Prawo do świadczeń i ich wysokość
Zasiłek chorobowy, do którego prawo powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., przysługuje za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy:- w wysokości 100% podstawy wymiaru od dnia nieprzerwanej niezdolności do pracy, nawet jeżeli dzień niezdolności do pracy przypada po wejściu w życie ustawy,
- w dotychczasowej wysokości, mimo że niezdolność do pracy powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów,
- przez okres zasiłkowy określony przed zmianą ustawy, tj.:
a) z możliwością przedłużenia okresu zasiłkowego po upływie podstawowego okresu zasiłkowego, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do pracy, maksymalnie do 270 dni, a w przypadku gruźlicy - do 360 dni, nawet jeżeli podstawowy okres zasiłkowy upływa po wejściu w życie ustawy,
b) przez okres nie dłuższy niż jeden rok - w przypadku pracowników, którzy przed 8 lutego 2005 r. mieli prawo do rocznego okresu zasiłkowego, jeśli nadal pozostają w stosunku pracy.
Nieprzerwana niezdolność do pracy
Przykład 1Pracownik stał się niezdolny do pracy z powodu choroby 2 grudnia 2004 r. Z tytułu tej niezdolności do pracy przysługuje mu zasiłek chorobowy. Pracownik dostarcza kolejne zwolnienia lekarskie obejmujące nieprzerwany okres niezdolności do pracy.
W związku z tym, że prawo do zasiłku chorobowego powstało przed 8 lutego 2005 r., za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy w wysokości:
- 80% podstawy wymiaru za okres od 2 grudnia 2004 r. do 1 marca 2005 r. (90 dni),
- 100% podstawy wymiaru za okres od 2 marca (od 91. dnia nieprzerwanej niezdolności do pracy).
Pod koniec marca 2005 r., na około 60 dni przed upływem podstawowego okresu zasiłkowego, wysłano pracownikowi wniosek w sprawie przedłużenia wypłaty zasiłku chorobowego (druk ZUS Z-21). Orzeczeniem lekarza orzecznika okres zasiłkowy został przedłużony na dalszy okres. Pracownik ma prawo do pobierania zasiłku chorobowego przez okres podstawowy - do 30 maja 2005 r. (180 dni) oraz do przedłużenia okresu zasiłkowego - maksymalnie przez okres do 28 sierpnia 2005 r. (270 dni).
Przykład 2
Pracownik stał się niezdolny do pracy w dniu 10 stycznia 2005 r. Za okres od 10 stycznia do 11 lutego 2005 r. (33 dni) pracownik ma prawo do wynagrodzenia chorobowego, a od 12 lutego 2005 r. do zasiłku chorobowego. Pracownik był nadal nieprzerwanie niezdolny do pracy. Ma on prawo do 182-dniowego okresu zasiłkowego, bez możliwości przedłużenia, gdyż prawo do zasiłku chorobowego powstało 12 lutego 2005 r., czyli po zmianie przepisów.
Ubezpieczonemu, który nabył prawo do zasiłku chorobowego przed dniem 8 lutego 2005 r. przysługuje prawo do 182-dniowego okresu zasiłkowego, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki:
- okres wypłaty zasiłku chorobowego nie został przedłużony,
- niezdolność do pracy nie jest spowodowana gruźlicą,
- choć by jeden dzień podstawowego okresu zasiłkowego przypada po wejściu w życie ustawy (np. przed wejściem w życie ustawy do 7 lutego 2005 r. ubezpieczony wykorzystał 179 dni okresu zasiłkowego).
Jeżeli ubezpieczony przed dniem 8 lutego 2005 r. wykorzystał 180 dni okresu zasiłkowego, okresu zasiłkowego nie wydłuża się do 182 dni.
Prawo do zasiłku chorobowego w wysokości i na zasadach określonych w dotychczasowych przepisach przysługuje przez nieprzerwany okres niezdolności do pracy. Jeżeli po dniu 7 lutego 2005 r. w niezdolności do pracy wystąpi przerwa, po przerwie zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości i przez okres przewidziany znowelizowanymi przepisami. Oznacza to m.in. brak prawa do: zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru za okres niezdolności do pracy trwającej nieprzerwanie dłużej niż 90 dni, przedłużenia okresu zasiłkowego na okres do trzech miesięcy, rocznego okresu zasiłkowego.
Zasiłek chorobowy sprzed 8 lutego 2005 r.
Przykład 3Pracownica była niezdolna do pracy z powodu choroby w okresie od 1 listopada 2004 r. do 10 marca 2005 r. Przysługiwał jej z tego tytułu zasiłek chorobowy.
W związku z tym, że prawo do zasiłku chorobowego powstało przed 8 lutego 2005 r., za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy pracownicy przysługuje zasiłek chorobowy w dotychczasowej wysokości:
- 80% podstawy wymiaru za okres od 1 listopada 2004 r. do 29 stycznia 2005 r. (90 dni),
- 100% podstawy wymiaru za okres od 30 stycznia 2005 r. do 10 marca 2005 r. (od 91. dnia nieprzerwanej niezdolności do pracy).
Łącznie pracownica pobierała zasiłek chorobowy przez 130 dni. Ponownie stała się niezdolna do pracy z powodu tej samej choroby 1 kwietnia 2005 r. Pracodawca wypłacił pracownicy wynagrodzenie za okres choroby od 1 kwietnia 2005 r. do 3 maja 2005 r. (33 dni), zliczając okresy niezdolności do pracy do jednego okresu zasiłkowego. Za okres od 4 maja 2005 r. pracownica ma prawo do zasiłku chorobowego, który może być jej wypłacany przez okres do wykorzystania 182 dni okresu zasiłkowego, tj. najdłużej do 22 maja 2005 r. w wysokości 80% podstawy wymiaru.
Jeżeli prawo do zasiłku chorobowego powstało po dniu 7 lutego 2005 r., zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości i na zasadach określonych znowelizowanymi przepisami, nawet jeżeli nieprzerwana niezdolność do pracy powstała przed dniem 8 lutego 2005 r., a pracownikowi przysługiwało wynagrodzenie określone w art. 92 Kodeksu pracy.
Przykład 4
W okresie od 6 stycznia 2005 r. do 31 marca 2005 r. pracownik przebywał w szpitalu. Po wypisaniu ze szpitala był nadal nieprzerwanie niezdolny do pracy. Pracodawca wypłacił pracownikowi wynagrodzenie za 33 dni niezdolności do pracy z powodu choroby od 6 stycznia 2005 r. do 7 lutego 2005 r. w wysokości 80% podstawy wymiaru. Za okres od 8 lutego 2005 r. pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy. W związku z tym, że prawo do zasiłku powstało po 7 lutego 2005 r., zasiłek chorobowy za okres pobytu w szpitalu od 8 lutego 2005 r. do 31 marca 2005 r. przysługuje w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Za okres dalszej niezdolności do pracy zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi w wysokości 80% podstawy wymiaru i nie ulega podwyższeniu do 100% podstawy wymiaru od 91. dnia nieprzerwanej niezdolności do pracy. Okres zasiłkowy dla tego pracownika wynosi 182 dni.
Świadczenie rehabilitacyjne, do którego prawo powstało przed dniem 8 lutego 2005 r. przysługuje w dotychczasowej wysokości. Nie ulega ono podwyższeniu z 75% do 90% podstawy wymiaru w okresie pierwszych trzech miesięcy pobierania świadczenia i przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
W przypadku gdy prawo do świadczenia rehabilitacyjnego powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., a po tym dniu przyznano świadczenie na kolejny okres, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje w dotychczasowej wysokości za cały nieprzerwany okres. Jeżeli prawo do świadczenia rehabilitacyjnego powstało po dniu 7 lutego 2005 r., to przysługuje ono w wysokości określonej znowelizowanymi przepisami, tj. w wysokości 90% za okres pierwszych trzech miesięcy oraz 75% za pozostały okres, nawet gdy zasiłek chorobowy pobierany bezpośrednio przed świadczeniem rehabilitacyjnym był wypłacany w wysokości 100%, gdyż niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. Jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, wówczas świadczenie rehabilitacyjne jest wypłacane w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Podstawa wymiaru świadczeń
Podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, do którego prawo powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., nie ustala się na nowo. Zasiłek chorobowy wypłaca się z uwzględnieniem podstawy wymiaru ustalonej według dotychczasowych zasad. Jeżeli zasiłek, do którego prawo powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., przysługuje za okres przekraczający 180 dni z powodu przedłużenia okresu zasiłkowego, niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo rocznego okresu zasiłkowego, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego podlega waloryzacji za zasadach obowiązujących przed zmianą przepisów, tj. od 181. dnia okresu zasiłkowego. Nie waloryzuje się podstawy wymiaru zasiłku chorobowego wypłacanego przez okres zasiłkowy trwający tylko 182 dni (bez przedłużenia).W razie gdy prawo do zasiłku chorobowego powstało po wejściu w życie ustawy, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się według nowych zasad, tj. z uwzględnieniem wynagrodzenia za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, nawet jeżeli nieprzerwana niezdolność226. do pracy pracownika powstała przed dniem 8 lutego 2005 r., lecz pracownik miał prawo do wynagrodzenia za okres choroby.
Przykład 5
Pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od 12 stycznia 2005 r. do 20 marca 2005 r. Z tytułu tej niezdolności do pracy przysługuje mu wynagrodzenie za okres choroby od 12 stycznia 2005 r. do 13 lutego 2005 r. (33 dni) oraz zasiłek chorobowy za okres od 14 lutego 2005 r. do 20 marca 2005 r. Podstawę wymiaru wynagrodzenia za okres choroby pracodawca obliczył uwzględniając wynagrodzenie pracownika za okres 6 kalendarzowych miesięcy poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, tj. za okres od lipca 2004 r. do grudnia 2004 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi od 14 lutego 2005 r. stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy, tj. za okres od stycznia 2004 r. do grudnia 2004 r.
Zasada przedstawiona w pkt. 192 ma odpowiednie zastosowanie do zasiłku macierzyńskiego, opiekuńczego, wyrównawczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Świadczenie rehabilitacyjne, do którego prawo powstało po dniu 7 lutego 2005 r., przyznane po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego, do którego prawo powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., ustala się z uwzględnieniem podstawy wymiaru zasiłku chorobowego ustalonej według dotychczasowych zasad. Jeżeli podstawa wymiaru zasiłku chorobowego podlegała waloryzacji, podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego stanowi zwaloryzowana podstawa wymiaru zasiłku chorobowego. Jeżeli podstawa wymiaru zasiłku chorobowego nie podlegała waloryzacji, gdyż zasiłek chorobowy wypłacany był przez okres nie dłuższy niż 182 dni, dla celów wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego podstawa wymiaru zasiłku chorobowego podlega waloryzacji od pierwszego dnia okresu, na który przyznano świadczenie.
W przypadku gdy po dniu 7 lutego 2005 r. wystąpi przerwa w niezdolności do pracy albo nastąpi zmiana rodzaju pobieranego zasiłku, nawet bez przerwy, przepis art. 43 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. nie ma zastosowania. Po dniu 7 lutego 2005 r., we wszystkich przypadkach powstania po raz pierwszy po tej dacie prawa do zasiłku po przerwie albo w razie zmiany rodzaju pobieranego zasiłku, podstawę wymiaru należy ustalić na nowo uwzględniając wynagrodzenie lub przychód za okres ostatnich 12 miesięcy kalendarzowych. Zasada ta dotyczy zarówno przypadków, gdy podstawa wymiaru zasiłku przysługującego pracownikowi ustalana była dotychczas z okresu 6 miesięcy, jak i gdy podstawa wymiaru zasiłku była ustalana z okresu 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Przepis artykułu 43 ma zastosowanie przy ustalaniu podstawy wymiaru kolejnych zasiłków po przerwie lub bez przerwy w przypadku zmiany rodzaju pobieranego zasiłku.
Zasiłek chorobowy a wynagrodzenie
Przykład 6Pracownica w okresie od 24 lutego 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby i otrzymała za okres tej niezdolności do pracy: wynagrodzenie za okres choroby od 24 lutego 2004 r. do 27 marca 2004 r. (33 dni) oraz zasiłek chorobowy od 28 marca 2004 r. do 31 sierpnia 2004 r.
Podstawę wymiaru wynagrodzenia za okres choroby oraz zasiłku chorobowego stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownicy za okres od sierpnia 2003 r. do stycznia 2004 r. Po upływie 180 dni okres zasiłkowy został przedłużony. Począwszy od 181. dnia okresu zasiłkowego, tj. od 23 sierpnia 2004 r., podstawa wymiaru zasiłku chorobowego została zwaloryzowana wskaźnikiem waloryzacji obowiązującym w III kwartale 2004 r. (108%). W dniu 1 września 2004 r. pracownica urodziła bliźnięta i przysługuje jej z tego tytułu prawo do zasiłku macierzyńskiego przez okres od 1 września 2004 r. do 1 marca 2005 r. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego nie była ustalana na nowo, gdyż między okresami pobierania zasiłków nie było przerwy. Przyjęta została podstawa wymiaru pobieranego wcześniej zasiłku chorobowego, po waloryzacji. W okresie od 5 do 13 kwietnia 2005 r. pracownica była nieobecna w pracy z powodu sprawowania opieki nad chorym dzieckiem. Mimo iż przerwa miedzy okresami pobierania zasiłku macierzyńskiego i opiekuńczego trwała krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, podstawa wymiaru zasiłku opiekuńczego powinna zostać ustalona na nowo. Stanowi ją przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownicy za okres od kwietnia 2004 r. do marca 2005 r., ale z uwagi na pobieranie w tym okresie świadczeń, będzie to wynagrodzenie za marzec 2005 r., po uzupełnieniu.
Zasada określona w pkt. 197 ma odpowiednie zastosowanie przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków przysługujących ubezpieczonym niebędącym pracownikami. Jeżeli prawo do zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem, dla którego jest określona najniższa podstawa wymiaru składek, powstało przed dniem 8 lutego 2005 r., podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo. Dotyczy to również przypadku gdy podstawa wymiaru zasiłku została podwyższona do kwoty najniższej podstawy wymiaru składek. Zasiłek chorobowy wypłaca się od podstawy wymiaru ustalonej na dotychczasowych zasadach za cały nieprzerwany okres.
Jeżeli bezpośrednio po okresie pobierania zasiłku chorobowego, wypłacanego na dotychczasowych zasadach ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem, dla którego jest określona najniższa podstawa wymiaru składek, przyznane zostanie świadczenie rehabilitacyjne, podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego stanowi podstawa wymiaru ustalona dla zasiłku chorobowego. W takim przypadku podstawy wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego nie podwyższa się do najniższej podstawy wymiaru składek, obowiązującej w miesiącu, od którego przysługuje świadczenie rehabilitacyjne.
Waloryzacja zasiłku
W przypadku, o którym mowa w pkt. 200, gdy podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalona według dotychczasowych zasad podlegała waloryzacji, podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego stanowi faktyczna zwaloryzowana podstawa wymiaru zasiłku chorobowego, nie niższa od najniższej podstawy wymiaru składek z miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku chorobowego.Jeżeli podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalona według dotychczasowych zasad nie podlegała waloryzacji, gdyż zasiłek chorobowy wypłacany był przez okres nie dłuższy niż 182 dni, dla celów wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego waloryzacji podlega faktyczna podstawa wymiaru zasiłku chorobowego. Jeżeli zwaloryzowana podstawa wymiaru jest niższa od dotychczasowej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, podstawę wymiaru świadczenia stanowi kwota podstawy wymiaru ustalona dla zasiłku chorobowego (najniższa podstawa wymiaru składek z miesiąca, w którym powstało prawo do zasiłku chorobowego).
Jeżeli po dniu 7 lutego 2005 r., po okresie pobierania przez ubezpieczonego niebędącego pracownikiem zasiłku, którego podstawa wymiaru była ustalona według dotychczasowych zasad i była podwyższona do najniższej podstawy wymiaru składek, nastąpi przerwa w pobieraniu zasiłku albo zmieni się rodzaj pobieranego zasiłku, podstawę wymiaru zasiłku, do którego prawo powstało po nowelizacji przepisów, należy ustalić na nowo uwzględniając przychód ubezpieczonego za okres ostatnich 12 kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia. Ustalonej podstawy wymiaru nie podwyższa się do najniższej podstawy wymiaru składek.
Nie ustala się podstawy wymiaru na nowo, jeżeli ubezpieczonemu przysługuje nieprzerwanie zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego, do którego prawo powstało po dniu 7 lutego 2005 r., jest ustalana z okresu poprzedzającego nieprzerwaną niezdolność do pracy, z uwzględnieniem odpowiednio przychodu na ubezpieczenie chorobowe lub wypadkowe oraz w przypadku ubezpieczonego nie będącego pracownikiem, dla którego jest określona najniższa podstawa wymiaru składek, z zachowaniem minimalnej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego obowiązującej w miesiącu, w którym powstało prawo do zasiłku przed dniem 8 lutego 2005 r.
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 60, poz. 636 i nr 110, poz. 1256; 2000 nr 53, poz. 633; 2001 nr 99, poz. 1075 i nr 154, poz. 1791; 2002 nr 199, poz. 1673 i nr 241, poz. 2074; 2004 nr 121, poz. 1264 oraz 2005 nr 10, poz. 71).
Fragment pochodzi z opracowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pt. "Komentarz do ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - wybrane zagadnienia".
