Obowiązki pracodawcy przy ustaniu zatrudnienia

Rozwiązanie stosunku pracy rodzi po stronie pracodawcy szereg obowiązków. Dotyczą one sporządzenia i wydania pracownikowi niezbędnych dokumentów oraz zgłoszenia faktu zakończenia zatrudnienia odpowiednim organom. Trzeba również rozliczyć się z pracownikiem, wypłacając mu należne świadczenia.

Najważniejsze jest świadectwo pracy

Świadectwo pracy to podstawowy dokument, który pracodawca jest zobowiązany wystawić w związku z rozwiązaniem lub wygaśnięciem stosunku pracy. Jest on niezbędny byłemu pracownikowi przy podejmowaniu nowego zatrudnienia, jest też konieczny do zarejestrowania się w urzędzie pracy. Świadectwo pracy powinno być wydane niezwłocznie. Taki obowiązek nakłada na pracodawcę art. 97 § 1 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.). Jedyny wyjątek od tej reguły dotyczy sytuacji, w której bezpośrednio po zakończeniu umowy o pracę zostaje zawarta następna taka umowa między tym samym pracodawcą i pracownikiem. W takim przypadku pracodawca wydaje świadectwo pracy po zakończeniu pierwszej umowy tylko na żądanie pracownika.

Ekwiwalent i odprawy

Sporządzenie dokumentów związanych z ustaniem zatrudnienia to nie koniec obowiązków pracodawcy. Odchodzącemu pracownikowi należy wypłacić przysługujące mu świadczenia, związane z rozwiązaniem lub ustaniem stosunku pracy. Do najczęściej spotykanych w praktyce należą:

• odprawa emerytalno-rentowa - jeżeli stosunek pracy ustał w związku z przejściem pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę (art. 92¹ K.p.),
   
• odprawa z tytułu zwolnienia pracownika z przyczyn go niedotyczących, wypłacana na podstawie tzw. ustawy o zwolnieniach grupowych,
   
• ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Zaświadczenie o zarobkach oraz wyrejestrowanie z ZUS

Przepisy prawa pracy nie wymagają od pracodawcy wydawania z własnej inicjatywy zaświadczenia o zarobkach (ZUS Rp-7). Jednak w niektórych sytuacjach pracodawca może być do tego zobowiązany. Nastąpi to wówczas, gdy pracownik bądź organ rentowy zwróci się do niego z wnioskiem w tej sprawie (art. 125 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.). Zaświadczenie o zarobkach wydawane jest na formularzu, który można pobrać ze strony internetowej ZUS lub w oddziałach tego organu.

Kolejnym ważnym obowiązkiem pracodawcy związanym z rozwiązaniem stosunku pracy jest wyrejestrowanie byłego pracownika z ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Należy tego dokonać w terminie 7 dni od daty rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy (art. 36 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.). Odpowiednim formularzem do tej czynności jest druk ZUS ZWUA.

PIT dla pracownika i informacja dla komornika

Płatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych (m.in. pracodawcy) mają obowiązek sporządzenia informacji PIT-11 o uzyskanych dochodach oraz pobranych zaliczkach do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, za który sporządzana jest informacja. Od 1 stycznia 2009 r. zniesiono obowiązek sporządzania przez płatników wspomnianego podatku informacji PIT-11 w sytuacji, gdy w trakcie roku podatkowego ustał obowiązek poboru zaliczek na podatek dochodowy (m.in. z powodu zakończenia zatrudnienia). Jeżeli jednak podatnik, u którego obowiązek poboru zaliczek ustał w trakcie roku, złoży płatnikowi pisemny wniosek o wystawienie takiej informacji, płatnik jest zobowiązany ją sporządzić w terminie 14 dni od złożenia wniosku i przekazać podatnikowi oraz naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania podatnika. Powyższe wynika z art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.

W przypadku ustania zatrudnienia pracownika, od którego wynagrodzenia dokonywane były potrącenia, pracodawca musi dokonać wpisu o zajęciu wynagrodzenia w świadectwie pracy. Wzmianka w świadec­twie powinna zawierać oznaczenie komornika, który dokonał zajęcia, numer sprawy egzekucyjnej oraz wskazywać wysokość już potrąconych kwot. Ponadto były pracodawca przesyła nowemu pracodawcy (jeżeli jest mu znany) zawiadomienie komornika o zajęciu wynagrodzenia oraz dokumenty dotyczące tego zajęcia. Zawiadamia również o przekazaniu tej informacji komornika i dłużnika (byłego pracownika).

Pracownik może zażądać badań

Pracownik, który wykonywał pracę w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych lub pyłów zwłókniających, na zakończenie zatrudnienia ma prawo zażądać wykonania badań lekarskich (art. 229 § 5 K.p.). Ich celem jest wczesne wykrywanie chorób związanych z wykonywanymi w trakcie zatrudnienia pracami. Kontrola stanu zdrowia powinna być potwierdzona stosownym zaświadczeniem lekarza medycyny pracy, którego jeden egzemplarz przechowuje pracodawca w aktach osobowych byłego pracownika. Koszty takich badań ponosi pracodawca.

Źródło: