REKLAMA

Odebrać prawa, aby chronić. O prawnych aspektach ubezwłasnowolnienia

2021-03-13 06:00
publikacja
2021-03-13 06:00
Odebrać prawa, aby chronić. O prawnych aspektach ubezwłasnowolnienia
Odebrać prawa, aby chronić. O prawnych aspektach ubezwłasnowolnienia
fot. Lightspring / / Shutterstock

Czasem w życiu dochodzi do takiej sytuacji, że aby pomóc naszemu najbliższemu, rodzicowi, dziadkowi i zapewnić mu ochronę, musimy się uciec do instytucji ubezwłasnowolnienia. Dla kogo jest to korzystne rozwiązanie i jakie skutki ze sobą niesie? Wyjaśniamy. 

Czy właściwie jest ubezwłasnowolnienie?

Ubezwłasnowolnienie można zdefiniować jako całkowite pozbawienie osoby zdolności do czynności prawnych lub jej ograniczenie. Przy czym zdolność do czynności prawnych to - najprościej mówiąc - jest to możliwość zawierania umów, składania prawnie wiążących oświadczeń woli, zaciągania zobowiązań, rozporządzania swoim majątkiem, czyli podejmowania czynności w obrocie prawnym. 

Każda osoba z chwilą ukończenia 18 roku życia uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych posiadają małoletni po ukończeniu przez nich 13 roku życia, jak też osoby częściowo ubezwłasnowolnione.

Przesłanki ubezwłasnowolnienia 

Wyróżniamy dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia:

  • ubezwłasnowolnienie całkowite
  • ubezwłasnowolnienie częściowe.

Przesłanki ubezwłasnowolnienia zostały zróżnicowane w zależności od jego rodzaju. I tak przesłankami umożliwiającymi orzeczenie przez Sąd ubezwłasnowolnienia całkowitego są: brak możliwości samodzielnego kierowania swym postępowaniem przez osobę mającą być ubezwłasnowolnioną wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii.

Przesłankami umożliwiającymi orzeczenie przez sąd ubezwłasnowolnienia częściowego jest ukończenie przez osobę mającą być ubezwłasnowolnioną 18 roku życia, a także stwierdzenie, że ze względu na chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne, w tym w szczególności pijaństwa lub narkomanii, potrzebuje  ona jedynie pomocy w prowadzeniu swoich spraw, a ponadto ze względu na stan  tej osoby nie zachodzi potrzeba jej ubezwłasnowolnienia całkowitego. 

Ubezwłasnowolnienie wiąże się np. z brakiem możliwości zawarcia związku małżeńskiego, utratą uprawnień zawodowych, jak np. lekarz, adwokat czy makler giełdowy, ale pozwala też na uniknięcie negatywnych skutków czynności prawnych, np. sprzedaży nieruchomości będącej własnością ubezwłasnowolnionego po rażąco zaniżonej cenie.

Dla kogo to rozwiązanie 

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić:

  • małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
  • jej krewni w linii prostej (ojciec, matka ,dzieci, wnuki) 
  • rodzeństwo
  • przedstawiciel ustawowy.

Przy czym należy pamiętać, że wniosek o ubezwłasnowolnienie należy złożyć w sytuacji, kiedy rzeczywiście istnieją ku temu powody, bowiem osoba, która zgłosi wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, podlega karze grzywny.  

Jakie są skutki prawne ubezwłasnowolnienia całkowitego?

  • brak możliwości dokonania jakichkolwiek czynności prawnych, w szczególności zawierać umów, czynności prawne dokonane przez ubezwłasnowolnionego całkowicie są bezwzględnie nieważne 
  • brak możliwości zawarcia związku małżeńskiego
  • utrata uprawnień zawodowych, gdzie wymagana jest pełna zdolność do czynności prawnych np. diagnosta laboratoryjny, adwokat, radca prawny, makler giełdowy
  • utrata praw wyborczych
  • utrata władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi
  • powstanie ustroju rozdzielności majątkowej dla osób ubezwłasnowolnionych pozostających w związkach małżeńskich
  • utrata zdolności procesowej – w postępowaniu osoba ubezwłasnowolniona występuje poprzez przedstawiciela
  • brak możliwości sporządzenia testamentu i jego odwołania
  • brak możliwości pełnienia funkcji prokurenta
  • konieczność ustanowienia opiekuna dla osoby ubezwłasnowolnionej
  • brak możliwości kandydowania na urząd prezydenta
  • brak  dostępu do służby cywilnej
  • brak możliwości korzystania z prawa powszechnej inicjatywy ustawodawczej

Jakie są skutki prawne ubezwłasnowolnienia częściowego?

  • brak możliwości sporządzenia testamentu i jego odwołania
  • konieczność ustanowienia kuratora dla osoby ubezwłasnowolnionej
  • zachowanie zdolności procesowej
  • zachowanie ograniczonej zdolności do czynności prawnych
  • możliwość zawarcia związku małżeńskiego
  • powstanie ustroju rozdzielności majątkowej dla osób ubezwłasnowolnionych pozostających w związkach małżeńskich
  • utrata uprawnień zawodowych, gdzie wymagana jest pełna zdolność do czynności prawnych np. diagnosta laboratoryjny, adwokat, radca prawny, makler giełdowy
  • brak możliwości  kandydowania na urząd prezydenta
  • brak  dostępu do służby cywilnej
  • brak możliwości korzystania z prawa powszechnej inicjatywy ustawodawczej

Zalety i wady ubezwłasnowolnienia

Główną zaletą ubezwłasnowolnienia jest ochrona osoby, która ze względu na chorobę, upośledzenie lub uzależnienie może dokonywać niekorzystnych dla siebie czynności. Ubezwłasnowolnienie pozwala na uniknięcie negatywnych skutków czynności prawnych, np. sprzedaży nieruchomości będącej własnością ubezwłasnowolnionego po rażąco zaniżonej cenie, albowiem ustanowiony opiekun lub kurator ma na celu przeciwdziałać takim sytuacjom. W przypadku osób uzależnionych pozwoli to również uchronić członków rodzin przed zaciąganiem przez takie osoby zobowiązań i negatywnymi skutkami w postaci konieczności ich uregulowania. 

Ubezwłasnowolnienie ma wpływ na szeroki zakres praw ubezwłasnowolnionego i wywołuje również skutki w innych niż osobista sferach jego życia np. rodzicielskiej, małżeńskiej, życia publicznego.

Trudno wskazać komu ubezwłasnowolnienie jest potrzebne, a komu nie wszystko zależy od okoliczności danego przypadku. Jednakże wydaje się wskazane, że właśnie w przypadku osób chorych, uzależnionych, ale także w podeszłym wieku, u których występują w związku z tym zaburzenia psychiczne, zasadnym jest rozważenie złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie.

Joanna Tęcza, adwokat/mediator

Źródło:
Tematy
Otwórz Konto Firmowe Godne Polecenia i zyskaj nawet 1300 zł premii!

Otwórz Konto Firmowe Godne Polecenia i zyskaj nawet 1300 zł premii!

Advertisement

Powiązane: Spadki i testamenty

Komentarze (1)

dodaj komentarz
(usunięty)
(wiadomość usunięta przez moderatora)

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki