Na czym polega istota PPE?
Uzupełnieniem dwóch obowiązkowych filarów nowego systemu emerytalnego jest dobrowolny filar trzeci. Jest on określany jako dobrowolny system kapitałowy oparty na tworzonych przez pracodawców pracowniczych programach emerytalnych. W odróżnieniu od składek ZUS, czy otwartych funduszy emerytalnych, odprowadzanie składek do pracowniczego programu emerytalnego nie jest obowiązkowe. Praktycznie jednak tworzenie i udział w programach jest warunkiem zachowania odpowiednio wysokich dochodów po przejściu na emeryturę. Twórcy nowego systemu emerytalnego założyli bowiem, że środki na emeryturę czerpać będziemy z trzech źródeł i tylko wtedy można uzyskać odpowiednio wysokie świadczenie emerytalne.Pod względem formalnym PPE to zespół umów, które pracodawca zawiera w celu utworzenia pracowniczego programu emerytalnego.
Formy prowadzenia PPE dopuszczane przez ustawę
Pracodawca może prowadzić pracowniczy program emerytalny w jednej z następujących, dopuszczanych przez ustawę form:
funduszu emerytalnego,
umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego,
umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń (S.A. lub TUW) w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym.
Umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego mogą być zawierane przez pracodawcę z różnymi funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi prze to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych.
Pracownicze programy emerytalne są nadzorowane w zakresie ich zgodności z prawem przez Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych. Jeżeli pracodawca prowadzi program niezgodnie z prawem jest wzywany do usunięcia nieprawidłowości. Za naruszenie przepisów ustawy prawo pozwala na nałożenie kary pieniężnej w wysokości do 500.000 złotych.
Nadzorowi na odrębnych zasadach podlegają także instytucję finansowe do których trafiają środki w ramach PPE. Nadzór nad zakładami ubezpieczeń (w tym towarzystwami ubezpieczeń wzajemnych) oraz pracowniczymi funduszami emerytalnymi sprawuje KNUiFE, zaś nadzór nad funduszami inwestycyjnymi Komisja Papierów Wartościowych i Giełd.
Ustawa o pracowniczych programach emerytalnych (pdf)
Jak utworzyć PPE - informacja dla pracodawcy
PPE może utworzyć pracodawca lub łącznie co najmniej dwóch pracodawców, zatrudniających każdy co najmniej 5 pracowników, oraz pracodawca zatrudniający co najmniej 3 pracowników, jeżeli prowadzi działalność nieprzerwanie od 3 lat. Pracodawca powinien być wpisany do właściwego rejestru lub ewidencji działalności gospodarczej nie później niż rok przed dniem zawarcia zakładowej umowy emerytalnej (wymóg ten nie dotyczy spółek powstałych z przekształceń własnościowych przedsiębiorstw państwowych).Do założenia PPE wymagane jest podpisanie umów pomiędzy pracodawcą, pracownikami oraz instytucją, do której będą odprowadzane składki.
Umowa zakładowa jest zawierana przez pracodawcę z reprezentacją pracowników, tworzoną przez wszystkie zakładowe organizacje związkowe działające u danego pracodawcy, lub gdy w zakładzie nie ma żadnej organizacji związkowej, z reprezentacją wyłonioną w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Określa ona formę programu emerytalnego, warunki uczestnictwa, a także zasady: gromadzenia środków, przenoszenia ich między funduszami inwestycyjnymi oraz wypłaty transferowej.
Kolejnym krokiem jest podpisanie umowy z instytucją, która będzie gromadziła składki i je inwestowała.
Istnieją cztery formy organizacyjne programu emerytalnego. W obrębie każdej z form składki wnoszone są do odpowiedniej instytucji. Może to być fundusz inwestycyjny, towarzystwo ubezpieczeniowe lub towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych. Jeżeli przyjętą formą funkcjonowania programu emerytalnego jest pracowniczy fundusz emerytalny wówczas niezbędne jest utworzenie towarzystwa i funduszu emerytalnego, gdzie wnoszone będą składki.
Pracowniczy program emerytalny rozpoczyna działalność w chwilą wpisu przez KNUiFE do rejestru pracowniczych programów emerytalnych.
Struktura składek na PPE - kto i ile może płacić
Do PPE mogą być wnoszone dwa rodzaje składek:składka podstawowa obowiązkowo opłacana przez pracodawcę
składka dodatkowa dobrowolnie deklarowana przez pracownika, pochodząca z jego wynagrodzenia.
| SKŁADKA PODSTAWOWA | SKŁADKA DODATKOWA |
| Finansowana przez pracodawcę | Finansowana przez uczestnika pracowniczego programu z jego wynagrodzenia |
| Nie może przekraczać 7% wynagrodzenia uczestnika | Deklarowana w dowolnej wysokości przez pracownika (ale nie wyższa niż jego wynagrodzenie otrzymywane w danym zakładzie pracy) po opodatkowaniu |
| Nie stanowi podstawy ustalenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne | Stanowi część wynagrodzenia i wchodzi do podstawy ustalenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne |
| Wysokość składki jest określana jako jednakowy dla wszystkich uczestników procent ich wynagrodzenia | Wysokość składki może być określona indywidualnie przez każdego uczestnika kwotowo lub procentowo od jego wynagrodzenia |
| Wysokość składki określa zakładowa umowa emerytalna | Wysokość składki deklaruje uczestnik w deklaracji uczestnictwa do pracowniczego programu (minimalna możliwa do zadeklarowania wysokość składki jest określona w zakładowej umowie emerytalnej) |
Korzyści płynące z uczestnictwa w PPE
Zalety PPEKorzyści pracodawcy z prowadzenia PPE:
wzrost atrakcyjności firmy w ocenie potencjalnych kandydatów do pracy - konkurencyjność oferty pracy,
związanie z firmą pracowników uczestniczących w PPE korzystnie wpływa na stabilizację zatrudnienia przez wzrost zaangażowania w pracę i polepszenie motywacji,
wypracowanie wizerunku firmy - nowoczesnej, stabilnej, odpowiedzialnej o wysokiej kulturze organizacyjnej,
składka podstawowa nie jest wliczana do wynagrodzenia stanowiącego podstawę ustalenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne.
Korzyści pracownika z uczestniczenia w PPE :
uzyskanie dodatkowego zabezpieczenia finansowego na emeryturze,
wzrost zadowolenia z pracy i poczucia bezpieczeństwa w danej firmie,
możliwość uzyskania świadczeń emerytalnych już od 60 roku życia,
możliwość zabezpieczenia finansowego rodziny w nieprzewidzianych zdarzeniach losowych,
preferencje podatkowe - świadczenia wypłacane w przypadku śmierci i po zakończeniu programu nie podlegają opodatkowaniu spadkowemu i dochodowemu, ani zajęciu przez komornika.
Dodatkowymi zaletami mogą się okazać:
zasady funkcjonowania programów są jasno i przejrzyście określone, gdyż mają określone koszty obsługi i część lokacyjną składek
istnieje możliwość dopłaty indywidualnej pracownika do części inwestycyjnej
koszty obsługi grupowych programów są niższe niż indywidualnych form oszczędzania
niższe koszty ochrony ubezpieczeniowej za określoną część składki
Programy grupowe w efekcie końcowym mogą wytworzyć większy kapitał niż indywidualne sposoby inwestowania (przy porównywalnym poziomie składki).
Oczywiście pracownicze programy emerytalne nie są pozbawione wad. Główną wada związana jest z zagadnieniem ciągłości programu. Jeżeli pracownik rozstaje się z pracodawcą to:
nie może kontynuować PPE, jeżeli nowy pracodawca nie prowadzi takiego programu,
nie ma kontynuacji ochrony ubezpieczeniowej, a podjęcie ubezpieczenia indywidualnego może okazać się niemożliwe ze względów zdrowotnych lub wysokich kosztów ze względu na wiek.
Kto może zostać uczestnikiem PPE
Uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego może być pracownik pracujący w zakładzie pracy, w którym pracodawca taki program utworzył. Pracownikiem jest osoba zatrudniona u danego pracodawcy na podstawie umowy o pracę, umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jeżeli jest z tego tytułu objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, oraz osoba zatrudniona na podstawie umowy zawartej w wyniku powołania lub wyboru do organu reprezentującego osoby prawnej, w tym kontraktu menedżerskiego.Pracownik przystępujący do programu powinien być zatrudniony u danego pracodawcy nie krócej niż 3 miesiące, chyba, że zakładowa umowa stanowi inaczej. W dniu złożenia wniosku o zarejestrowanie programu warunek ten musi spełniać połowa pracowników zatrudnionych u pracodawcy
Przystąpienie do pracowniczego programu emerytalnego następuje przez złożenie deklaracji. Zawiera ona oświadczenie pracownika o znajomości pracowniczej umowy emerytalnej, wysokość deklarowanej składki dodatkowej oraz ewentualnie podanie sposobu rozporządzenia środkami na wypadek jego śmierci. Po złożeniu przez pracownika deklaracji zawierana jest pracownicza umowa emerytalna.
Dysponowanie środkami zgromadzonymi w PPE
Wypłata środków z pracowniczego programu emerytalnego może nastąpić, gdy:uczestnik programu ukończył 60 lat,
uzyskał wcześniejsze uprawnienia emerytalne lub uprawnienia do świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy,
nastąpi likwidacja instytucji finansowej zarządzającej środkami w ramach programu,
nastąpi śmierć uczestnika programu (wypłata następuje na rzecz osób uposażonych lub spadkobierców).
Oszczędności zgromadzone w programie mogą zostać wypłacone jednorazowo bądź w ratach, w gotówce lub przelewem na wskazany przez uczestnika rachunek.
Możliwa jest również wypłata transferowa, czyli przeniesienie oszczędności do innego pracowniczego programu emerytalnego, np.: w wyniku zmiany pracodawcy.
Zwrot
środków uczestnikowi możliwy jest jedynie, gdy uczestnik wypowie udział w PPE w związku z likwidacją pracowniczego programu w skutek spadku wartości środków wniesionych w ramach programu poniżej kwoty ustalonej w umowie z instytucją finansową inwestującej środki uczestników PPE (o ile nie zachodzą przesłanki do wypłaty transferowej).
Obecność PPE w Polsce - Nowa ustawa o pracowniczych programach emerytalnych
Obecnie w rejestrze Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych znajdują się 272 działające programy emerytalne.Rozwój III filara w Polsce jest w znacznym stopniu uzależniony od uwarunkowań o charakterze makroekonomicznym. Ze względu na nadwyżkę siły roboczej na rynku pracy, pracodawcy nie mają dostatecznie silnych bodźców do zakładania i finansowania pracowniczych programów emerytalnych. Bardzo ważnym czynnikiem jest również kondycja finansowa przedsiębiorstw. Istotnymi barierami dla korzystania z PPE uważa się również spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, stan finansów publicznych, niski poziom wynagrodzeń oraz niską świadomość społeczeństwa co do konieczności przejawiania zapobiegliwości w budowaniu przyszłej emerytury.
Mimo iż przez pięć lat nie udało się zachęcić przedsiębiorców do zakładania PPE, to jednak nowa ustawa o pracowniczych programach emerytalnych, która weszła w życie 1 czerwca 2004 roku, kreśli realne szanse rozwoju dla tej metody oszczędzania.
Uproszczone zostały reguły funkcjonowania PPE, zmiany w ustawie ułatwiły i uczyniły tańszym wdrażanie pracowniczych programów emerytalnych.
Ustawa dopuszcza możliwość zawieszenia prowadzenia PPE w sytuacjach wyjątkowych, grożących utratą stabilności finansowej pracodawcy. Przyjęcie tego rozwiązania sprawi, że podjęte długoletnie zobowiązania wynikające z programu nie zachwieje ich bytu. Zyski z inwestowania składek - tak podstawowych jak dodatkowych będą zwolnione z podatku.
Przydatne linki:
Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE)
Ustawa o pracowniczych programach emerytalnych z 20 kwietnia 2004 r. (pdf 1,32MB)
