Debata o energetyce utknęła w sporze o technologie, gdy tymczasem prawdziwa gra toczy się gdzie indziej. O kosztach energii coraz rzadziej decyduje to, jak ją wytwarzamy, a coraz częściej — czy potrafimy ją przesłać, zmagazynować i wykorzystać we właściwym momencie. W świecie rosnącej roli OZE i napięć geopolitycznych suwerenność energetyczna zaczyna się nie w elektrowni, lecz w sprawności całego systemu – pisze dla Bankier.pl Mikołaj Raczyński, wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju ds. inwestycji.
- W debacie o energetyce wciąż koncentrujemy się na pytaniach, które jeszcze kilka lat temu były naturalne, ale dziś przestają być wystarczające. Spieramy się o technologie — o proporcje między źródłami odnawialnymi i konwencjonalnymi, o tempo zmian i ich optymalny kierunek. Tymczasem coraz wyraźniej widać, że istota problemu leży gdzie indziej. Kluczowe pytanie brzmi: kto w praktyce kształtuje koszt energii i jej dostępność dla gospodarki - zaznacza Mikołaj Raczyński, wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju ds. inwestycji. I kontynuuje:
Znaczenie tego pytania rośnie wraz ze zmianą charakteru popytu. Elektryfikacja przemysłu i transportu, rozwój infrastruktury cyfrowej oraz rosnąca rola przetwarzania danych sprawiają, że energia elektryczna staje się podstawowym warunkiem funkcjonowania gospodarki. Nie oznacza to jednak prostego wzrostu zużycia energii — technologie elektryczne są bardziej efektywne niż oparte na spalaniu, co w wielu zastosowaniach ogranicza zapotrzebowanie na energię końcową. Zmienia się więc nie tylko skala, ale przede wszystkim struktura popytu — i wymagania wobec systemu, który ma go obsłużyć.
Energia bez wartości. Dlaczego sama produkcja z OZE to za mało dla gospodarki?
W tym kontekście inaczej trzeba patrzeć na rozwój systemu energetycznego. Przez lata naturalnym celem było zwiększanie mocy wytwórczych, zwłaszcza w obszarze OZE. Dziś widać, że to tylko część równania. W wielu przypadkach zdolność systemu do integracji nowych mocy nie nadąża za tempem ich przyrostu. Problemem przestaje być sama produkcja energii, a staje się zdolność jej wykorzystania — przesyłu, magazynowania i bilansowania w czasie.
Dane z polskiego rynku dobrze to pokazują. W marcu 2026 roku wyższy udział OZE w miksie przełożył się bezpośrednio na spadek cen energii na rynku spot. W tym samym czasie ceny gazu na hubie TTF wzrosły o ponad 60% w ciągu jednego miesiąca w reakcji na napięcia w Zatoce Perskiej. Zarazem w 2025 roku ponad 1 TWh produkcji z OZE zostało fizycznie odciętych od sieci — gdy generacja przewyższa zapotrzebowanie, a system nie ma gdzie odprowadzić nadwyżki, część źródeł musi zostać wyłączona.
Energia, której nie da się dostarczyć w odpowiednie miejsce i we właściwym czasie, nie tworzy wartości gospodarczej — niezależnie od tego, jak została wytworzona.
Złudzenie elektrowni. Dlaczego suwerenność energetyczna zaczyna się w sieci?
Koszt energii nie jest już wyłącznie funkcją technologii jej wytwarzania. Coraz bardziej zależy od tego, jak działa cały system — jego infrastruktura, elastyczność i zdolność do zarządzania zmiennością. W systemie opartym na paliwach kopalnych koszt energii pozostaje bezpośrednio powiązany z cenami surowców i sytuacją geopolityczną. W przypadku OZE ciężar przesuwa się w stronę tego, jak funkcjonuje sam system — jego zdolności do bilansowania, magazynowania i integracji. OZE nie eliminują ryzyka, ale zmieniają jego naturę — zewnętrzną na systemową.
Dlatego ich znaczenie nie wynika wyłącznie z kosztu wytworzenia. W połączeniu z rozwojem sieci, magazynowania energii i większą elastycznością po stronie odbiorców pozwalają budować system bardziej stabilny kosztowo niż ten oparty na spalaniu paliw kopalnych. Warunkiem jest jednak inwestycja w elastyczność — w sieci, magazynowanie i zarządzanie popytem. Bez niej rosnąca generacja z OZE nie obniża kosztów w skali systemu, lecz przesuwa je w inne miejsca.
To nie jest więc spór o technologie. To wybór między systemem, w którym koszt energii w coraz większym stopniu wynika z decyzji podejmowanych w ramach systemu, a takim, w którym pozostaje funkcją cen surowców i napięć geopolitycznych.
Mikołaj Raczyński, wiceprezes Polskiego Funduszu Rozwoju ds. inwestycji
