Najwyższa Izba Kontroli ustaliła, że członkowie zarządów i rad nadzorczych 15 spółek komunalnych z sześciu województw otrzymali łącznie 2,9 mln zł wynagrodzenia, które im się nie należało. W 18 firmach Izba stwierdziła nieprawidłowości w wypłaceniu lub uzyskaniu świadczeń dodatkowych za 1,3 mln zł.
NIK poinformowała w środę o wynikach kontroli przestrzegania zasad wynagradzania członków organów zarządzających i nadzorczych 18 spółek komunalnych z woj. lubelskiego, małopolskiego, opolskiego, śląskiego, warmińsko-mazurskiego i wielkopolskiego w latach 2018-2023. Wyłącznym udziałowcem skontrolowanych spółek były gminy.
"NIK negatywnie oceniła ustalanie i wypłacanie wynagrodzeń członkom zarządów i rad nadzorczych spółek komunalnych" – zakomunikowano.
W 15 spółkach - podsumowała NIK - doszło do wypłacenia nienależnych wynagrodzeń członkom zarządów lub rad nadzorczych na blisko 2,9 mln zł. Jak wyliczono, w 13 spółkach wypłacono wynagrodzenia zawyżone o ponad 2,7 mln zł, z czego członkom zarządów wypłacono nienależnie blisko 2 mln zł, a członkom rad nadzorczych 732 tys. zł.
W sześciu spółkach wypłacono członkom zarządu lub rady nadzorczej wynagrodzenia zawyżone o 150 tys. zł z innych przyczyn, w tym 100 tys. zł w związku z wynagrodzeniami wypłaconymi na podstawie zawartych ugód w jednej ze spółek.
Kontrolerzy ocenili, że nieprawidłowości wynikały z przyjętego sposobu ustalenia wynagrodzeń oraz z nieznajomości przepisów ustaw okołobudżetowych lub przyjęcia błędnej ich interpretacji. Zdaniem NIK, błędów można było uniknąć, gdyby zgromadzenia wspólników (tj. organy wykonawcze gmin) w odpowiednich uchwałach określiły te wynagrodzenia przez wskazanie konkretnych kwot, a nie w postaci iloczynu.
W połowie skontrolowanych spółek NIK stwierdziła ponadto nieprawidłowości w zakresie ustalania lub wypłacania wynagrodzenia zmiennego członków zarządów na ponad 0,5 mln zł. "Nie zostały określone obiektywne i mierzalne kryteria realizacji niektórych celów zarządczych, a w dwóch spółkach cele określił organ do tego nieuprawniony" – podała NIK. Takie działania – uzupełniono – uniemożliwiły określenie poziomu osiągnięcia celów i ocenę zasadności przyznanych wynagrodzeń zmiennych.
Jak poinformowała NIK, we wszystkich 18 skontrolowanych spółkach występowały przypadki wypłacenia lub uzyskania przez członków zarządów świadczeń dodatkowych z naruszeniem określonych przez zgromadzenie wspólników zasad ich przyznawania. Chodzi o łącznie 1,3 mln zł wypłaconych z tytułu: prawa do odprawy w razie rozwiązania lub wypowiedzenia umowy, płatnych przerw w świadczeniu usług zarządzania, odszkodowania z tytułu zakazu konkurencji, dodatkowych ubezpieczeń, czy zwrotu kosztów.
Kontrolerzy wykryli również nieprawidłowości w przyznawaniu odpraw członkom zarządów. W siedmiu spółkach uchwały zgromadzenia wspólników i umowy o zarządzanie nie zabezpieczały w pełni interesów spółek, ponieważ ich treść nie wykluczała możliwości wypłaty członkowi zarządu odprawy w sytuacji rezygnacji z funkcji.
W sześciu spółkach członkom zarządu przyznano prawo do płatnej przerwy w świadczeniu usług zarządzania mimo braku takiego świadczenia w uchwałach zgromadzenia wspólników w sprawie zasad kształtowania wynagrodzeń. W pięciu z nich skutkowało to wypłatą w sumie 327 tys. zł za okresy wykorzystanej przerwy.
W kolejnych siedmiu spółkach kontrola wykazała nieprawidłowości dotyczące przyznania innych świadczeń dla członków zarządu bez umocowania w uchwale zgromadzenia wspólników. Świadczenia dotyczyły m.in. dodatkowych ubezpieczeń, zwrotów kosztów podróży służbowych, użytkowania samochodów prywatnych do celów służbowych, zwrotów kosztów udziału w szkoleniach i kursach podnoszących kwalifikacje oraz wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane odpłatne przerwy w świadczenia usług zarządzania. Koszty jakie kontrolowane spółki poniosły z tego tytułu to co najmniej 432 tys. zł.
W 12 spółkach przy naliczaniu wynagrodzeń członków rad nadzorczych nie zastosowano przepisów ustaw okołobudżetowych, co - zdaniem NIK - skutkowało zawyżeniem wynagrodzeń o ponad 732 tys. zł.
NIK przekazała badanym przedsiębiorstwom wystąpienia pokontrolne. Spośród 13 spółek, które nieprawidłowo naliczały i wypłacały wynagrodzenia w okresie objętym kontrolą tylko osiem zmieniło zasady kształtowania wynagrodzeń członków zarządów i rad nadzorczych, z czego dwie podjęły (w 2021 r.) próby odzyskania zawyżonych kwot. Jedna z firm odzyskała 144 tys. zł wynagrodzeń nadpłaconych członkom zarządu oraz prawie 100 tys. wynagrodzeń nadpłaconych członkom rad nadzorczych.
Pięć przedsiębiorstw o nieprawidłowościach dowiedziało się z kontroli. Według wiedzy NIK na koniec grudnia 2024 r. trzy z nich odzyskały łącznie około 100 tys. zł w związku ze zwrotem części wynagrodzeń lub świadczeń.
Trzy spółki – stwierdziła NIK - podjęły działania, które usankcjonowały wypłatę wynagrodzeń w zawyżonej wysokości i skutkowały utratą możliwości dochodzenia roszczeń w tym zakresie od członków zarządów lub rad nadzorczych, co NIK ocenił jako niegospodarne i mające na celu obejście ustaw okołobudżetowych.
Jedna ze spółek z woj. lubelskiego poinformowała NIK, że zgromadzenie wspólników podjęło dwie uchwały w celu usankcjonowania stwierdzonych nieprawidłowości poprzez rezygnację z dochodzenia od członków zarządu i rady nadzorczej należnych spółce 328,7 tys. zł. Lubelska delegatura NIK powiadomiła o tym prokuraturę, która skierowała do sądu pozew o stwierdzenie nieważności tych uchwał.
Poznańska delegatura NIK natomiast skierowała do prokuratury dwa powiadomienia, które także dotyczyły stwierdzenia nieważności lub uchylenia uchwał podjętych przez zgromadzenie wspólników dwóch skontrolowanych spółek z woj. wielkopolskiego.
NIK zawnioskowała do samorządów o ustalenie lub określenie w swoich uchwałach konkretnych kwot wynagrodzeń członków zarządów i rad nadzorczych, zwiększenie nadzoru właścicielskiego nad naliczaniem i wypłacaniem wynagrodzeń oraz nad wykonywaniem uchwał zgromadzenia wspólników przez rady nadzorcze w zakresie przyznawania członkom zarządów świadczeń dodatkowych.
Na koniec 2023 r. w Polsce funkcjonowało 3212 spółek z udziałem jednostek samorządu terytorialnego, w tym ok. 2,5 tys. ze stuprocentowym udziałem samorządów.(PAP)
pin/ drag/
