Niejeden pracodawca zmuszony jest dochodzić przed sądem swoich, naruszonych przez zatrudnionego, praw. Pozwanym jest pracownik, a sprawa dotyczy najczęściej określonych roszczeń majątkowych, wynikających ze stosunku pracy.
Wartość przedmiotu sporu czasami jest niebagatelna, a pracodawca ze wszystkich sił stara się na drodze sądowej odzyskać to, co w jego ocenie od pracownika mu się należy.
Ten ostatni w określonych sytuacjach może się jednak posłużyć zarzutem, który definitywnie zakończy sprawę, pozostawiając pracodawcę z jego niezaspokojonym żądaniem.
To zarzut przedawnienia roszczenia.
Przedawnienie roszczeń - to instytucja prawna przewidująca wystąpienie określonych skutków prawnych w następstwie upływu czasu. Po upływie okresu wskazanego wyłącznie przez ustawę wierzyciel (ten, który ma prawo żądać spełnienia określonego świadczenia przez dłużnika) może skutecznie dochodzić przed sądem swoich roszczeń tylko, jeżeli dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia roszczenia bądź oświadczył, że zarzutu tego się zrzeka (zrzeczenie nie może nastąpić przed przedawnieniem roszczenia).
Przedawnienie roszczenia powoduje bowiem przekształcenie zobowiązania ciążącego na dłużniku w tzw. zobowiązanie naturalne, czyli takie, które może być przez zobowiązanego spełnione, jeżeli postanowił on złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się opisanego wyżej zarzutu.
Wniosek z tych wstępnych rozważań jest taki, że trzeba uważać na terminy przedawnienia roszczeń, tak aby ich zaspokojenie przez dłużnika nie pozostało w sferze czysto teoretycznej.
Ale żeby mieć na oku terminy przedawnienia roszczeń, trzeba je najpierw znać.
Przepisy prawa pracy problematykę tę uregulowały w dziale XIV Kodeksu pracy.
Odmienność tych unormowań w porównaniu do analogicznych regulacji prawa cywilnego polega na ustaleniu zasady przedawnienia roszczeń również niemajątkowych.
Generalnie roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od daty ich wymagalności, a w niektórych przypadkach okres przedawnienia jest krótszy - jednoroczny.
Wymagalność roszczenia - to określenie występuje tam , gdzie mowa jest o jego przedawnieniu. Co pod tym pojęciem należy rozumieć?
Za dzień wymagalności roszczenia przyjmuje się dzień następny po dniu, w którym osoba uprawniona mogła żądać od osoby zobowiązanej spełnienia świadczenia, które było przedmiotem tego zobowiązania, np. jeżeli dniem wypłaty wynagrodzenia za pracę jest 28. dzień danego miesiąca i w dniu tym wynagrodzenie nie zostało wypłacone, dniem wymagalności roszczenia o jego zapłatę będzie 29. tego miesiąca.
Jak już powiedzieliśmy wyżej, przedawnieniu ulegają roszczenia ze stosunku pracy o charakterze zarówno majątkowym jak i niemajątkowym.
UWAGA! Przepisy Kodeksu pracy dot. przedawnienia roszczeń odnoszą się do roszczeń o charakterze materialnoprawnym, a nie procesowym. |
Jaka jest między nimi różnica?
Te pierwsze wynikają z faktu niewykonania bądź niewłaściwego wykonania świadczenia przez stronę do tego zobowiązaną (czyli dotyczą praw i zobowiązań już istniejących prawnie lub umownie uregulowanych), te drugie polegają na prawie wniesienia żądania ustalenia w drodze postępowania sądowego istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, np. w drodze pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy. Roszczenia o charakterze procesowym nie ulegają przedawnieniu.
Po tych kilku uwagach ogólnych przejdźmy do konkretów, czyli terminów przedawnień poszczególnych roszczeń, z punktu widzenia pracodawcy jako wierzyciela.
Z roszczeniem do sądu - w jakich terminach?
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat liczonych (choć nie w każdym wypadku, o czym poniżej) od daty wymagalności roszczenia.
Kiedy dłużej
Roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej popełnionym przez pracownika czynem niedozwolonym będącym zbrodnią lub występkiem przedawniają się z upływem 10 lat od dnia popełnienia przestępstwa.
Nie jest tutaj istotna data powzięcia przez pracodawcę informacji o szkodzie i osobie za nią odpowiedzialnej, a jedynie data popełnienia przestępstwa, które było przyczyną powstania tej szkody.
W tym miejscu przyda się kilka słów o zbrodni i występku.
Prawo karne pod pierwszym pojęciem rozumie przestępstwo umyślne zagrożone karą pozbawienia wolności w wysokości co najmniej 3 lat i wyżej, występek zaś to przestępstwo zagrożone karą grzywny powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności powyżej 1 miesiąca.
A kiedy krócej
Krótsze, bo jednoroczne terminy przedawnienia przewidziane są dla roszczeń pracodawcy z tytułu:
- szkody powstałej wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania przez pracownika obowiązków pracowniczych (należą do nich szkody w mieniu powierzonym pracownikowi z obowiązkiem zwrotu lub wyliczenia się) - bieg przedawnienia zaczyna się od dnia, w którym pracodawca dowiedział się o powstaniu szkody,
- odszkodowania w związku z nieuzasadnionym rozwiązaniem przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia,
- szkody powstałej w konsekwencji naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji.
W każdym z ww. przypadków roszczenia przedawniają się z upływem roku od dnia, którym pracodawca dowiedział się o powstaniu szkody wyrządzonej przez pracownika, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia.
UWAGA! W razie wyrządzenia szkody poprzez umyślne działanie pracownika, do terminów przedawnienia roszczeń z tego tytułu stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, które w art. 442 § 1 K.c. przewidują termin przedawnienia trzyletni, licząc od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia - z wyjątkiem roszczeń o naprawienie szkody powstałej wskutek popełnienia zbrodni lub występku, dla których przewidziany jest dłuższy termin przedawnienia. |
Jak zauważyliśmy powyżej, terminy przedawnienia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika biegną na ogół od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o szkodzie.
Z ustaleniem tego momentu mogą być jednak w niektórych sytuacjach problemy.
Informacje o zaistniałych stratach mogą przecież docierać do pracodawcy stopniowo - w postaci najpierw mniej, a potem bardziej sprawdzonych, potwierdzonych odpowiednimi ustaleniami, wiadomości.
Przyjmuje się, że poprzez powzięcie wiadomości o szkodzie rozumie się uzyskanie przez pracodawcę informacji wiarygodnych, pozwalających na wyraźne ustalenie faktu zaistnienia szkody oraz tego kto jest za nią odpowiedzialny i w jakiej wysokości (może to być wysokość określona szacunkowo, w przybliżeniu). W przypadku wystąpienia szkody w postaci niedoboru w mieniu pracodawcy, termin przedawnienia biegnie od daty przeprowadzenia rozliczenia po dokonanej inwentaryzacji.
Szkoda była, wyrok jest, a co dalej?
Czasami wyrok czy też ugoda sądowa, wydane w sprawie szkody wyrządzonej pracodawcy przez pracownika to nie koniec, a początek drogi do wyegzekwowania zasądzonego na rzecz poszkodowanego świadczenia.
Wiele praktycznych sytuacji wskazuje na to, że pomiędzy prawomocnym wyrokiem, a jego wykonaniem przez zobowiązanego droga bywa długa i z przeszkodami.
Zdarza się , że sprawca szkody nie chce zapłacić tego, do czego zobowiązano go wyrokiem lub ugodą sądową albo zapłacić nie jest w stanie, np. z powodu braku pracy i środków finansowych.
Bywa, że przed prawomocnym orzeczeniem sądu, na nim ciążącym, zobowiązany skutecznie "ucieka" za granicę.
W takich sytuacjach, dla uspokojenia przypomnieć sobie można informacje, że roszczenia zasądzone prawomocnym wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed tym organem, przedawniają się z upływem 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zawarcia ugody.
Podstawa prawna:
- art. 291-292 ustawy z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.),
- art. 442 § 1 ustawy z dnia 13.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).
autor: Agata Barczewska
źródło: Gazeta Podatkowa nr 62/(62) z dn. 2004-08-12, strona 7
