Cyfryzacja procedury „Niebieskie Karty” oraz uzależnienie wypłaty zasiłku rodzinnego na dziecko do 3. roku życia od objęcia go opieką medyczną - to główne założenia projektu nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, który trafił do konsultacji i opiniowania w ostatnich dniach.
Projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych przygotowała pełnomocniczka rządu ds. równości Katarzyna Kotula.
Projekt zakłada m.in. utworzenie systemu eNK@, który ma na celu pełną digitalizację czynności związanych z procedurą „Niebieskie Karty”. Dzięki systemowi możliwe będzie monitorowanie sytuacji rodziny i bezpieczeństwa znajdujących się w niej dzieci - także w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania. eNK@ usprawni wymianę informacji pomiędzy policją, prokuraturą oraz sądami. Dane mają być przechowywane przez 10 lat od zakończenia procedury. Za działanie systemu odpowiedzialny będzie minister cyfryzacji.
Sama procedura „Niebieskie Karty” ma wedle propozycji Kotuli zostać uproszczona. W planach jest m.in. zmniejszenie liczby dokumentów, dzięki czemu członkowie odpowiedzialnych za zdiagnozowanie sytuacji w rodzinie oraz opracowanie planu pomocy grup diagnostyczno-pomocowych mają zyskać czas na wspieranie osób doświadczających przemocy, pracę ze sprawcami oraz koordynowanie działań służb.
Projektowane zmiany zakładają także rozszerzenie grupy osób, które mogą wszcząć procedurę „Niebieskie Karty”, o nauczyciela przedszkolnego oraz opiekuna zatrudnionego w żłobku lub klubie dziecięcym. Obecnie taką możliwość mają funkcjonariusze policji, pracownicy socjalni, medycy, nauczyciele szkolni oraz członkowie gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.
Jeśli osobą doświadczającą przemocy będzie kobieta w ciąży, w skład grupy diagnostyczno-pomocowej ma obligatoryjnie wejść położna, a po urodzeniu dziecka - pielęgniarka środowiskowa. Natomiast w sytuacji, kiedy procedura obejmie dziecko, którego rodzeństwo trafiło wcześniej do pieczy zastępczej, grupa ma zostać rozszerzona o koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Pracownicy socjalni wchodzący w skład grup diagnostyczno-pomocowych będą zobowiązani do tzw. bezpośredniej oceny stanu bezpieczeństwa małoletniego - przede wszystkim poprzez rozmowę z dzieckiem, które doznaje przemocy.
Sąd opiekuńczy, ograniczając władzę rodzicielską, będzie mógł wprost zobowiązać rodziców do współpracy z grupą diagnostyczno-pomocową.
Grupy diagnostyczno-pomocowe będą mogły samodzielnie kierować osoby stosujące przemoc na programy korekcyjno-edukacyjne lub psychologiczno-terapeutyczne (bez pośrednictwa zespołu interdyscyplinarnego) oraz samodzielnie składać zawiadomienia o popełnieniu wykroczenia w przypadku uchylania się od tego obowiązku.
W przypadku przeprowadzki osoby doświadczającej przemocy realizacja procedury i pełna dokumentacja będzie przekazywania do zespołu w nowym miejscu zamieszkania.
Nowelizacja uniemożliwi także stosowanie tzw. kart krzyżowych/odwetowych - niemożliwe będzie wszczęcie kolejnej procedury „Niebieskie Karty” w rodzinie już objętej procedurą. Ma to zapobiec manipulacjom ze strony sprawców, którzy oskarżają swoje ofiary o agresję, aby odwrócić uwagę od siebie i utrudnić udzielenie pomocy.
Zmianą, jaką wprowadzi nowelizacja, jest także powiązanie wypłaty zasiłku rodzinnego na dziecko do ukończenia 3. roku życia z objęciem tego dziecka opieką medyczną, czego potwierdzeniem ma być zaświadczenie lekarskie lub wpis w książeczce zdrowia dziecka - wystawione przynajmniej raz na kwartał.
„Projektowany przepis ma na celu wzmocnienie systemu ochrony najmłodszych dzieci, w szczególności tych, które ze względu na wiek nie podlegają jeszcze obowiązkowi szkolnemu i tym samym pozostają poza naturalnymi mechanizmami kontroli instytucjonalnej, takimi jak system edukacji” - czytamy w uzasadnieniu projektu.
Celem projektowanych zmian jest również wyeliminowanie ryzyka związanego z dostępem do broni przez osobę podejrzewaną o przemoc domową - ma to zapewnić obowiązek poinformowania o wszczęciu procedury „Niebieskie Karty” przełożonego funkcjonariusza mającego dostęp do broni - sprawcy przemocy domowej.
Zmiany mają wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących systemu eNK@, które wejdą w życie z dniem 1 czerwca 2027 r.
Do skutecznego przeciwdziałania przemocy domowej Polskę zobowiązuje m.in. Konwencja Stambulska, która definiuje przemoc wobec kobiet i przemoc domową jako naruszenie praw człowieka. Konwencja została podpisana przez Polskę w grudniu 2012 r., a ratyfikowana w kwietniu 2015 r.
Procedurę „Niebieskie Karty” wszczyna się poprzez wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A”. Z danych zebranych do sprawozdania z Rządowego Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej na lata 2024-2030 za rok 2024 wynika, że liczba wszczętych procedur „Niebieskie Karty” wyniosła 95 170.
Z danych statystycznych policji wynika, że w 2025 r. funkcjonariusze wypełnili niespełna 60 tys. formularzy „Niebieska Karta”. Przemocy domowej najczęściej doświadczały kobiety (50 tys.) i dzieci (30 tys.). Doznających przemocy mężczyzn było 11,4 tys. Spośród blisko 60 tys. osób stosujących przemoc niemalże co druga robiła to, będąc pod wpływem alkoholu.
Katarzyna Czarnecka (PAP)
ksc/ kcz/
