Co oznacza phased retirement
Nie istnieje jedna definicja phased retirement. Termin ten może być zdefiniowany jako porozumienie szczególnego rodzaju (formalne lub nieformalne) w zakresie podejmowania zatrudnienia przez osoby zbliżające się do wieku emerytalnego. Zazwyczaj porozumienie to dotyczy redukcji obciążenia spowodowanego pracą i pozwala na stopniowe przejście z pełnego zatrudnienia na emeryturę. Oczywiście taki rodzaj zatrudnienia może dotyczyć tylko konkretnego okresu. Podczas jego biegu pobierane jest częściowe świadczenie emerytalne, a jednocześnie płacone są wszystkie składki na ubezpieczenie społeczne wynikające z zatrudnienia.
Rozwiązania tego typu spotyka się w USA. Społeczeństwo amerykańskie starzeje się dość gwałtownie, rośnie długość życia, liczna populacja osób urodzonych po II wojnie światowej zaczyna przechodzić na emeryturę. W niektórych przedsiębiorstwach amerykańskich około 20-30% starszych pracowników ma uprawnienia do przejścia na emeryturę. Jeśli wszyscy naraz podejmą taką decyzję, zmniejszy się kadra w przedsiębiorstwach, także ta o wysokich kwalifikacjach. Poszukuje się zatem rozwiązań, które pozwolą na zatrzymanie pracowników na rynku pracy jak najdłużej.
Nowe formy zatrudnienia
Phased retirement ma wiele form. Według raportu przygotowanego w 1999 r. przez Watson Wyatt Worldwide *1), najczęściej polega na:
- zatrudnieniu osób starszych w niepełnym wymiarze czasu pracy,
- stopniowej redukcji liczby godzin w ciągu dnia lub redukcji liczby dni pracy,
- przesunięciu osób starszych do pracy o innym charakterze (np. mniejszym poziomie stresu),
- możliwości podziału obowiązków pomiędzy osobę starszą i młodszą nadzorowaną przez osobę starszą (job-sharing arrengements).
Poniższy wykres prezentuje najczęstsze formy stopniowego przejścia na emeryturę.
Wykres 1. Formy stopniowego przejścia na emeryturę w USA
Źródło: Phased retirement: reshaping the end of work, Bethesda, Maryland, Watson Wyatt Worldwide, 1999
Korzyści dla pracownika i pracodawcy
Phased retirement jest rozwiązaniem, które jest korzystne zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy. Dla starszego pracownika phased retirement oznacza:
- elastyczne warunki pracy,
- możliwość stopniowego przejścia na emeryturę, a nie nagłe zaprzestanie aktywności zawodowej *2),
- możliwość uzyskania dodatkowego dochodu do świadczenia emerytalnego (świadczenie jest zazwyczaj w niższej wysokości niż przy przejściu na pełną emeryturę) lub zwiększenia wysokości świadczenia wypłacanego w przyszłości.
Dla młodego pracownika takie rozwiązanie oznacza natomiast możliwość awansu.
Z punktu widzenia pracodawcy, phased retirement oznacza przede wszystkim lepsze zarządzanie personelem. Do zalet tego rozwiązania można zaliczyć:
- zatrzymanie w firmie starszych, doświadczonych i wysoko kwalifikowanych pracowników, w szczególności na stanowiskach, na które trudno jest znaleźć następców,
- redukcję kosztów związanych z wyszkoleniem nowego personelu,
- redukcję kosztów przez mniejszą płacę dla starszych pracowników.
Zainteresowanie stopniowym przejściem na emeryturę
W ostatnich latach popularność phased retirement zaczyna wzrastać. Najbardziej zainteresowani takimi rozwiązaniami są pracodawcy, u których przeważają pracownicy starsi, w wieku 45-49 lat.
Phased retirement jest najbardziej popularna w sektorze edukacji, szczególnie w szkolnictwie wyższym, oraz w sektorze publicznym (wykres 2). Stopniowe przejście na emeryturę jest szczególnie wygodne w sektorze edukacji. Studenci mają wciąż dostęp do wiedzy znanych profesorów, a oni z kolei mogą np. prowadzić wykłady tylko przez jeden semestr, drugi zaś mieć wolny. Redukcja płac uzyskiwanych przez najstarszych profesorów pozwala na zatrudnienie osób młodszych.
W sektorze publicznym programy phased retirement dotyczą głównie nauczycieli szkół publicznych i pracowników administracji.
Wykres 2. Sektory, w których najczęściej wprowadza się program phased retirement, dane dla Stanów Zjednoczonych
Źródło: Phased retirement: reshaping the end of work, Bethesda, Maryland, Watson Wyatt Worldwide, 1999
Z reguły możliwość stopniowego przejścia na emeryturę dotyczy wszystkich pracowników danego przedsiębiorstwa, choć w niektórych przypadkach firmy uzależniają taką możliwość od zajmowanego stanowiska lub długości okresu zatrudnienia.
Przykłady
Jednym z pracodawców oferujących swoim starszym pracownikom phased retirement jest Rochester Institute of Technology. Od 1984 r. RIT ustanowił program Retirement Transition Program. Do uczestnictwa w nim uprawnione są osoby pracujące w pełnym wymiarze godzin, które spełniają następujące warunki:
- osiągnęły 50 lat życia,
- od minimum 10 lat są pracownikami tej uczelni.
Okres stopniowego przechodzenia na pełną emeryturę nie może być dłuższy niż 3 lata.
Innym przykładem pracodawcy oferującego swoim pracownikom phased retirement jest Varian Medical Systems Inc. - producent sprzętu medycznego. Program prowadzony przez tę firmę jest dostępny dla osób, które ukończyły minimum 55 lat i legitymują się minimalnym 5-letnim stażem pracy w tej firmie. Okres przechodzenia na pełną emeryturę nie może być dłuższy niż 3 lata. Pozostałe warunki dla każdego pracownika podlegają negocjacjom indywidualnym.
Przykładem może być także plan oferowany przez National Rural Electric Cooperative Association. Jego uczestnicy mogą określić moment przejścia na stopniową emeryturę na 60, 62 lub 65 lat (w zależności od długości zatrudnienia). Kiedy uczestnik osiąga założony wiek, następuje wypłata świadczeń emerytalnych z „pierwszej emerytury”, następuje redukcja obciążenia pracą, a maksymalnie po 3 latach dodatkowe świadczenie jest wypłacane wraz z przejściem na „drugą emeryturę” za dodatkowe lata pracy.
W sektorze państwowym przykładem przedsiębiorstwa oferującego stopniową emeryturę jest stan Floryda zapewniający taką możliwość wszystkim pracownikom państwowym, którzy osiągnęli wiek emerytalny. Jest to specyficzna odmiana planu oferującego phased retirement - plan odroczonej emerytury (deferred retirement option plan - DROP). Pracownicy kontynuują pracę na tym samym stanowisku nie dłużej niż 60 miesięcy. W tym czasie świadczenie emerytalne jest odraczane i deponowane na oddzielnym koncie. Na koniec tego okresu pracownik otrzymuje jednorazowe świadczenie w wysokości kwoty zgromadzonej na oddzielnym koncie.
Innowacyjną odmianę DROP stanowi opcja wypłaty częściowej jednorazowej kwoty (partial lump-sum option payment - PLOP), którą zapewnia Virginia Retirement System. Plan ten pozwala pracownikowi, który osiągnął wiek emerytalny, na kontynuację zatrudnienia przez okres od 1 do 3 lat. Ci, którzy zdecydują się wybrać opcję stopniowej emerytury, otrzymują od razu jednorazową kwotę w wysokości będącej równowartością świadczeń emerytalnych za okres 12, 24 lub 36 miesięcy, w zależności od tego, jak długo pracownicy zdecydują się pozostać w zatrudnieniu.
Phased retirement pozwala na kontynuowanie zatrudnienia przez starsze osoby, a jednocześnie powolne przechodzenie na emeryturę. Należy sądzić, że w niedalekiej przyszłości konieczne okaże się stosowanie tej nowej instytucji również w Polsce. Wszystko jednak zależy od zmiany postaw zarówno pracowników, jak i pracodawców.
Beata Putelbergier
Katedra Ubezpieczeń, Uniwersytet Łódzki
1) Phased retirement: reshaping the end of work, Bethesda, Maryland, Watson Wyatt Worldwide, 1999
2) Wielu pracowników nie jest przygotowanych na przejście z pełnego zatrudnienia na pełną emeryturę zarówno pod względem finansowym jak i emocjonalnym. Nagłe zaprzestanie aktywności zawodowej przy przejściu na emeryturę może powodować frustrację i stres wśród niektórych osób.
Źródło:
