Niedawno ujrzały światło dzienne najnowsze tablice trwania życia oraz unijne statystyki oczekiwanej długości aktywności zawodowej. W przypadku Polski w obu tych bazach danych występuje rażąca nierówność pomiędzy kobietami i mężczyznami. Oczywiście na niekorzyść tych drugich.
W połowie lipca Eurostat opublikował rutynowy raport o średnim oczekiwanym staży pracy w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (czyli UE+EFTA). Opublikowana metryka mówiła, ile średnio lat spędzi na rynku pracy obecny mieszkaniec UE w wieku przynajmniej 15 lat. Z danych Eurostatu można wysnuć trzy dość oczywiste obserwacje.
O pierwsze, im dłuższy średni oczekiwany staż pracy, tym dany kraj jest bogatszy. Przykłady? Proszę bardzo: w Szwecji, Norwegii, Szwajcarii, Holandii czy Danii zwykły zjadacz chleba będzie pracował przez ponad 40 lat. Ale już w takiej Rumunii będą to niespełna 33 lata, we Włoszech 33 lata, a w Bułgarii niecałe 35 lat. Umówmy się, że ta druga grupa nie zawiera krajów ani nadzwyczaj bogatych, ani będących synonimami sukcesu gospodarczego ostatnich 25 lat. W końcu to już ojciec współczesnej ekonomii Adam Smith pisał, że bogactwo narodów bierze się z pracy.
„Kto nie chce pracować, niech też nie je!”*
Druga obserwacja dotyczy rozbicia tej statystyki ze względu na płeć (w unijnym Eurostacie istnieją tylko dwie płcie). Okazuje się, że w 26 na 29 badanych krajów to mężczyźni średnio spędzają na rynku pracy więcej lat niż kobiety. Średnia dla Unii Europejskiej wynosi to 4,1 na „korzyść” mężczyzn. Największa różnica panuje we Włoszech (gdzie przeciętny mężczyzna pracuje o prawie 9 lat dłużej niż przeciętna kobieta), w Rumunii (6,9 lat), w Grecji (6,7 lat) oraz na Malcie (5,5 lat). I znów są to kraje o co najmniej wątpliwym sukcesie ekonomicznym.
Po drugiej stronie spektrum stoją kraje bałtyckie (Litwa, Łotwa i Estonia), gdzie kobiety spędzą w pracy przeciętnie więcej lat niż mężczyźni. W miarę równo jest jeszcze w Finlandii, Portugalii, Szwecji i Słowenii. W Polsce panowie mają przepracować o 4 lata więcej od pań, co jest rezultatem niemal zbieżnym z unijną średnią (4,1 lat).
Trzecia obserwacja jest taka, że poza nielicznymi wyjątkami (Skandynawia, Szwajcaria, Holandia) Europejczycy kończą aktywność zawodową relatywnie wcześniej względem oczekiwanej długości życia. Nawet zakładając, że do pierwszej regularnej pracy idzie się po ukończeniu szkoły wyższej (czyli mając te 22-23 lata), to nadal z rynku pracy średnio wychodzi się w okolicach 60. urodzin. A to implikuje drugie 20 lat nieaktywności zawodowej – tym razem na koszt wszystkich podatników, a nie własnych rodziców. A przecież niektórzy do pierwszej pracy idą nawet przed ukończeniem 20. roku życia. Wychodzi zatem średnio pół życia aktywności zawodowej. Trochę to będzie trudne do utrzymania na dłuższą metę.
Jak widać nawet w ramach stopniowo „ujednolicanych” na wzór brukselski krajów Unii Europejskiej, różnice w oczekiwanym czasie aktywności zawodowej nada; są dość spore. Wynikają one z kilku zasadniczych czynników:
- Wysokości wieku emerytalnego
- Średniego czasu edukacji
- Elastyczności rynku pracy (im większa, tym łatwiej można pracować zarówno w młodym, jak i podeszłym wieku)
- Branżowych przywilejów socjalnych (a.k.a. wcześniejsze emerytury mundurowe, górnicze i inne)
- Czy wreszcie tradycji i modelu życia rodzinnego
„Sprawiedliwość społeczna” w polskim wydaniu
Na te statystyki Eurostatu warto nałożyć najświeższe (opublikowane 27 lipca) tablice trwania życia w Polsce. Dane dotyczą roku 2025 i na postawie historycznej śmiertelności w całej populacji usiłują oszacować średni czas dalszego trwania życia ludzi urodzonych w poszczególnych rocznikach. Z danych GUS wynika, że wieku emerytalnego (tj. 65 lat) nie dożywa 20,65% mężczyzn. Czyli więcej niż co piąty z nas nie dociągnie do (uwaga na sarkazm) upragnionej zusowskiej emerytury. A ci, którzy dożyją, będą ją pobierać średnio przez 16,5 lat.
To iście fantastyczny deal. Zasuwasz 40 godzin tygodniowo przez prawie 38 lat, z czego ZUS pozbawia cię 1/3 wynagrodzenia, aby potem przez następne 16,5 lat inkasować 1/4 ostatnich zarobków. No, chyba że jesteś kobietą. Wtedy kalkulacja wypada zdecydowanie lepiej. Na rynku pracy spędzasz średnio 33,9 lat, a na zusowskiej emeryturze (pomijamy tu wszelakie uprzywilejowanie i przedemerytalne benefity) spędzisz przeciętnie 24,7 lat. Prawie ćwierć wieku! A i jeszcze jedno – obecnego ustawowego wieku emerytalnego dożywa 94,4% pań. Czyli twoje szanse w tym systemie jako kobiety są zdecydowanie lepsze niż mężczyzny.
| Ustawowy regularny wiek emerytalny w 2025 r. | |||
|---|---|---|---|
| Kraj | Mężczyźni | Kobiety | Różnica |
| Australia | 67 | 67 | 0 |
| Austria | 65 | 60,5 | 4,5 |
| Belgia | 65 | 65 | 0 |
| Kanada | 65 | 65 | 0 |
| Chile | 65 | 60 | 5 |
| Czechy | 64,2 | 64,2 | 0 |
| Dania | 67 | 67 | 0 |
| Finlandia | 65 | 65 | 0 |
| Francja | 64,3 | 64,3 | 0 |
| Niemcy | 66,2 | 66,2 | 0 |
| Grecja | 62 | 62 | 0 |
| Węgry | 65 | 62 | 3 |
| Islandia | 67 | 67 | 0 |
| Irlandia | 66 | 66 | 0 |
| Izrael | 67 | 62 | 5 |
| Włochy | 64,8 | 63,8 | 1 |
| Japonia | 65 | 65 | 0 |
| Korea Płd. | 63 | 63 | 0 |
| Meksyk | 65 | 65 | 0 |
| Holandia | 65 | 65 | 0 |
| Norwegia | 67 | 67 | 0 |
| POLSKA | 65 | 60 | 5 |
| Portugalia | 65,3 | 65,3 | 0 |
| Słowacja | 63,2 | 63,2 | 0 |
| Słowenia | 62 | 62 | 0 |
| Hiszpania | 65 | 65 | 0 |
| Szwecja | 66 | 66 | 0 |
| Szwajcaria | 65 | 64 | 1 |
| Wlk. Brytania | 66 | 66 | 0 |
| Stany Zjednoczone | 66,7 | 66,7 | 0 |
| Źródło: OECD | |||
Jest to kolejny kamyczek poruszony w lawinie argumentów na rzecz przywrócenia elementarnej równości w polskim systemie emerytalnym. Nie ma obecnie żadnych istotnych merytorycznie przesłanek, aby dyskryminował on mężczyzn wyższym wiekiem emerytalnym. Nie dość, że panowie na ogół pracują dłużej, często w niebezpiecznych zawodach, krócej pobierają świadczenia z ZUS i korzystają z usług NFZ, to jeszcze mniej z nich dożywa do emerytury i pobiera ją przeciętnie o 8,2 lata krócej od pań. Nie wiem, co jeszcze trzeba by napisać, aby przywrócić równość wobec prawa i zakończyć ewidentną dyskryminację ze względu na płeć.
* 2 Tes 3, 10
