatków, nakładu jego pracy oraz wartości wyegzekwowanej części świadczenia zgłoszonego do egzekucji.

Podstawa prawna: art. 39-59 ustawy z dnia 29.08.1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. nr 133, poz. 882).

Źródło: