Kiedy następuje odliczenie?
Odliczenie następuje na podstawie otrzymanych faktur zakupu, faktur korygujących, faktur wewnętrznych, dokumentów celnych lub ich duplikatów, a dokumenty te muszą spełniać wymogi określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług {Dz. U. nr 97, póz. 971).Dodatkowo Minister Finansów w § 14 ust. 2 rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 97, póz. 970 ze zm.) wymienił faktury oraz faktury korygujące, które nie dają prawa do odliczenia zawartego w nich podatku naliczonego. Powyższe wyłączenia związane są przede wszystkim z błędami formalnymi tych dokumentów a celem ich wprowadzenia było zapobieżenie nadużyciom oraz dążenie do jednakowego traktowania podatników w zakresie odliczania podatku z tytułu nabycia towarów lub rozporządzania takimi samymi towarami.
Zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia, nie uprawniają nabywcy do odliczenia podatku naliczonego niżej wymienione faktury VAT, faktury korygujące, dokumenty celne oraz duplikaty faktur:
- wystawione przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących,w których kwota podatku wykazana na oryginale faktury lub faktury korygującej jestróżna od kwoty wykazanej na kopii,
- dokumentujące transakcje niepodlegające opodatkowaniu lub zwolnione od podatku,
- niedokumentujące żadnej faktycznej transakcji,
- wystawione w kilku egzemplarzach faktury dokumentujące tę samą sprzedaż towarów lub usług,
- stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane,
- podające kwoty niezgodne ze stanem faktycznym,
- potwierdzające czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83Kodeksu cywilnego,
- faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę zgodnie z odrębnymi przepisami, jeśli nie zostały zaakceptowane przez sprzedawcę.
Tylko podatnicy VAT czynni
W myśl § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie faktur, do wystawiania faktur VAT uprawnione są podmioty zarejestrowane jako podatnicy VAT czynni, posiadający numer identyfikacji podatkowej. Rejestracja polega na złożeniu zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej działaniu ustawy.Jeżeli zatem podatnik nie spełnia ww. warunków, to nie jest on uprawniony do wystawiania faktur VAT, a jeśli nawet takie faktury wystawia, to nie stanowią one dla nabywców będących podatnikami podatku od towarów i usług podstawy do odliczania podatku z nich wynikającego. Istotna jest przy tym jednak nie data widniejąca na tym potwierdzeniu, ale data złożenia formularza rejestracyjnego VAT-R. Już bowiem od dnia złożenia tego formularza w praktyce uznaje się, iż podatnik jest zarejestrowany, a w konsekwencji uprawniony do wystawiania faktur VAT, choć warto zasygnalizować spotykane zdanie odmienne, a mianowicie że prawo do odliczania i wystawiania faktur powstaje dopiero od dnia następnego po dniu złożenia formularza VAT-R.
Ponieważ konsekwencje wystawienia faktury VAT przez nierzetelnego kontrahenta dotykają przede wszystkim odbiorcę tej faktury, w ustawie o VAT zawarte zostały regulacje umożliwiające nabywcom weryfikację swoich kontrahentów. W myśl art. 107 ustawy, podatnik wystawiający fakturę, na pisemne żądanie nabywcy towaru lub usługi obowiązany jest w terminie 14 dni do udostępnienia do wglądu oryginału lub uwierzytelnionego notarialnie odpisu potwierdzenia zgłoszenia rejestracyjnego, a także pisemnego potwierdzenia złożenia deklaracji podatkowej, w której została ujęta faktura.
Zabezpieczenie interesów nabywców w świetle tego przepisu jest jednak stosunkowo niewielkie, w porównaniu do możliwych konsekwencji finansowych, w przypadku zakwestionowania prawa do odliczenia znacznych kwot podatku naliczonego.
Ustawodawca chroni bowiem podatników wyłącznie przed ustaleniem dodatkowego zobowiązania podatkowego, w przypadku gdy nabywca odliczy podatek naliczony z faktury, wobec której podjęto procedurę określoną w art. 107, a która to faktura - w świetle przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia w sprawie VAT - nie może stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego.
Brak wymiaru sankcji dotyczy sytuacji, w której nabywca zwrócił się do sprzedającego z żądaniem, o którym mowa w art. 107 ustawy o VAT i w określonym terminie informacji takich nie uzyskał. Ochrona przed sankcją dotyczy jednak wyłącznie przypadku gdy o braku takich informacji podatnik powiadomi urząd skarbowy przed złożeniem deklaracji za okres, w którym ujęta powinna zostać faktura, której dotyczy procedura określona w art. 107.
W praktyce
Podatnik dokonał w sierpniu 2004 r. zakupu maszyny produkcyjnej od firmy X. 0 wartości 25.000 zł, podatek VAT 5.500 zł. Ponieważ wcześniej nie dokonywał transakcji z firmą X., na podstawie art. 107 ust. 1 zwrócił się do niej z żądaniem udostępnienia zarówno odpisu potwierdzenia zgłoszenia rejestracyjnego, jak potwierdzenia złożenia deklaracji za sierpień 2004 r. Potwierdzenia tego nie otrzymał w terminie 14 dni od zgłoszenia żądania. Podatnik odliczył podatek naliczony wynikający z faktury zakupu, czy mógł tak postąpić?Nie. W takim przypadku podatnik chroniony jest tylko przed ustaleniem dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku VAT, co wobec osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą jest w zasadzie ochroną iluzoryczną, ponieważ wobec tej kategorii podatników nie wymierza się dodatkowego zobowiązania podatkowego. Mimo pozornej ochrony nabywców, ustawodawca położył na nich znaczny ciężar odpowiedzialności za nierzetelność sprzedawców. Nawet, jeżeli sprzedawca udostępni na żądanie nabywcy informacje, o których mowa w art. 107 ustawy o VAT, to i tak nabywca nie może nabrać pewności, że w kwocie podatku należnego, jaką podatnik wykazał w deklaracji mieści się akurat kwota wynikająca z faktury, o którą pyta nabywca. Sprawdzanie kontrahentów zasadniczo, więc polega wyłącznie na sprawdzeniu, czy są oni zarejestrowanymi podatnikami VAT.
Zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie VAT, niedopuszczalne jest odliczenie podatku naliczonego w sytuacji, gdy faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie zostały zaakceptowane przez sprzedawcę.
Przepis ten jest konsekwencją regulacji dotyczących wystawiania w szczególnych przypadkach faktur przez nabywców towarów i usług.
Uwagi końcowe
Na mocy § 13 rozporządzenia w sprawie faktur, podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur, a także faktur zaliczkowych stwierdzających, dokonanie dostawy towarów lub świadczenia usług może być nabywca towarów i usług, jeżeli:- jest zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym,
- ma zawartą z dokonującym dostawy towarów lub świadczącym usługi odpowiednią umowę, upoważniającą do wystawiania faktur, faktur korygujących i duplikatów - w imieniu i na rachunek dokonującego dostawy towarów lub usługodawcy,
- w terminie 10 dni od dnia zawarcia umowy powiadomi pisemnie o tej umowie naczelników urzędów skarbowych właściwych dla obu stron umowy.
Kopię faktury powinien posiadać podmiot dokonujący dostawy towarów lub świadczący usługę. Brak akceptacji na fakturze przez dokonującego dostawy towarów czy świadczącego usługę, uniemożliwia nabywcy odliczenie podatku naliczonego wynikającego z tej faktury.
Podstawa prawna: Ustawa o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, póz. 535 ze zm.)
Źródło:
